Kontent qismiga oʻtish

Miya oʻlimi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Miya o'limi
Fayl:Brain Death - Lazarus sign - Rare exuberant spinal reflex exclusively elicited per head flexion (TubeRipper.com).webm
Tasodifiy o'qdan jarohatlanish natijasida miya o'limi holatiga tushgan bemor. Shuningdek, bu yerda bemorda Lazarus sign kuzatilganini ko'rish mumkin. Tasvirdan so'ng uning organlari donorlikka topshirilgan.
Belgilari Reaksiyasiz koma, kalla nervlari reflekslarining yo'qligi, apnoe (nafas olishning to'xtashi)
Mutaxassislik Nevrologiya (neurology), neyroxirurgiya (neurosurgery), reanimatologiya (critical care medicine)
Asoratlari Poliorgan yetishmovchiligi (total organ failure)
Boshlanish vaqti O'tkir (acute)
Davomiyligi Doimiy / Ortga qaytmas
Turlari Bosh miya o'limi, miya ustuni o'limi
Sabablari Yurak to'xtashi (cardiac arrest), insult (stroke), bosh miya shikastlanishi (traumatic brain injury), gipoksiya (hypoxia)
Xavf omillari Og'ir jarohatlar, yurak-qon tomir kasalliklari
Tashxis usullari EEfG (EEG), angiografiya, apnoe testi
Differensial tashxis Koma, gipotermiya, barbituratlar bilan zaharlanish
Oldini olish Jarohatlarning oldini olish, asosiy kasalliklarni davolash
Davolash Sun'iy hayotni ta'minlash (life support)
Prognoz 100% o'lim ko'rsatkichi
Takrorlanishi Kam uchraydi
Oʻlim holati 15 000 – 20 000 (yillik, AQSh ma'lumotlari bo'yicha)

Miya oʻlimi (brain death) — miya funksiyalarining (brain function) hayotni saqlab qolish uchun zarur boʻlgan ixtiyorsiz faollikning (masalan, nafas olish) toʻxtashini ham oʻz ichiga oluvchi doimiy, ortga qaytmas va toʻliq yoʻqolishidir.[1][2][3][4][5] U inson tirik boʻlgan va ayrim avtonom funksiyalar saqlanib qolgan surunkali vegetativ holatdan (persistent vegetative state) farq qiladi.[6] Shuningdek, u miya va tana faoliyati hamda funksiyalari saqlanib qolgan komadan va izolyatsiya qilingan odam sindromidan (locked-in syndrome) ham farq qiladi. Tibbiy differensial diagnostika (differential diagnosis) ushbu turli holatlarni bir-biridan ajratish imkonini beradi.

Miya oʻlimi koʻplab yurisdiksiyalarda huquqiy o'lim (legal death) koʻrsatkichi sifatida qoʻllaniladi.[7] Biroq, u nomuvofiq ravishda taʼriflanadi (defined) va jamoatchilik tomonidan koʻpincha notoʻgʻri tushuniladi.[8] Miya qismlarining bir vaqtda ishdan chiqmasligi insonni haqiqatda oʻlgan deb hisoblash masalasida savollar tugʻdiradi. „Miya oʻlimi“ atamasi turli holatlarga nisbatan qoʻllanilgan. Masalan, bir yirik tibbiy lugʻat „miya oʻlimi“ni „serebral oʻlim“ (bosh miya yarim sharlarining oʻlimi) bilan sinonim deb hisoblasa ham,[9] AQSh Milliy tibbiyot kutubxonasining MeSH (Medical Subject Headings) tizimi miya oʻlimiga miya ustuni (brainstem) oʻlimini ham kiritadi. Bu farqlar tibbiy jihatdan muhim ahamiyatga ega. Chunki bosh miyasi oʻlgan, ammo miya ustuni tirik boʻlgan insonda mustaqil nafas olish yordamsiz davom etishi mumkin. Butun miya oʻlimida esa (jumladan, miya ustuni oʻlimida) nafas oldirishni (ventilation) faqat hayotni taʼminlovchi uskunalar amalga oshiradi. Ayrim mamlakatlarda miya oʻlimi qayd etilgan bemorlarning organlari organ donorligi (organ donation) uchun jarrohlik yoʻli bilan qonuniy ravishda olinishi mumkin.[10][11]

