Mehmet bey masjidi
| Masjid | |
Mehmet Bey masjidi
Τέμενος Μεχμέτ Μπέη | |
 | |
| 2011-yildagi sobiq masjid | |
| Mamlakat |  Gretsiya
|
| Joylashuvi | Serres, Markaziy Makedoniya |
| Koordinatalar | 41°05′29″N 23°33′34″E / 41.091465°N 23.559507°E |
| Meʼmoriy uslub | Usmoniylar |
| Asoschi | Mehmet Bey |
| Asosiy sana: tax. 1493
| |
| Gumbazlar soni | 1 ta |
| Gumbazlar soni | 1 ta |
| Gumbaz yoʻgʻonligi | 14.58 m (47.8 ft) |
| Holati |
|
Mehmet Bey masjidi (yunoncha: Τέμενος Μεχμέτ Μπέη, turkcha: Mehmet Bey Camii), mahalliy hududda Aya Sofiya (yunoncha: Αγιά Σοφιά) nomi bilan ham tanilgan, shimoliy Gretsiyadagi Serres shahrida joylashgan sobiq masjiddir. Usmoniylar davrida, tax. 1493-yilda qurilgan bu masjid 19-asr oxirida tashlab qoʻyilgan.
Tarixi
Masjid 1492–1493-yillarda Mehmet Bey tomonidan qurilgan. Mehmet sulton Boyazid IIning kuyovi boʻlib, u malika Seldjuk Hatunga uylangan. Juftlik 15-asr oxirida shaharda yashagan va u yerda yana bir nechta inshootlar barpo etilgan, biroq ularning birortasi ham saqlanib qolmagan[1].
Shaharda saqlanib qolgan masjidlar ichida eng qadimiysi va eng kattasi boʻlishiga qaramay, bugun bino xarob ahvolda va foydalanilmaydi. U 19-asr oxirlarida, yaqin atrofdagi Agioi Anargyroi soyining toshqinlari oqibatida jiddiy zarar koʻrgach, masjid sifatida faoliyatini toʻxtatgan[1].
Meʼmorchilik
Masjid gʻishtdan qurilgan gumbazli qismlaridan tashqari, sinchkovlik bilan oʻyib ishlangan sariq ohaktosh ashlar tosh terma uslubida barpo etilgan. U diametri 14.58 metr (47.8 ft) boʻlgan yagona gumbaz bilan yopilgan, keng kvadrat markaziy namozxonadan iborat. Markaziy makonning sharq va gʻarb tomonlarida ikkitadan, yarim gumbazlar bilan yopilgan toʻrtta kichik xona joylashgan, janubiy fasadda esa mehrob joylashgan beshburchak ravoqli ayvon mavjud. Asosiy kirish shimoliy devorda boʻlib, uning tepasida bunyodkorga atab yozilgan bagʻishlov yozuvi mavjud. Uning oldida esa oq marmar ustunlarga tayangan, nafis oʻyma kapitelli, besh ravoqli ayvon bor. Markaziy ravoq yarimsharsimon gumbaz bilan yopilgan, ikki yonidagi ravoqlar esa voronkasimon gumbazlar bilan yopilgan. Dastlab masjidning barcha gumbazlari qoʻrgʻoshin bilan qoplangan, ichki devorlari esa suvalgan, sayohatchilar esa binoni chiroyli bogʻ oʻrab turganini qayd etishadi[1].
Masjid meʼmorchiligi va bogʻining goʻzalligi bilan mashhur boʻlgan. Usmoniylar yilnomachisi Avliyo Chalabiy shunday deb qayd etgan:[2]
Inshootlarning barcha qismi — gumbazlar, madrasa, maktab va oshxona — qoʻrgʻoshin bilan qoplangan. Bu masjid qanchalik yorugʻ va maʼnaviy tetiklantiruvchi ekanini tasvirlash deyarli imkonsiz. Masjidning koʻplab joylaridagi qoʻl mehnatining goʻzalligini rostgoʻylik bilan bayon qilish uchun juda-juda koʻp soʻz kerak boʻladi. Bunga teng keladigan yagona masjid Uskupdagi [Skopye] Yahyo Posho masjididir. Ammo bu masjidni oʻrab turgan bogʻlarning tengi yoʻq; goʻyo u yashil baxmal bilan qoplangandek, ulugʻvor daraxtlari bor va bu yam-yashillikda har xil turdagi qushlar parvoz qiladi. Minglab moʻminlar koʻp daraxtlarning soyasida oʻtirib, turli masalalarni muhokama qilishi mumkin. Bogʻdagi koʻp sarvlarning isi mast qiluvchi, masjid esa Gretsiyadan Forsgacha mashhur boʻlib ketgan.
— Evliya Chelebiy
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Dadaki, Stavroula. „el:Τέμενος Μεχμέτ Μπέη, Σέρρες: Περιγραφή“ (el). Hellenic Ministry of Culture. Qaraldi: 2014-yil 10-mart.
- ↑ „Mehmed Bey Mosque, Serres“. Ottoman traces. 2014-yil 12-mayda asl nusxadan arxivlangan.
Havolalar
Vikiomborda „Mehmet bey masjidi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.
