Kontent qismiga oʻtish

Mebrure Aksoley

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Mebrure AksoleyMebrure Aksoley
Turkiya buyuk millat majlisi
Anqara deputati
Mansab davri
1943-yil 28-fevral – 1950-yil 22-may
Turkiya Taʼsis majlisi
Respublika Xalq partiyasi delegati
Mansab davri
1961-yil 6-yanvar – 1961-yil 24-oktyabr
Respublika senati
Istanbul deputati
Mansab davri
1964-yil 7-iyun – 1973-yil 14-oktyabr
Shaxsiy maʼlumotlari
Tavalludi
Emine Mebrure

10-avgust 1902-yil
Salonik, Usmonli imperiyasi
Vafoti 2-mart 1984-yil(1984-03-02)
(81 yoshda)
Millati Turk
Siyosiy partiyasi Respublikachi xalq partiyasi (CHP)
Turmush oʻrtogʻi
Ahmet Ihson Aksoley
(turm. 1923; vaf. 1975)
Taʼlim Huquq
Alma mater Anqara universiteti huquq maktabi
Kasbi Pedagog, siyosatchi

Emine Mebrure Aksoley (1902-yil 10-avgust – 1984-yil 2-mart) – turk pedagogi, filantrop, siyosatchi, ayollar huquqlari faoli, parlament aʼzosi va senator[1][2].

Yoshligi, taʼlimi va oilasi

Emine Mebrure 1902-yil 10-avgustda oʻsha paytda Usmoniylar imperiyasi tarkibiga kiruvchi Saloniki shahrida tugʻilgan. Ota-onasi turk millatiga mansub boʻlgan. Otasi Halit Sezai (Güran) Usmoniylar armiyasi muhandislik korpusining isteʼfodagi mayori, onasining ismi Fotma edi[3][4]. Mebrure 1912-yilda Bolqon urushlari boshlanguniga qadar Salonikida yashagan. Soʻngra ularning oilasi Onadoʻliga koʻchib oʻtgan va Birinchi jahon urushi boshlanishidan soʻng otasining harbiy xizmat vazifasi sababli Bandırma hamda Alaşehirda yashagan[5].

Mebrure boshlangʻich maktabni Bandırmada, oʻrta maktabni Izmir qizlar litseyida tamomlagan. Oʻrta taʼlimni Istanbuldagi Üsküdar Çamlıca qizlar litseyida yakunlagan[6]. Otasi Turkiya mustaqillik urushiga (1919–1922) qoʻshilgach, ularning oilasi Anqaraga koʻchib, oʻsha yerga joylashgan[4][5].

1923-yilda Mebrure Ahmet Ihson (Aksoley) (1899–1975) bilan turmush qurgan[5]. Eri keyinchalik Turk armiyasida muhandis va ofitser boʻlib xizmat qilgan hamda brigadir unvoni bilan isteʼfoga chiqqan[6][7][8]. Ahmet Ihson oliy taʼlimni chet elda olgani sababli Mebrure ham uzoq vaqt Germaniyada yashagan, shuningdek, Fransiya, Angliya va Vengriyada ham bir muddat boʻlgan[5]. Germaniyada boʻlgan davrida ijtimoiy muassasalar boʻyicha tadqiqotlar olib borgan[4][5].

Vatanga qaytgach, Mebrure Anqara universiteti huquq maktabida tahsil olib, 1938-yilda u yerni aʼlo baholar bilan bitirdi[5][6]. U oʻz faoliyatini pedagog sifatida boshladi va Anqaraning Çankaya tumanida xususiy boshlangʻich maktab ochdi[3][4].

Ijtimoiy faoliyati

1938-yilda Mebrure Anqaradagi Halkevi tashkiloti „Qishloq ishlari“ boʻlimiga ishga kirdi. Keyingi yili Erjinan zilzilasi qurbonlariga yordam komissiyasi bilan hamkorlik qildi. 1940–1941-yillarda u „Yardımseverler Cemiyeti“ (Xayriyachilar jamiyati) aʼzosi boʻlib, uning bosh kotibi[9] hamda rais oʻrinbosari vazifalarida ishladi[4][5][6][10].

Aksoley 1949-yil 13-aprelda qayta tiklangan „Türk Kadınlar Birliği“ (Turk ayollar ittifoqi) asoschilari qatorida boʻlgan. Tashkilot 1924-yil 7-fevralda tuzilgan, biroq 1935-yilgi Turkiya umumiy saylovidan soʻng parlamentda 18 nafar ayol siyosatchi qasamyod qilgani bois oʻz-oʻzini tarqatib yuborgan[11][12]. 1949–1951-yillarda Aksoley tashkilotga raislik qildi[4][5][6][10].

Siyosatchi

Aksoley siyosatga 1928-yilda Respublika Xalq partiyasi (CHP) aʼzosi sifatida kirgan[6]. U Turkiya buyuk millat majlisining (TBMM) 7-chaqiriq (1943–1946) hamda 8-chaqiriq parlamenti (1946–1950) davrlarida Anqara deputati boʻlib ishladi[13][4][6] va faoliyati davomida bir nechta parlament qoʻmitalarida xizmat qildi[5].