Tibbiy-huquqiy tarix

Miya oʻlimi — barcha miya funksiyalari, jumladan, miya ustunining toʻliq va ortga qaytmas yoʻqolishi sababli insonning tibbiy-huquqiy oʻlimidir. Miya oʻlimi taʼrifi koʻplab hududlarda qabul qilingan boʻlsa-da, u bugungi kunda tibbiy etikaning eng murakkab mavzularidan biri boʻlib qolmoqda. Oʻlimning operatsion ta'rifi (operational definition) aniq tibbiy-huquqiy oqibatlarga (tibbiy huquqshunoslik va tibbiy qonunchilikda) ega. Anʼanaga koʻra, ham huquqiy, ham tibbiy hamjamiyatlar oʻlimni klinik o'lim (clinical death) holatidagi muayyan tana funksiyalarining, ayniqsa, nafas olish va yurak urishining butkul toʻxtashi orqali aniqlagan. Tibbiyot hamjamiyatining nafas olishi, yurak urishi yoki boshqa tashqi hayot belgilari boʻlmagan odamlarni reanimatsiya qilish qobiliyati oshishi bilan oʻlimning boshqa taʼrifiga ehtiyoj tugʻildi. Bu esa huquqiy oʻlim masalasini kun tartibiga chiqardi. Hayotni taʼminlovchi uskunalar va organ transplantatsiyasi (organ transplantation) imkoniyatlarining kengayishi ushbu masalani yanada dolzarblashtirdi.

1960-yillardan boshlab organ transplantatsiyasi dasturlari faol boʻlgan barcha mamlakatlarda oʻlimni aniqlashni tartibga soluvchi qonunlar joriy etildi. 1971-yilda Finlandiya miya oʻlimini oʻlimning huquqiy taʼrifi (yoki koʻrsatkichi) sifatida qabul qilgan birinchi Yevropa davlati boʻldi. AQShda esa Kanzas shtati bundan oldinroq shunga oʻxshash qonunni qabul qilgan edi.[12]

Harvard tibbiyot maktabi (Harvard Medical School) qoshidagi ad hoc qoʻmitasi 1968-yilda ortga qaytmas komani taʼriflash boʻyicha muhim hisobotni eʼlon qildi.[13][14] Harvard mezonlari asta-sekin hozirgi miya oʻlimi tushunchasiga nisbatan konsensus shakllanishiga xizmat qildi. 1976-yildagi Karen Ann Quinlan ishi (Karen Ann Quinlan case) ortidan AQSh shtat qonunchilik organlari miya oʻlimini oʻlim koʻrsatkichi sifatida qabul qilishga kirishdilar. 1981-yilda Prezident komissiyasi „Oʻlimni belgilash: oʻlimni aniqlashdagi tibbiy, huquqiy va etik masalalar“ deb nomlangan muhim hisobotni taqdim etdi.[15] Hisobotda oʻlimga „yuqori miya“ yondashuvi rad etilib, uning oʻrniga „butun miya“ taʼrifi yoqlangan. Ushbu hisobot 39 shtatda qabul qilingan O'limni aniqlashning yagona to'g'risidagi akt (Uniform Determination of Death Act) uchun asos boʻldi.[16] Bugungi kunda AQShning huquqiy va tibbiy hamjamiyatlari „miya oʻlimi“ni oʻlimning huquqiy taʼrifi sifatida ishlatadi. Bu esa hayotni taʼminlovchi uskunalar tana metabolik jarayonlarini saqlab turgan boʻlsa ham, insonni huquqiy jihatdan oʻlgan deb eʼlon qilish imkonini beradi.[17]

