Kontent qismiga oʻtish

Mening bir orzum bor

Koordinatalari: 38°53′21″N 77°03′00″W / 38.8893°N 77.0499°W / 38.8893; -77.0499
ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
„Mening bir orzum bor“ nutqi
Vashingtondagi ish o‘rinlari va erkinlik uchun marsh
va Fuqarolik huquqlari harakati
Martin Luther King Jr. nutqdan so‘ng
Sana1963-yil 28-avgust
JoylashuvVashington, AQSh
Koordinatalari38°53′21″N 77°03′00″W / 38.8893°N 77.0499°W / 38.8893; -77.0499
TuriNutq
SababAQShda afroamerikaliklar
uchun fuqarolik va iqtisodiy
huquqlarni taʼminlash
hamda irqchilikni tugatish
IshtirokchilarMartin Luther King Jr.
Tashqi audiofayllar
I Have a Dream, 1963-yil 28-avgust, Educational Radio Network[1]

„Mening bir orzum bor“ (ingliz tilida: „I Have a Dream“) — amerika fuqarolik huquqlari faoli va baptist ruhoniy Martin Luther King Jr. tomonidan 1963-yil 28-avgustda Vashingtonga ish oʻrinlari va ozodlik uchun marsh davomida soʻzlangan ommaviy nutq[2]. Nutqda King fuqarolik va iqtisodiy huquqlarni taʼminlashga hamda AQShda qonuniylashtirilgan irqchilikka chek qoʻyishga chaqirdi. Vashingtondagi Lincoln memoriali zinapoyalaridan turib 250 000 dan ortiq fuqarolik huquqlari tarafdorlariga soʻzlangan bu nutq fuqarolik huquqlari harakatining eng mashhur lahzalaridan biri va Amerika tarixidagi eng ramziy nutqlar qatoriga kirdi[3][4].

1863-yilda millionlab qullarni ozod deb eʼlon qilgan Emansipatsiya proklamatsiyasiga tayanib, King shunday degan edi[5]: „yuz yil oʻtib ham negr hamon ozod emas“[6]. Nutqning yakuniga yaqin King tayyorlangan matndan chekinib, „Mening bir orzum bor“ mavzusida improvizatsiya qilingan xotima yasadi. Cherkov ruhiyatiga xos tarzda, Mahalia Jackson uning orqasidagi oʻrindigʻidan turib, u nutqining eng mashhur qismini boshlashidan oldin: „Ularga orzu haqida gapirib ber, Martin!“ deya hayqirib, uni qoʻllab-quvvatladi. Taylor Branchning yozishicha[7], King keyinchalik Jeksonning soʻzlari unga yetib borgan-bormaganini bilmagan holda, oʻsha lahzada xayoliga kelgan „ilk notiqlik silsilasi“ga tayanganini aytgan. Jon Meacham shunday yozadi: „King birgina ibora bilan zamonaviy Amerikani shakllantirgan insonlar safida Jefferson va Lincoln qatoriga qoʻshildi“[8]. 1999-yilda notiqlik sanʼati olimlari oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrovnomada ushbu nutq XX asrning eng yaxshi amerikancha nutqi deb topildi[9]. Jurnalist Sean OʻGrady „The Independent“ nashrida ushbu nutqni „barcha davrlarning ingliz tilidagi eng buyuk nutqi boʻlishga kuchli daʼvogar“ deb taʼriflagan[10].

Tarixiy asos

Ish oʻrinlari va ozodlik uchun Vashington yurishi qisman prezident John F. Kennedy tomonidan iyun oyida taklif qilingan fuqarolik huquqlari toʻgʻrisidagi qonunchilikka ommaviy xayrixohlikni namoyish etishni maqsad qilgan edi. Shu sababli, Martin Luther King va boshqa yetakchilar fuqarolik huquqlari harakatining oʻziga xos belgisiga aylangan fuqarolik boʻysunmasligi holatlarini qoʻzgʻatib yubormaslik uchun oʻz nutqlarini vazmin tutishga kelishib oldilar. King oʻz nutqini dastlab Abraham Lincolnning Gettysburgdagi nutqiga ehtirom sifatida, Emansipatsiya proklamatsiyasining yuz yilligiga toʻgʻri keladigan tarzda rejalashtirgan edi[11].

