Men in the Sun

Quyoshdagi odamlar (arabcha: رجال في الشمس, romanizatsiyasi: Rijāl fī al-Shams) — falastinlik yozuvchi Gʻasson Kanafoniy (1936–1972) qalamiga mansub, ilk bor 1962-yilda chop etilgan roman. Asarda Iroqdagi qochqinlar lagerlarida ish topa olmagach, neft konlarining topilishi tufayli rivojlanayotgan Quvaytga qora ishchi boʻlib ishlash ilinjida yoʻlga chiqqan uch nafar falastinlik qochqinning taqdiri hikoya qilinadi.

Qisqacha mazmuni

Turli avlodga mansub uch falastinlik erkak — Abu Qays, Marvon va Asad ish qidirib Basra shahridagi bir dallol orqali haydovchi yordamida yashirincha Quvaytga oʻtib olishni rejalashtirishadi. Biroq bu jarayonda ularga nisbatan oʻta qoʻpol munosabatda boʻlishadi va ularni kamsitishadi. Shundan soʻng, ular boshqa bir yuk mashinasi haydovchisi bilan kelishishga qaror qilishadi. Keyinchalik kitobxonga maʼlum boʻlishicha, ushbu falastinlik haydovchi 1948-yilgi urush paytida portlash oqibatida bepusht boʻlib qolgandi. Erkaklar Quvaytga sahro boʻylab yuk mashinasining orqa qismida safar qiladilar. Yoʻldagi ikkita nazorat-oʻtish joyida haydovchi hujjatlarni rasmiylashtirguncha, jazirama issiqda erkaklar mashina ichidagi ulkan boʻsh suv sisternasiga yashirinishadi. Yoʻlovchilarning asl manzili boʻlgan Quvaytga juda yaqin qolgan ikkinchi nazorat-oʻtish punktida soqchilar va byurokratlar uning jinsiy munosabatlari haqidagi mish-mishlarni aytib, masxara qilgancha haydovchini haddan tashqari uzoq ushlab qolishadi. Haydovchi nihoyat nazorat punktidan oʻtib, erkaklarni tashqariga chiqarish uchun sisternani ochganida, ularning hammasi jazirama issiqda havo yetishmasligidan boʻgʻilib, halok boʻlganini koʻradi.

Asar qahramonlari

• Abu Qays: Quvaytga ketayotgan uch falastinlik erkak orasida asarda birinchi boʻlib tanishtirilgan qahramon. U personajlar ichida eng yoshi ulugʻi boʻlib, 1948-yilgi Nakba voqealarini yaxshi eslaydi va bir vaqtlar Falastinda uniki boʻlgan oʻnta zaytun daraxtini tez-tez qoʻmsab, yodga oladi. Abu Qays oʻqimagan, tezda tushkunlikka tushadigan va chorasiz qolgan inson sifatida tasvirlanadi. Yosh doʻsti Saʼd hamda turmush oʻrtogʻi Umm Qays bolalariga yaxshiroq hayot taʼminlash kerakligini aytib, uning gʻururiga tekkanidan keyin, u Quvaytga ish qidirib ketishga majbur boʻladi.
• Asad: Qissada u Quvaytga yashirincha oʻtib olish narxi boʻyicha dallol bilan savdolashayotgan sahnada paydo boʻladi. Uni ilgari ham bir kontrabandachi aldab, choʻldagi quvur stansiyasi yaqinida chorasiz tashlab ketgan edi. Safar xarajatlari uchun unga amakisi qarz beradi, buning evaziga Asad vaqti kelib amkisining qizi Nadoga uylanishi kerak, biroq uning bu qizga uylanish niyati yoʻq. Siyosiy faolligi sababli Asad ilgari huquq-tartibot idoralari bilan koʻp muammoga duch kelgan.
• Marvon: Qahramonlarning eng yoshi boʻlib, u bor-yoʻgʻi 16 yoshda. Marvon oʻqishni davom ettirishni va kelajakda shifokor boʻlishni orzu qiladi, biroq oilasini boqish uchun Quvaytda ish topishga majbur. Chunki otasi yangi xotini sababli ularni tashlab ketgan, akasi esa uylanganidan keyin oilasiga pul yuborishni toʻxtatgan edi.
• Abul Xayzuron: Uch falastinlikni yashirincha olib oʻtishga rozi boʻlgan yuk mashinasi haydovchisi. U oʻzining mohir haydovchiligi va yuksak obroʻ-eʼtibori haqida toʻqima hikoyalar soʻzlashni yaxshi koʻradi. Biroq uning qalbini kemiradigan va boshqa hech bir qahramonga oshkor qilmaydigan dahshatli xotirasi bor: u bundan oʻn yil muqaddam ozodlik jangchisi boʻlib jang qilganida, portlashdan soʻng jarrohlik tufayli bepusht boʻlib qolgan edi. U milliy ozodlik gʻoyalaridan butkul koʻngli qolgan va „faqat pul topishni istaydi“. Yakuniy bobda nazorat-oʻtish punktidagi byurokrat soqchilar uni bir fohisha ayol bilan bogʻliq mish-mishlar ustidan masxara qilib, ataylab ushlab turishadi va ushbu bemaʼni kechikish oqibatida sisternada yashiringan uch kishi havo yetishmasligidan halok boʻladi.

Adabiyotlar

• Kilpatrick, Hilary. Introduction. Men in the Sun & Other Palestinian Stories. By Ghassān Kanafānī. Trans. Hilary Kilpatrick. Boulder, CO: Lynne Rienner, 1999. Print.
• Yaqub, Nadia. "The Dupes: Three Generations Uprooted From Palestine and Betrayed." Film in the Middle East and North Africa: Creative Dissidence. By Josef Gugler. Austin: University of Texas, 2011. Print.