Buyuk Britaniyada Qirollik shifokorlar kolleji (Royal College of Physicians) 1995-yilda hisobot eʼlon qildi. Unda 1976-yilda nashr etilgan testlar miya oʻlimini aniqlash uchun yetarli ekanligi haqidagi 1979-yilgi daʼvodan voz kechildi. Buning oʻrniga oʻlimning faqat miya ustuni funksiyasining ortga qaytmas yoʻqolishiga asoslangan yangi taʼrifi taklif qilindi.[18] Ushbu yangi taʼrif — ong va mustaqil nafas olish qobiliyatining ortga qaytmas yoʻqolishi, hamda oʻsha holatni tasdiqlash uchun oʻzgarmagan 1976-yilgi testlar keyingi Amaliyot kodekslarida organ transplantatsiyasi maqsadida oʻlimni sertifikatlash asosi sifatida qabul qilingan.[19][20] Avstraliya va Yangi Zelandiya Intensiv terapiya jamiyati (ANZICS) bayonotiga koʻra, „miya oʻlimini aniqlash uchun klinik sharoitda ortga qaytmas boʻlgan reaksiyasiz koma, miya ustuni reflekslarining yoʻqligi va nafas olish markazi funksiyasining yoʻqligi talab qilinadi. Xususan, nevrologik funksiyaning ortga qaytmas yoʻqolishiga mos keladigan oʻtkir miya patologiyasining (masalan, bosh miya shikastlanishi, kalla ichi qon quyilishi, gipoksik ensefalopatiya) aniq klinik yoki neyrovizualizatsiya dalillari boʻlishi kerak“.[21] Braziliyada Federal Tibbiyot kengashi 2017-yilda oʻz qoidalarini qayta koʻrib chiqdi. Unga koʻra, bemor oʻziga xos fiziologik shartlarga javob berishi va shifokor miya oʻlimi tashxisini qoʻyishdan oldin bemorga optimallashtirilgan yordam koʻrsatishi, qoʻshimcha testlar oʻtkazishi hamda ushbu tashxisni qoʻyuvchi shifokorlar maxsus tayyorgarlikdan oʻtishi zarur.[22]

2020-yilda xalqaro ekspertlar paneli — Butunjahon miya oʻlimi loyihasi (World Brain Death Project) quyidagi koʻrsatmalarni (guideline) eʼlon qildi:[23]

Kattalar va bolalarda nevrologik mezonlar boʻyicha miya oʻlimini/oʻlimni (BD/DNC) aniqlash uchun minimal klinik standartlar boʻyicha tavsiyalar, shuningdek, turli klinik holatlar uchun aniq yoʻriqnomalar beradi. Ushbu tavsiyalar xalqaro jamiyatlar tomonidan keng qoʻllab-quvvatlangan boʻlib, ular professional birlashmalar va mamlakatlarga miya oʻlimini aniqlash protokollarini ishlab chiqish yoki qayta koʻrib chiqishda yordam beradi. Bu esa mamlakatlar ichida va ular orasida katta izchillikka erishish imkonini beradi (Greer et al., 2020).

Greer va boshqalar tomonidan 2020-yilda nashr etilgan Butunjahon miya oʻlimi loyihasi miya oʻlimini aniqlash boʻyicha eng keng qamrovli va global darajada tan olingan tavsiyalarni taqdim etadi. Kelishuv bayonoti kattalar va bolalarda miya oʻlimi tashxisini qoʻyish protokollarida batafsil dalillarni oʻz ichiga oladi. U standart klinik jarayonga, zarurat tugʻilganda qoʻshimcha testlarga va qiyin holatlardagi maxsus mulohazalarga eʼtibor qaratadi. Loyihaning asosiy maqsadlaridan biri yagona xalqaro tizimni yaratish orqali miya oʻlimi tashxisidagi tafovutlarni kamaytirishdir.

Tibbiy mezonlar

Tabiiy harakatlar, yaʼni Lazarus sign yoki Lazar refleksi deb ataluvchi holatlar organlari sunʼiy hayot taʼminoti orqali ishlab turgan miya oʻlimi holatidagi bemorlarda kuzatilishi mumkin. Ushbu harakatlarni keltirib chiqaradigan tirik hujayralar miya yoki miya ustunidan emas, balki orqa miyadan (spinal cord) kelib chiqadi. Baʼzan tana harakatlari oila aʼzolarida notoʻgʻri umid uygʻotishi mumkin.

Miya oʻlimi holatidagi shaxsda fizikal tekshiruv (physical examination) oʻtkazilganda miya funksiyasining klinik dalillari mavjud boʻlmaydi. Bu holat og'riqqa javob bermaslik va kalla nervlari reflekslarining yoʻqligini oʻz ichiga oladi. Reflekslar qatoriga qorachiqning torayishi (fiksatsiyalangan qorachiqlar), okuloatsefalik refleks, shoxparda refleksi, kalorik testga javob bermaslik va ixtiyorsiz nafas olmaslik kiradi.

