Mehr Ali

Sayyid Shoh Mehr Ali
Shaxsiy maʼlumotlar
Tavalludi	1808
Vafoti	1868 (yoshi 59–60)
Mirza Mahalla, Gʻarbiy Midnapur, Gʻarbiy Bengal
Dini	Islom
Ota-onasi	Syed Shah Tufail Ali (otasi)
Mazhab	Sunnilik
Maktab	Hanafiy
Kelib chiqishi	Abdulqodir Giloniy
Tariqat	Qodiriy

Sayyid Shoh Mehr Ali Alquadriy al-Bagʻdodiy, odatda „Sayyidena Aʼla Huzur“ nomi bilan tanilgan, Bengalning mashhur avliyolaridan biri edi. U Qodiriya tariqatini rivojlantirish va targʻib qilish uchun xonqoh tashkil etgan. Uning maqbarasi Midnapurdagi ziyoratchilar markazidir.

Tugʻilishi

Sayyid Shoh Mehr Ali milodiy 1808-yil/ hijriy 1223-yilda xonqoh Sharifda, Midnapur shahri Mia Mohallohida tugʻilgan. Hozir bu joy Gʻarbiy Bengalning Gʻarbiy Midnapur tumanida joylashgan. U Bengalning eng eʼzozlangan avliyolaridan biri boʻlgan Sayyid Shoh Tufayl Alining oʻgʻli edi. Uning onasi Bibi Niamat un Nesa ham oʻz davrining avliyo tabiatli ayoli boʻlgan. U Abdulqodir Jiloniy avlodidan ekani, ajdodlari esa Bagʻdod shahridan Bengaldagi Bardhaman tumanining olis Mangalkot shahriga koʻchib kelgani taʼkidlanadi.

Taʼlimi

Bolaligidan Sayyidena Aʼla Huzur riyozat va ixlos yoʻliga kiritildi. U vaqtining koʻp qismini ilm olishga, diniy marosimlarni ado etishga va ruhiy mashqlarni bajarishga bagʻishladi. U serqirra zakovatli, Xudo ato etgan isteʼdod sohibi edi. Qisqa fursatda Qurʼon tafsirlari, Muhammad hadislarining ilmi, islom huquqi asoslari va turli diniy ilmlarda yuksak mahoratga erishdi. U nafaqat buyuk olim, balki yetuk soʻfiy shoir ham edi. U arab va fors tillarini mukammal bilgan. Arab tilida ona tilidek ravon soʻzlasha olar, fors mutasavvif shoirlarining butun baytlarini keltira olardi. Diniy ilmlarning turli sohalarini puxta egallagach, tasavvuf va islom aqidalari haqida vaʼzlar ayta boshladi. Koʻp oʻtmay uning shuhrati olis-yaqin yerlarga yoyildi. Turli joylardan odamlar undan diniy va botiniy ilm olish uchun katta-katta guruh boʻlib kelishardi. Hatto Arabiston va Forsdan ham baʼzi kishilar uning ilmini olish niyatida huzuriga kelardi. Shunday qilib, Sayyidena Aʼla Huzurning shuhrati butun islom olamiga tarqalgan. Hijriy 1267-yilda u Midnapurda madrasa tashkil etdi. Bu madrasa hozir ham „Suhrovardiya Mehriya Islomiya Oliy Madrasa“ nomi bilan mavjud. Sayyidena Aʼla Huzur Midnapur shahrida xonaqoh ham qurdirgan. Oʻsha davrda bu xonaqoh islomiy taʼlimotlar markaziga aylangan. Muhtojlarga u yerda ovqat va tibbiy yordam koʻrsatilardi.

