Mehmed Esad Yesariy
Mehmed Esad Yesariy (zamonaviy turk tili: Mehmet Es’ad Yesârî) (1798-yilda vafot etgan) (muqobil nomlari: Asad Yasariy, Taliknüvis Mehmed al-Assad, Şeyhülislam Veliyüddin Efendi[manba kerak]) – XVIII asr Usmonlilar xattoti, oʻz davrining eng buyuk xattoti sifatida tanilgan.
Hayoti va ijodi
Mehmed Esad Yesariy Istanbulda tugʻilgan, Kara Mahmud Ogʻaning oʻgʻli boʻlib, u Anadolining Bosh qozisi huzuridagi boshqaruvchi (bailiff) edi[1]. Tanasining oʻng tomoni falaj boʻlib tugʻilgani sababli unga Yesari – „chapqoʻl“ maʼnosini anglatuvchi taxallus berilgan[2].
U oʻqishni Shayxulislom Veliyüddin Efendi (vaf. 1768) huzurida boshlagan, biroq sogʻligʻi yomonligi tufayli qabul qilinmagan. Shundan soʻng u Dedezoda Mehmed Efendi (vaf. 1758)dan taʼlim olgan; u darhol Yesariyning isteʼdodini tan olgan. U juda nimjon va kichik gavdali boʻlgan. Zaifligi sababli uni maxsus yasalgan savatda xonadan xonaga koʻtarib olib oʻtishgan[3].
U taʼliq yozuvida usta boʻlib, uni takomillashtirgan va nihoyatda goʻzal asarlar yaratgan[4]. Faoliyatining boshlarida u fors ustasi Mir Imod Hassaniyning taʼliq uslubiga ergashgan. Biroq ulgʻayib borgan sari fors unsurlarini oʻziga xos jihatlar bilan uygʻunlashtirib, oʻz uslubini shakllantirgan. Oxir-oqibat „usmonli uslubi“ (nastaʼliq)ga aylangan bu uslub keyinchalik uning oʻgʻli tomonidan shunchalik sayqallanganki, natijada u forscha asl nusxadan ham ustun kelgan[5].
U Sulton Mustafo III ning saroyida xizmat qilgan va sulton buyurtmasi bilan koʻplab meʼmoriy yodgorliklar uchun yozuvlar yaratgan[6]. U bir qator qitʼalar, muralaakar va levharlar yaratgan. Shuningdek, u Sulton Mehmed II ning maqbarasi, Uskudardagi Haji Selim Ogʻa kutubxonasi, Beylerbeyi masjidi hamda Qora evnuxlar kazarmasi (haram ichida) devorlaridagi bitiklar kabi yozuvlarni ham yaratgan; bularning barchasi taliq yozuvining eng nafis namunalarini namoyon etadi[7].
Uning oʻgʻli va shogirdi Yasarizoda Mustafo Izzet (vaf. 1265/1849) ham mashhur xattotlardan boʻlgan[8]. Boshqa taniqli shogirdlari orasida Mehmed Shehabeddin va Mir Emin (1758–1809) bor edi.
1792-yilda oʻgʻli Yesarini Makkaga haj safariga olib borgan. Shundan keyin uning ahvoli yomonlashib, 1798-yil 19-dekabrda vafot etgan. U Istanbulning Fotih tumanidagi Gelenbevi qismida joylashgan qabristonga dafn etilgan[9].
Manbalar
- ↑ Huart, C., Les Calligraphes et les Miniaturistes de l’Orient Musulman 1972, p. 291 Digital copy (in French)
- ↑ Bloom, J. and Blair, S. S., Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture, Oxford University Press, 2009, Vol. 1, p. 446; İhsanoğlu, E., Culture and Learning in Islam, UNESCO, 2003, p. 583
- ↑ M. Uğur Derman, Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul, N. Y., Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 100
- ↑ Pickthall, M. W. and Asad, M., Islamic Culture, Volume 57, Islamic Culture Board, 1983, p. 22
- ↑ M. Uğur Derman, Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul, N. Y., Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 20; İhsanoğlu, E., Culture and Learning in Islam, UNESCO, 2003, p. 583
- ↑ M. Uğur Derman, Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul, N. Y., Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 100
- ↑ M. Uğur Derman, Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul, N. Y., Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 100
- ↑ „"Yesarizade Mustafa Izzet Efendi" [Brief Biography (translated from Turkish)“].
- ↑ M. Uğur Derman, Letters in Gold: Ottoman Calligraphy from the Sakıp Sabancı Collection, Istanbul, N. Y., Metropolitan Museum of Art, 1998, p. 100