Miya oʻlimini baʼzan barbiturat dozasini oshirib yuborish, oʻtkir alkogoldan zaharlanish, sedativ moddalar dozasi oshishi, gipotermiya, gipoglikemiya, koma va surunkali vegetativ holatlar kabi boshqa tibbiy holatlardan farqlash qiyin kechishi mumkin. Ayrim komatoz bemorlar komadan oldingi yoki unga yaqin funksionallik darajasiga qaytishi mumkin. Shuningdek, ogʻir qaytmas nevrologik disfunksiyasi boʻlgan baʼzi bemorlar miya poʻstlogʻi va miya ustuni funksiyalari yoʻqolganiga qaramay, ixtiyorsiz nafas olish kabi pastki miya funksiyalarini saqlab qoladilar. Anensefaliya holati bunga misol boʻla oladi.

Miyaning elektr faolligi toʻliq toʻxtashi yoki aksariyat uskunalar aniqlay olmaydigan darajada past darajaga tushishi mumkin. Shuning uchun elektroensefalogramma (EEfG) „tekis chiziq“ koʻrinishida boʻladi, garchi bu holat baʼzan chuqur anesteziya yoki yurak to'xtashi paytida ham kuzatilsa-da.[24] AQShda oʻlimni tasdiqlash uchun tekis EEfG testi talab etilmasa ham, u tasdiqlovchi qiymatga ega deb hisoblanadi. Buyuk Britaniyada esa u ahamiyatsiz deb topilgan, chunki u miya ustunidan yuqori qismlarda koʻrsatishi mumkin boʻlgan har qanday faollik Amaliyot kodeksi mezonlari boʻyicha oʻlim tashxisiga taalluqli emas deb hisoblanadi.[25]

Miya oʻlimi tashxisi holatning ortga qaytmasligiga ishonch hosil qilish uchun koʻpincha oʻta qatʼiy talablarni qoʻyadi. Huquqiy mezonlar turlicha, ammo umuman olganda, ikki mustaqil shifokor tomonidan nevrologik tekshiruv oʻtkazilishi talab etiladi. Miya oʻlimi testlari miya funksiyasining (Buyuk Britaniyada miya ustuni funksiyasining) toʻliq va ortga qaytmas yoʻqligini koʻrsatishi kerak.[26] Bu tekshiruvlar orasida 24 soat farq bilan (boshqa mamlakatlarda, agar sabab aniq jismoniy travma boʻlsa, kutilish muddati kamroq) oʻtkazilgan ikkita izoelektrik (tekis chiziqli) EEfG boʻlishi mumkin. Agar tashxis EEfG mezonlariga koʻra qoʻyilayotgan boʻlsa, bemorning tana harorati meʼyorda boʻlishi va u miya faoliyatini susaytiruvchi dori vositalaridan xoli boʻlishi kerak.

Fayl:Radionuclide Cerebral Blood Flow Scan.png
Radionuklidli skanerlash: Kalla ichi qon aylanishi mavjud emas. "hot-nose" sign koʻrsatilgan.

Shuningdek, kalla ichi qon aylanishining butunlay yoʻqligini koʻrsatuvchi radionuklidli miya qon aylanishi skanerlashi ham boshqa tekshiruvlar bilan birga koʻrib chiqilishi kerak — miyaning vaqtinchalik shishishi, ayniqsa birinchi 72 soat ichida, vaqt oʻtishi bilan tuzalishi mumkin boʻlgan bemorda notoʻgʻri musbat natijaga olib kelishi mumkin.[27]

KT-angiografiya (CT angiography) tashxis qoʻyish uchun talab etilmaydi va u yetarli test hisoblanmaydi.[28]

Tasdiqlovchi testlar faqat 1 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun zarurdir.[2] Kattalar va katta yoshdagi bolalar uchun testlar ixtiyoriy hisoblanadi. Tasdiqlovchi testlarni talab qilishi mumkin boʻlgan boshqa holatlarga miya ustuni reflekslarini aniqlash qiyin boʻlgan ogʻir yuz jarohatlari, avvaldan mavjud qorachiq anomaliyalari hamda ogʻir uyqu apnoesi va/yoki oʻpka kasalligi boʻlgan bemorlar kiradi.[2] Tasdiqlovchi testlarga quyidagilar kiradi: serebral angiografiya, elektroensefalografiya, transkranial Dopler ultratovush tekshiruvi va serebral ssintigrafiya (texnetsiy Tc 99m ekzametazim). Serebral angiografiya miya oʻlimini aniqlashda eng sezgir tasdiqlovchi test hisoblanadi.[2]