Sayyidena Aʼla Huzur haqida mashhur bir voqea bor: bir safar oʻzini diniy olim qilib koʻrsatgan bir kishi uzoq oʻlkalardan aravaga kitob ortib uning xonaqohiga keladi. U Aʼla Huzurga yechimi mushkul boʻlgan koʻplab savollar beradi. Boʻlib oʻtgan munozara bir necha kun-u tun davom etadi. Namoz, ovqat va hayot uchun zarur boshqa ehtiyojlar uchun vaqti-vaqti bilan tanaffuslar qilinadi. Muhokama qilingan masalalar diniy tusda boʻlsa-da, u kishi bahsga falsafa, mantiq va boshqa fanlarga oid savollarni ham qoʻshib yuboradi. Aʼla Huzurning bu savollarga bergan javoblari uning ilmining naqadar teran ekanini koʻrsatadi. Oʻsha kishi bahsda butunlay yengiladi va koʻp oʻtmay, arzimas bir bahona bilan Aʼla Huzur oldidan ketib qoladi.

Muroqaba

Otasi vafotidan soʻng Sayyidena Aʼla Huzur Midnapur tomon yoʻl oldi. Shahar chetidagi, yirtqich va zararli hayvonlar yashaydigan kimsasiz oʻrmon ichida u Qodir Allohni chuqur muroqaba qildi. Tun qorongʻusida yolgʻiz oʻrmon ichida uning ovozi Alloh nomini zikr qilish bilan jaranglardi. U kam yeb-uxlab, oʻttiz yoshga yetgunicha kunlarini shu tarzda oʻtkazdi. Yillar davomida u (man etilgan kunlardan tashqari) roʻza tutib, kechqurun asosiy taomi sifatida faqat bitta banan bilan kifoyalanardi. Turli ruhiy mashqlarni boshdan kechirib, turli maqomlarni kamoliga yetkazgach, u Fanofilloh maqomiga erishdi. U oʻz zamonasining qutbi boʻldi.

Nikoh

U Syeda Ummul Barkat Xotun Fotima Soniya ismli taqvodor ayolga uylangan. U Buxorodan kelib Midnapur tumanidagi Payardangaga joylashgan buyuk avliyo Sayyid Iso Rizviy avlodidan edi. Uylangan, ijtimoiy burchlar bilan band boʻlishiga qaramay, Sayyidena Aʼla Huzur riyozat va nafsni jilovlashga doir ruhiy mashqlarini davom ettirdi.

Avlodlari

Sayyidina Aʼla Huzurning uch oʻgʻli va ikki qizi boʻlgan. Uning uch oʻgʻlining barchasi yuksak martabali, eʼzozlangan avliyolar edi. „Huzur Purnur“ nomi bilan ham tanilgan Sayyid Shoh Murshid Ali toʻngʻich oʻgʻil va Aʼla Huzurning sajjada nashini edi. U yetuk olim va betakror soʻfiy shoir boʻlgan. Uning devoni tasavvufga oid eng muqaddas kitoblardan biri sifatida eʼtirof etiladi. Ikkinchi oʻgʻli Sayyid Shoh Ali Murshid ham avliyo boʻlib, uning maqbarasi Payardangada joylashgan. Eng kichik oʻgʻli „Qutb ul Vaqt“ nomi bilan ham tanilgan Sayyid Shoh Vali Murshid oʻz davrining eng ulugʻ avliyolari qatoriga kiradi. U ham buyuk yozuvchi va soʻfiy shoir edi. U koʻplab kitoblar yozgan; ular ichida „Valin Mursheda“ Bengalda Qodiriya tariqatining tarixini yorituvchi tasavvufga oid eng ishonchli kitob hisoblanadi. Qizlarining ismi Saida Fatimatul Kubro va Saida Fatimatus Sogʻro edi.

Sayyidina Aʼla Huzur oltmish yil umr koʻrgan. U hijriy 1285-yil Muharram oyining 16-kunida/milodiy 1868-yilda oʻz xonqohida vafot etdi. Uning maqbarasi Midnapur shahri, Mirza Mohalloh, Mazar Sharif koʻchasida joylashgan.