Medan katta masjidi
| Masjid | |
Medan katta masjidi
Masjid Raya Medan مسجد ميدان الكبير Masjid Raya Al-Mashun | |
 | |
| Mamlakat |  Indoneziya
|
| Shahar | Medan |
| Koordinatalar | 3°34′30″N 98°41′14″E / 3.575111°N 98.687321°E |
| Yoʻnalishi | sunniy |
| Masjid turi | Jomeʼ-Masjid |
| Meʼmoriy uslub | Yaqin Sharq, hind va ispan meʼmorchiligi |
| Meʼmorlar | Theodoor van Erp JA Tingdeman |
| Qiymati | 1 million gulden |
| Homiylar | Deli Maatschappij Chong A Fi |
| Binokorlik | 1906—1909 |
| Asosiy sana: 1909-yil 10-sentabr
| |
| Hajmi | 2 000 nafar namozxon |
| Gumbazlar soni | 5 ta |
| Gumbazlar soni | 5 ta |
| Holati | amaldagi |
| Tarovih | 
|
| Saharlik va iftorlik |
|
Medan katta masjidi yoki Masjid Raya al-Mashun („Al-Mashun kattamasjidi“) – Indoneziyaning Medan shahrida joylashgan masjid. Masjid 1906-yilda qurila boshlagan va 1909-yilda yakunlangan. Dastlab tashkil etilgan paytda masjid Maymun saroyi majmuasining bir qismi boʻlgan. Uning meʼmoriy uslubi Yaqin Sharq, hind va ispan unsurlarini uygʻunlashtiradi. Masjid sakkizburchak shaklga ega boʻlib, janub, sharq, shimol va gʻarb tomonga qanotlari bor.
Tarixi
Deli sultonligi hukmdori Sulton Maʼmun ar-Rashid Perkasa Alam Masjid al-Mashun qurilishini 1906-yil 21-avgustda (1324-hijriy 1-rajab) boshlab bergan. Qurilish ishlarining barchasi 1909-yil 10-sentabrda (hijriy 1329-yil 25-shaʼbon) yakunlangan va bu masjidda ilk juma namozining oʻqilishi bilan nishonlangan. Umumiy qurilish byudjeti bir million guldenni tashkil etgan[manba kerak]. Sulton masjidni oʻz tamoyiliga koʻra, oʻzining ulugʻ saroyi – Maymun saroyidan ham muhimroq boʻlishi kerak, deb qurdirgan. Masjid qurilishi Deli sultonligi, Deli Maatschappij hamda oʻsha paytda Medandagi eng boy tadbirkor Chong A Fi tomonidan moliyalashtirilgan[1].
Arxitekturasi
Dastlab masjidni Maymun saroyini ham loyihalagan niderland meʼmori Teodor van Erp (1874–1958)[manba kerak] loyihalagan, biroq keyinchalik loyiha JA Tingdemanga topshirilgan[manba kerak]. Oʻsha paytda van Erp Niderlandiya hukumati tomonidan Markaziy Yavadagi Borobudur ibodatxonasini restavratsiya qilish jarayonida qatnashish uchun Yavaga chaqirilgan. Qurilish uchun turli qurilish materiallarini import qilish talab etilgan, jumladan: Italiya, Germaniya va Xitoydan marmar hamda qandildagi vitraj oynalar Fransiyadan keltirilgan.
JA Tingdeman masjidni[manba kerak] Marokash, Yevropa va Yaqin Sharq unsurlarini birlashtirgan, sakkizburchak simmetrik reja uslubida loyihalagan. Sakkizburchak kvadratli reja koʻpchilik odatiy masjidlardan farqli ravishda noyob ichki zalni yaratgan. Masjidning toʻrt burchagining har birida qora rangli, baland gumbazsimon tomli ayvon qurilgan boʻlib, u masjid asosiy binosi tomidagi bosh gumbazni toʻldirib turadi. Har biri asosiy eshik bilan jihozlangan, asosiy qavat hovlilari orasida zinapoyalar bor; mehrob tomoni tarafida ayvon qurilgan qism bundan mustasno.
Masjid asosiy xona, tahorat xona, kirish darvozalari va minoralarga boʻlingan. Namoz oʻqiladigan asosiy xona sakkizburchak shaklida. Qarama-qarshi tomonda kichikroq qism boʻlib, u yerda tashqariga chiqib turadigan kichik ayvon biriktirilgan. Ayvon eshiklarini oʻrab turgan derazalar yogʻochdan boʻlib, oynali, qimmatbaho vitrajlar bilan ishlangan; bular 1890–1914-yillardagi art-nuvo davri yodgorligi boʻlib, islomiy sanʼat bilan uygʻunlashtirilgan. Devorlar, shiftlar, ustunlar, ravoqlar va yuzalar bezak gullar hamda oʻsimlik naqshlari bilan bezatilgan. Soʻngra dastlabki sakkizburchak shakl tashqi tomonda barcha toʻrt taraf boʻylab toʻrtta yoʻlak koʻrinishida namoyon boʻlib, ular asosiy namoz zalini oʻrab turadi[2].
Yoʻlaklarda toʻsinsimon nurlarga suyanib turgan, ravoqli shakldagi qator oddiy derazalar bor. Binoning ayvonlari hamda ravoqli derazalari Oʻrta asrlarda Ispaniyadagi islomiy saltanatlarni eslatuvchi tarzda loyihalangan. Masjid gumbazi turkcha modelga amal qilgan boʻlsa-da, sakkizburchak shaklning „singan“ koʻrinishi saqlangan. Bosh gumbazni har bir ayvon ustidagi yana toʻrtta, kichikroq gumbaz oʻrab turadi. Gumbaz shakli Banda-Ache bosh masjidini eslatadi. Masjid ichida diametri 0.60 m boʻlgan sakkizta asosiy ustun oʻrtadagi bosh gumbazni koʻtarib turadi. Mehrob marmardan yasalgan boʻlib, uchli gumbazsimon tomga ega. Masjid darvozasi yassi tomli kvadrat shaklda. Bezakli minora misr, eron va arabona uslublar qorishmasidan iborat.
Yana qarang
Manbalar
- ↑ Leushuis 2011, s. 70.
- ↑ „Sultan Deli dan Mesjid Raya Al – Ma’shun Medan“ (2012-yil 20-iyul). 2017-yil 23-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2014-yil 23-aprel.
Adabiyotlar
- Leushuis, Emile. Gids historische stadswandelingen Indonesië (nl). Amsterdam: KIT Publishers, 2011. ISBN 9789460221620 (2016-yil 7-martda asl nusxadan arxivlangan).
- Tjokrosaputro, Teddy. 100 Masjid Terindah Indonesia (id). Jakarta: PT Andalan Media, 2011. ISBN 978-602-99731-0-5.
Havolalar
Vikiomborda „Medan katta masjidi“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.- Sejarah Masjid Al Mahsun Medan (Wayback Machine saytida 2017-03-23 sanasida arxivlangan)
 | Masjid haqidagi ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berishingiz mumkin. |