Organ donorligi

Asosiy maqola: Organ donorligi

Miya oʻlimi tashxisi huquqiy maqsadlarda oʻlimni tasdiqlash uchun asos sifatida qabul qilingan boʻlsa-da, u biologik oʻlimdan — hamma tomonidan oʻlim deb tushuniladigan holatdan keskin farq qiladi.[29] Agar oʻpkani sunʼiy ventilyatsiya qilish va boshqa hayotni taʼminlovchi choralar davom ettirilsa, miya oʻlimi tashxisi qoʻyilgan insonlarning tanasida hayotiy organlarning ishlashda davom etishi ularni transplantatsiya qilish uchun qulay imkoniyat yaratadi.

Agar miya oʻlimi tashxisi qoʻyilgan organ donori tanasini transplantatsiya qilinuvchi shaxsga (retsipient) oʻtkazilgunga qadar sunʼiy ventilyatsiya uskunasi quvvatlab tursa, donorning oʻlim sanasi miya oʻlimi tashxisi qoʻyilgan kun sifatida qayd etiladi.[30]

Baʼzi mamlakatlarda (masalan, Ispaniya,[31] Finlandiya, Birlashgan Qirollik,[32] Portugaliya, Fransiya va 2026-yildan Shveytsariya), qonuniy mezonlar boʻyicha oʻlim tashxisi qoʻyilgan har bir kishi avtomatik ravishda organ donoriga aylanadi. Biroq ayrim yurisdiksiyalar (Singapur, Ispaniya, Buyuk Britaniya, Fransiya, Chexiya, Polsha va Portugaliya kabi) ushbu tizimdan voz kechish (opting out) imkoniyatini beradi. Boshqa joylarda organ donorligi uchun oila aʼzolari yoki yaqin qarindoshlarning roziligi talab qilinishi mumkin. Yangi Zelandiya, Avstraliya va AQShning aksariyat shtatlarida haydovchilardan guvohnoma olish uchun ariza topshirishda organ donori sifatida roʻyxatdan oʻtishni xohlash-xohlamasliklari soʻraladi.[33]

AQShda, agar bemor oʻlim holatida yoki oʻlimga yaqin boʻlsa, shifoxona tayinlangan Organ Procurement Organization (OPO) ga tafsilotlarni maʼlum qilishi va bemor donor sifatida mosligi tekshirilayotgan vaqtda uning holatini saqlab turishi shart.[34] OPO marhumning donor sifatida roʻyxatdan oʻtganligini tekshiradi, bu huquqiy rozilik hisoblanadi; agar marhum roʻyxatdan oʻtmagan yoki boshqacha tarzda rozilik bildirmagan boʻlsa (masalan, haydovchilik guvohnomasida), OPO yaqin qarindoshlaridan ruxsat soʻraydi.[35] Organlar jarrohlik yoʻli bilan olinguncha bemor sunʼiy ventilyatsiya apparatida saqlanadi. Agar bemor tibbiy koʻrsatmasida (advance health care directive) sunʼiy ventilyatsiyani xohlamasligini bildirgan boʻlsa yoki reanimatsiya qilmaslik (DNR) haqida buyruq bergan boʻlsa-yu, ammo organlarini topshirishni istagan boʻlsa, yurak va oʻpka kabi baʼzi hayotiy muhim organlarni olish imkoni boʻlmasligi mumkin.[36]

Demografiya

Amerika Qoʻshma Shtatlari

AQShda barcha kattalar oʻlimining 2%i va shifoxonadagi bolalar oʻlimining 5%i miya oʻlimi bilan bogʻliq.[37] 2019-yilda AQShdagi bolalar intensiv terapiya bo'limlari (PICU) boʻyicha oʻtkazilgan umummilliy soʻrovda, PICUlarda vafot etgan jami 15 344 dan ortiq bolalardan 3 000 dan ortigʻida miya oʻlimi qayd etilgan. Milliy tadqiqotga koʻra, „miya oʻlimini baholash hatto yirik PICUlarda ham kamdan-kam hollarda oʻtkaziladi“.[38]

