Kontent qismiga oʻtish

Mele Perîşan

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Mala Parishanning qoʻlyozmasining kirish qismi: „Koʻp saʼy-harakatlar bilan ushbu qoʻlyozmani tartibga keltirdim, boblarini ajratdim va kurdcha soʻzlarni tarjima qildim hamda tuzatdim.“

Mele Perîşan[Eslatma 1] (asl ismi Muhammad Abulqosim[6]; 1356–1431, kurdcha: مەلا پەرێشان) – kurd tilida yozgan kurd shoiri[6]. Uning asosiy asari Parishan-noma gorani tilidagi eng qadimgi asar hisoblanadi[2][7]. Uning sheʼriy qoʻlyozmalari dunyo boʻylab turli kutubxonalarda, jumladan Eron[8] va Germaniya kutubxonalarida saqlanadi[9].

Hayoti

Mele Perîşanning hayoti haqida juda kam maʼlumot mavjud, lekin u Dinavarda tugʻilgan va Gʻiyosvand qabilasiga mansub boʻlgan degan fikr mavjud[6]. U shia, hurufiy[10] boʻlib, kurd tilidan tashqari arab, fors va turk tillarini ham bilgan[11] va hayotining koʻp qismini Dinavar hududida oʻtkazgan[12].

U sheʼrlarida oʻz diniga nisbatan munosabatini ham qoʻshib ketgan, shuningdek, Basrali Robiya va uning halollik haqidagi qarashlariga hurmat bilan qaragan[13]. Parishan-noma uning asosiy asari boʻlsa-da, u kurd tilida mashhur ichish qoʻshiqlarini ham yozgan. Ular kurdlar va eronliklar orasida mashhur boʻlgan[8].

Parishan-noma

"Parishan Noma"ning birinchi betidagi Kurd tili grammatikasiga oid muallifning eslatmasi.

Parishan-noma devoni gorani tilida, koʻplab laki soʻzlari bilan yozilgan boʻlib, hurufiy targʻibotini oʻz ichiga oladi[1]. Bu kurd tilidagi yagona maʼlum hurufiy matndir[14]. U birinchi marta Kirmonshohda 1916-yilda bosilib, keyinchalik turli joylarda bir necha marta nashr etilgan. Unda boʻgʻinli vazn qoʻllangan boʻlib, bu gorani sheʼriyatining umumiy xususiyati edi[2].

Yana qarang

Izohlar

  1. ↑ Ingliz adabiyotida turli nomlar mavjud, jumladan: Molla Parishan[1], Mala Parishan[2], Mala Pareshan[3], Mulla Parishan[4] va Malā Parēšān[5].

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 Hamzehʼee, M. Rezaa. The Yaresan: A Sociological, Historical and Religio-historical Study of a Kurdish Community. K. Schwarz, 1990 — 60 & 238-bet. ISBN 9783922968832. 
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Chaman Ara, Behrooz; Amiri, Cyrus (2018). "Gurani: amaliy til yoki kurd adabiy lahjasi?". British Journal of Middle Eastern Studies 45 (4): 627–643. doi:10.1080/13530194.2018.1430536. ISSN 1353-0194. 
  3. ↑ Hassanpour, Amin. Nationalism and Language in Kurdistan, 1918-1985. Mellen Research University Press, 1992 — 70-bet. ISBN 9780773498167. 
  4. ↑ Mustafa, Dehqan (2011). "The Gorani Parishan-Nama". Manuscripta Orientalia. International Journal for Oriental Manuscript Research (Saint Petersburg: University of Tehran) 17 (1). https://www.elibrary.ru/item.asp?id=21387956. Qaraldi: 26 April 2021. Mele Perîşan]]
  5. ↑ MacKenzie, D. N. (2002). "GURĀNI". Encyclopedia Iranica XI. https://iranicaonline.org/articles/gurani. Qaraldi: 26 April 2021. Mele Perîşan]]
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 Ruhbakhshan, Abdul Mohammad „Parishan Lor“. The Center For The Great Islamic Encyclopedia (2016). Qaraldi: 2021-yil 20-yanvar.
  7. ↑ „[Mala Parishan devoni [qoʻlyozma nusxasi“] (fa). Eron Islom Respublikasi Milliy arxivi va kutubxonasi. Qaraldi: 2021-yil 26-aprel.
  8. ↑ 8,0 8,1 Morshedi, Siavash (2017). "Nizomiy "Xamsa" asarining kurdcha naziralari" (fa). Journal of American Science 3: 309. Archived from the original on 2025-01-26. https://web.archive.org/web/20250126051529/https://jokl.uok.ac.ir/article_48341.html?lang=en. Qaraldi: 2025-09-12. Mele Perîşan]]
  9. ↑ Developers, S. B. B. „Berlin davlat kutubxonasining raqamlashtirilgan toʻplamlari“. Berlin davlat kutubxonasining raqamlashtirilgan toʻplamlari. Qaraldi: 2025-yil 3-may.
  10. ↑ Kurdî, Mêjûy Edebî (2001). "Mela Perîşan (1356-1431)" (ku). Kulturname I. http://www.kulturname.com/?p=2370. Qaraldi: 26 April 2021. Mele Perîşan]]
  11. ↑ Yusifi, Farshid. Bin bir gul bogʻi: Kermonshah viloyati soʻzandalarining tazkirasi (fa), 1989 — 160-bet. 
  12. ↑ Şaybak, Erol (2019). "Dinavarli Mela Perîşanning Perîşannomasi (tahlil)" (ku). Mardin Artuklu Universiteti Tirik tillar instituti: 15. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=K9YqKKg93a13tEvqORBmNQ&no=swhl-8AkHKCwmbQwyji07g. 
  13. ↑ Shawan, Ibrahim Ahmed (2014). "Mala Parishan devonidagi mazhabiy eʼtiqod va tasavvufiy sheʼrlar" (ku). Journal of Humanity Sciences (Salahaddin University-Erbil) 18 (4): 84. Archived from the original on 2021-04-26. https://web.archive.org/web/20210426111853/http://zancojournals.su.edu.krd/index.php/JAHS/article/view/2839. Qaraldi: 2025-09-12. Mele Perîşan]]
  14. ↑ Şaybak, Erol (2019). "Dimavarli Mela Perîşanning Perîşannomasi (tahlil)" (ku). Mardin Artuklu Universiteti Tirik tillar instituti: 11. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=K9YqKKg93a13tEvqORBmNQ&no=swhl-8AkHKCwmbQwyji07g. 

Adabiyotlar

  • Amrayi, Esfandiar Ghazanfari (2009), Mala Parishan devoni sharhi (fors), Xurramobod
  • Malā Parīšān: Parīšān-nāma , 1313 [1896] (kurdcha), Berlin davlat kutubxonasi - Prussiya madaniyat merosi, 1896, 125-bet, qaraldi: 26 April 2021
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Mele_Perîşan&oldid=608087" dan olindi