Nutq sarlavhasi va yozish jarayoni

1963-yil 28-avgust kuni Vashington marshi yetakchilari Abraham Lincoln haykali oldida suratga tushgan: (o‘tirganlardan, chapdan o‘ngga) Whitney Young, Cleveland Robinson, A. Philip Randolph, Martin Luther King Jr. va Roy Wilkins; (turganlardan, chapdan o‘ngga) Mathew Ahmann, Joachim Prinz, John Lewis, Eugene Carson Blake, Floyd McKissick va Walter Reuther.

King 1960-yildan beri orzular haqida vaʼz qilib kelayotgan edi, oʻshanda u Rangli tanali odamlarning taraqqiyoti milliy assotsiatsiyasi (NAACP) uchun „Negr va Amerika orzusi“ deb nomlangan nutq soʻzlagan edi. Ushbu nutqda Amerika orzusi va voqelik oʻrtasidagi tafovut muhokama qilinadi, unda ochiq-oydin oq tanlilar ustunligi tarafdorlari orzuni poymol qilgani hamda „federal hukumatimiz ham oʻzining befarqligi va munofiqligi, adolat yoʻlidagi xiyonati orqali orzuga dogʻ tushirgani“ aytiladi. King shunday fikr bildiradi: „Ehtimol, negrlar Amerikaning qalbini qutqarish uchun Xudoning vositasidir“[12][13]. 1961-yilda u bir qancha milliy nutqlari va bayonotlarida fuqarolik huquqlari harakati va talaba faollarning tenglik haqidagi „orzusi“ — „Amerika orzusi… hali amalga oshmagan orzu“ — haqida gapirdi va „orzu“ni ushbu nutqlarning asosiy mavzusi sifatida keltirdi[14].

1962-yil 27-noyabrda King Karolina shtatining Rocky Mount shahridagi Booker T. Washington nomli oʻrta maktabda nutq soʻzladi. Ushbu nutq uning keyinchalik Lincoln memorialidan soʻzlagan variantidan koʻra uzunroq edi[15][16]. Matnning ayrim qismlari oʻzgartirilgan boʻlsa-da, katta qismi, jumladan, „Mening bir orzum bor“ naqorati bir xil edi. 2015-yilda qayta topilganidan soʻng[17], 1962-yilgi nutqning tiklangan va raqamlashtirilgan yozuvi Shimoliy Karolina shtat universiteti ingliz tili kafedrasi tomonidan ommaga taqdim etildi[15].

King, shuningdek, 1963-yil iyun oyida Detroitda, 1963-yil 23-iyundagi 125 000 kishilik „Buyuk ozodlik yurishi“dan soʻng darhol Detroitdagi Cobo Hall binosida 25 000 kishi oldida „Mening bir orzum bor“ naqarati bilan nutq soʻzlagan edi[18][19][20]. Reuther Kingga Detroitdagi Birlashgan avtomobilsozlik ishchilari kasaba uyushmasi qarorgohi boʻlmish Solidarity Housedan ish xonasi bergan edi, u yerda King Vashingtondagi marshi arafasida oʻzining „Mening bir orzum bor“ nutqi ustida ishlagan[21]. Vashingtondagi nutqdan bir oz avval „How I Got Over“ qoʻshigʻini kuylagan Mahalia Jackson Kingning Detroitdagi nutqidan xabardor edi[22]. Vashingtondagi yurishdan soʻng[23], Kingning Cobo Halldagi nutqi yozuvi Detroitdagi Gordy Records tomonidan „The Great March To Freedom“ nomli LP plastinka sifatida chiqarildi[24].