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ "Brain death". Encyclopedia of Death and Dying. http://www.deathreference.com/Bl-Ce/Brain-Death.html. <!--->
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Young, G Bryan „Diagnosis of brain death“. UpToDate. Qaraldi: 2014-yil 25-mart.
  3. ↑ Goila, A.; Pawar, M. (2009). "The diagnosis of brain death". Indian Journal of Critical Care Medicine 13 (1): 7–11. doi:10.4103/0972-5229.53108. PMID 19881172. PMC 2772257. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2772257. 
  4. ↑ Machado, C. (2010). "Diagnosis of brain death". Neurology International 2 (1): 2. doi:10.4081/ni.2010.e2. PMID 21577338. PMC 3093212. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3093212. 
  5. ↑ Wijdicks, Eelco F.M.. The Comatose Patient. Oxford: Oxford University Press, 2014 — 131-bet. ISBN 978-0-19-933123-9. 
  6. ↑ Multi-Society Task Force on PVS (May 1994). "Medical aspects of the persistent vegetative state (1)". N. Engl. J. Med. 330 (21): 1499–508. doi:10.1056/NEJM199405263302107. PMID 7818633. https://archive.org/details/sim_new-england-journal-of-medicine_1994-05-26_330_21/page/1498. 
  7. ↑ „Brain death“ (2017-yil 20-oktyabr).
  8. ↑ "Investigation of Public Perception of Brain Death Using the Internet". Chest 154 (2): 286–292. August 2018. doi:10.1016/j.chest.2018.01.021. PMID 29382473. PMC 7339235. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=7339235. 
  9. ↑ Elsevier, Dorland's Illustrated Medical Dictionary, Elsevier, 2014-01-11da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2015-07-20.
  10. ↑ Lewis, Ariane; Bakkar, Azza; Kreiger-Benson, Elana; Kumpfbeck, Andrew; Liebman, Jordan; Shemie, Sam D.; Sung, Gene; Torrance, Sylvia et al. (2020-07-21). "Determination of death by neurologic criteria around the world". Neurology 95 (3): e299–e309. doi:10.1212/WNL.0000000000009888. https://www.neurology.org/doi/10.1212/WNL.0000000000009888. 
  11. ↑ "INTERNATIONAL REPORT ON ORGAN DONATION AND TRANSPLANTATION ACTIVITIES 2023," Global Observatory on Donation and Transplantation, published December 2024, https://www.transplant-observatory.org/wp-content/uploads/2024/12/2023-data-global-report-17122024.pdf.
  12. ↑ (Randell T. (2004). "Medical and legal considerations of brain death". Acta Anaesthesiologica Scandinavica 48 (2): 139–44. doi:10.1111/j.0001-5172.2004.00304.x. PMID 14995934. 
  13. ↑ "A definition of irreversible coma: report of the Ad Hoc Committee of the Harvard Medical School to Examine the Definition of Brain Death". JAMA 205 (6): 337–40. 1968. doi:10.1001/jama.1968.03140320031009. PMID 5694976. https://archive.org/details/sim_jama_1968-08-05_205_6/page/336. 
  14. ↑ Life-sustaining technologies and the elderly.. Diane Publishing, 1987. ISBN 978-1-4289-2281-5. 
  15. ↑ Defining death: a report on the medical, legal and ethical issues in the determination of death. President's Commission for the Study of Ethical Problems in Medicine and Biomedical and Behavioral Research, July 1981. 
  16. ↑ „Legislative Fact Sheet – Determination of Death Act“. Uniform Law Commission. 2012-yil 1-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 8-may.
  17. ↑ „Uniform Determination of Death Act“. National Conference of Commissioners on Uniform State Laws. 2016-yil 4-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 26-mart.
  18. ↑ "Criteria for the diagnosis of brain stem death. Review by a working group convened by the Royal College of Physicians and endorsed by the Conference of Medical Royal Colleges and their Faculties in the United Kingdom". J R Coll Physicians Lond 29 (5): 381–82. 1995. PMID 8847677. PMC 5401215. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=5401215. 
  19. ↑ "A Code of Practice for the Diagnosis and Confirmation of Death." Academy of Medical Royal Colleges, London, 2008