Manbalar

  1. ↑ „Special Collections, March on Washington, Part 17“. Open Vault. at WGBH (1963-yil 28-avgust). 2018-yil 26-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 15-sentyabr.
  2. ↑ Kakutani, Michiko. „The Lasting Power of Dr. King's Dream Speech“ (en-US). The New York Times (2013-yil 28-avgust). 2021-yil 8-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 28-avgust.
  3. ↑ Hansen, D. D.. The Dream: Martin Luther King Jr. and the Speech that Inspired a Nation. New York: Harper Collins, 2003 — 177-bet. OCLC 473993560. 
  4. ↑ Tikkanen, Amy (August 29, 2017). "I Have a Dream". Encyclopædia Britannica. https://www.britannica.com/topic/I-Have-A-Dream. <!--->
  5. ↑ Echols, James (2004), I Have a Dream: Martin Luther King Jr. and the Future of Multicultural America.
  6. ↑ Alexandra Alvarez, „Martin Luther Kingʻs 'I Have a Dream': The Speech Event as Metaphor“, Journal of Black Studies 18(3); doi:10.1177/002193478801800306.
  7. ↑ Branch, Taylor, Parting the Waters: America in the King Years 1954–63, pgs. 2761–2763, Simon & Schuster (1998). ISBN 978-1-4165-5868-2
  8. ↑ Meacham, Jon (August 26, 2013). „One Man“. Time. 26-bet.
  9. ↑ Lucas, Stephen; Medhurst, Martin „I Have a Dream Speech Leads Top 100 Speeches of the Century“. University of Wisconsin–Madison (1999-yil 15-dekabr). 2016-yil 10-fevralda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2006-yil 18-iyul.
  10. ↑ O'Grady, Sean. „Martin Luther King's 'I Have a Dream' speech is the greatest oration of all time“ (2018-yil 3-aprel). 2021-yil 28-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 19-dekabr.
  11. ↑ X, Malcolm; Haley, Alex. Autobiography of Malcolm X. New York: Ballantine Books, 1973 — 281-bet. 
  12. ↑ „I Have a Dream“. The Martin Luther King Jr. Research and Education Institute (2017-yil 8-may). 2019-yil 4-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 4-dekabr.
  13. ↑ Martin Luther King Jr., "The Negro and the American Dream, speech delivered to the NAACP in Charlotte, NC, September 25, 1960.
  14. ↑ Cullen, Jim. The American Dream: A Short History of an Idea that Shaped a Nation. New York: Oxford University Press, 2003 — 126-bet. ISBN 0195158210. 
  15. ↑ 15,0 15,1 Stringer, Sam; Brumfield, Ben „New recording: King's first 'I have a dream' speech found at high school“. CNN (2015-yil 12-avgust). 2015-yil 13-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 13-avgust.
  16. ↑ Crook, Samantha; Bryant, Christian „How Langston Hughes Led to a 'Dream' MLK Discovery“. WKBW-TV. 2017-yil 23-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 13-avgust.
  17. ↑ Waggoner, Martha „Recording of MLK's 1st 'I Have a Dream' speech found“. DetroitNews.com (2015-yil 11-avgust). 2015-yil 12-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 13-avgust.
  18. ↑ Boyle, Kevin (May 1, 2007), „Detroit's Walk To Freedom“, Michigan History Magazine, May 18, 2012da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: February 15, 2012
  19. ↑ Garrett, Bob, Martin Luther King Jr. and the Detroit Freedom Walk, Michigan Department of Natural Resources – Michigan Library and Historical – Center Michigan Historical Center, March 1, 2014da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: February 15, 2012
  20. ↑ O'Brien, Soledad. „Interview With Martin Luther King III“. CNN (2003-yil 22-avgust). 2018-yil 3-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 15-yanvar.
  21. ↑ Kaufman, Dan (September 26, 2019). „On the Picket Lines of the General Motors Strike“. The New Yorker (inglizcha). June 3, 2020da asl nusxadan arxivlandi. Qaraldi: May 12, 2020.
  22. ↑ Kot, Greg. „How Mahalia Jackson defined the 'I Have a Dream' speech“. BBC (2014-yil 21-oktyabr). 2018-yil 30-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 28-avgust.
  23. ↑ Norris, Michele. „For King's Adviser, Fulfilling The Dream 'Cannot Wait'“. NPR (2013-yil 28-avgust). 2018-yil 30-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 29-avgust.
  24. ↑ Ward, Brian (1998), Recording the Dream, 48-jild, History Today, February 15, 2012da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: February 15, 2012

Havolalar

"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Mening_bir_orzum_bor&oldid=608899" dan olindi