  20. ↑ American Academy of Neurology. (2000, January 13). Spontaneous Movements Often Occur After Brain Death. Science Daily.
  21. ↑ The ANZICS Statement on Death and Organ Donation, 3.2, Melbourne: Australian and New Zealand Intensive Care Society, 2013 — 17-bet. ISBN 978-1-876980-21-4 (2018-yil 19-martda asl nusxadan arxivlangan). 
  22. ↑ Westphal, Glauco Adrieno; Veiga, Viviane Cordeiro; Franke, Cristiano Augusto (July–September 2019). "Diagnosis of brain death in Brazil". Revista Brasileira de terapia intensiva. 31 (3): 403–09. doi:10.5935/0103-507X.20190050. PMID 31618361. PMC 7005965. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=7005965. 
  23. ↑ .
  24. ↑ Karasawa, H (Jan 2001). "Intracranial electroencephalographic changes in deep anesthesia". Clin Neurophysiol 112 (1): 25–30. doi:10.1016/s1388-2457(00)00510-1. PMID 11137657. https://archive.org/details/sim_clinical-neurophysiology_2001-01_112_1/page/24. 
  25. ↑ "A Code of Practice for the Diagnosis of Death". Academy of Medical Royal Colleges, London, 2008
  26. ↑ Waters, C. E.; French, G.; Burt, M. (2004). "Difficulty in brainstem death testing in the presence of high spinal cord injury". British Journal of Anaesthesia 92 (5): 760–64. doi:10.1093/bja/aeh117. PMID 15113764. https://archive.org/details/sim_british-journal-of-anaesthesia_2004-05_92_5/page/760. 
  27. ↑ „Brain Dead – NeuroLogica Blog“. theness.com (2008-yil 8-aprel).
  28. ↑ Taylor, T; Dineen, RA; Gardiner, DC; Buss, CH; Howatson, A; Pace, NL (Mar 31, 2014). "Computed tomography (CT) angiography for confirmation of the clinical diagnosis of brain death.". The Cochrane Database of Systematic Reviews 3 (3). doi:10.1002/14651858.CD009694.pub2. PMID 24683063. PMC 6517290. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=6517290. 
  29. ↑ Truog RD, Miller FG. The meaning of brain death. JAMA Internal Medicine 2014, Publ online June 9, 2014 :
  30. ↑ „Understanding Brain Death“ (2011-yil 29-sentyabr). — „What is the legal time of death for a brain dead patient? The legal time of death is the date and time that doctors determine that all brain activity has ceased. This is the time that is noted on the patient's death certificate.“.
  31. ↑ „Donación“ (es). Organización Nacional de Trasplantes. 2017-yil 4-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 1-aprel.
  32. ↑ „UK laws“. 2024-yil 26-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 23-yanvar.
  33. ↑ „National Donate Life America Donor Designation State Report Card 2013“ 6 & 7. — „2012 State Comparisons“. 2014-yil 22-martda asl nusxadan arxivlangan.
  34. ↑ „State and Federal Law on Organ Procurement“. — „Unless the individual expressed contrary intent, a hospital must take measures to ensure the medical suitability of an individual at or near death while a procurement organization examines the patient for suitability as a donor.“. 2014-yil 6-martda asl nusxadan arxivlangan.
  35. ↑ „The Deceased Donation Process“. Organdonor.gov. 2021-yil 25-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 1-aprel.
  36. ↑ „Frequently Asked Questions About Donation“. — „DNR will be honored. You can still be a tissue donor.“.
  37. ↑ Greer, David M. (30 December 2021). "Determination of Brain Death". New England Journal of Medicine 385 (27): 2554–2561. doi:10.1056/NEJMcp2025326. PMID 34965339. 
  38. ↑ Kirschen, Matthew P.; Francoeur, Conall; Murphy, Marie; Traynor, Danielle; Zhang, Bingqing; Mensinger, Janell L.; Ichord, Rebecca; Topjian, Alexis et al. (May 2019). "Epidemiology of Brain Death in Pediatric Intensive Care Units in the United States". JAMA Pediatr 173 (5): 469–476. doi:10.1001/jamapediatrics.2019.0249. ISSN 2168-6203. OCLC 8553840562. PMID 30882855. PMC 6503509. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=6503509. 

Tashqi havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Miya_oʻlimi&oldid=1230554" dan olindi