TBMMdagi faoliyatidan soʻng Aksoley CHPda bir qator maʼmuriy lavozimlarni egalladi va ijtimoiy faoliyatdagi ishtirokini davom ettirdi[4][5][6].

1961-yilda Aksoley 1960-yilgi Turkiyadagi davlat toʻntarishidan keyin harbiy boshqaruv tomonidan tuzilgan Turkiya Taʼsis majlisiga CHP vakili sifatida tayinlandi[4]. 1964-yilgi Turkiya Senati saylovidan keyingi Senat tarkibining 1/3 qismi yangilanishida u CHPdan Istanbul shahri deputati sifatida Respublika senatiga saylandi[6][14] va 1973-yilgacha shu lavozimda ishladi[4]. Aksoley 1967-yil sentyabrida Yugoslaviyaga rasmiy tashrif buyurgan parlament delegatsiyasi tarkibida boʻlgan[5].

Yozuvchi

Aksoley CHPga qarashli „Ulus“ gazetasida ayollar huquqlari va Otaturk tamoyillarini himoya qiluvchi maqolalar yozgan[4]. 1970-yilda u CHPdagi 42 yillik siyosiy faoliyati haqida „C. H.P de 42 Yıllık Çalışmalarımdan Bazı Örnekler“ (tarjimasi „C.H.P dagi 42-yillik faoliyatimdan ayrim misollar“) nomli kitob yozgan[15].

Vafoti

Aksoley 1984-yil 2-martda 81 yoshida vafot etgan[3].

Manbalar

  1. ↑ „Söz Alanlar - Emine Mebrure Aksoley“ (tr). Türkiye Büyük Millet Meclisi - Tutanak Dergisi. Qaraldi: 2020-yil 13-dekabr.
  2. ↑ „C. Senatosu B : 36 18 . 1 . 1966 O : 1 İSTANBUL“ (tr). TBMM. Qaraldi: 2020-yil 13-dekabr.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 Demirel, Ahmet. Tek Partinin İktidarı - Türkiye'de Seçimler ve Siyaset (1923-1946) (tr). İletişim Yayınları, 1 May 2015 — 493-bet. ISBN 978-975-051-055-7. Qaraldi: 2020-yil 13-dekabr. 
  4. ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 „Türk Parlamento Tarihinde Kadın Parlamenterler - 1935-2009“ (tr). Türkiye Büyük Millet Meclis. Qaraldi: 2020-yil 13-dekabr.
  5. ↑ 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 Candeğer, Ümmügülsüm; Coşkun, Mehmet Burhanettin (June 2018) (tr). Cumhuriyet Senatosu Dönemi Kadın Siyasetçilerin Türk Kamu Bürokrasisindeki Yeri Ve Önemi Üzerine Bir İnceleme. 5. Toros Üniversitesi İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültes - Sosyal Bilimler Dergisi. ISSN 2147-8414. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/493036. Qaraldi: 15 December 2020. 
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 6,8 „25 Haziran 1964 Tarihli Akis Dergisi Sayfa 16“ (tr). Gaste Arşivi. Qaraldi: 2020-yil 14-dekabr.
  7. ↑ Güner, Tahsin.. „Bir Generalin Yayınlanmamış Anıları“ (tr) (2012-yil 31-yanvar). Qaraldi: 2020-yil 14-dekabr.
  8. ↑ „İhsan Aksoley“ (tr). 10000 Kitap. Qaraldi: 2020-yil 15-dekabr.
  9. ↑ „Cumhuriyetin 18. yıl dönümünde hitabeler ve konferanslar“ (tr). Türk Tarih Kurumu. Qaraldi: 2020-yil 13-dekabr.
  10. ↑ 10,0 10,1 (tr) Toplum Hekimliğine Gönül Verenler - 18 Türkiye'nin Öncü Toplu Hekimi: Dr. Mehmet Cemalettşn Or. Çalışma Ortamı Dergisi. March 1992. https://calismaortami.fisek.org.tr/icerik/toplum-hekimligine-gonul-verenler-18-turkiyenin-oncu-toplum-hekimi-dr-mehmet-cemalettin-or/. Qaraldi: 13 December 2020. 
  11. ↑ „Tarihçe“ (tr). Türk Kadınlar Birliği. Qaraldi: 2020-yil 13-dekabr.
  12. ↑ „31 Mart Vakası'nın bıraktığı derin izler“ (tr) (2020-yil 13-aprel). Qaraldi: 2020-yil 13-dekabr.
  13. ↑ „Ankara 1946 Genel Seçimi Sonuçları“ (tr). Qaraldi: 2020-yil 13-dekabr.
  14. ↑ „Söz Alanlar - Mebrure Aksoley“ (tr). Türkiye Büyük Millet Meclisi Tutanak Dergisi. Qaraldi: 2020-yil 13-dekabr.
  15. ↑ Aksoley, Mebrure. C.H.P de 42 Yıllık Çalışmalarımdan Bazı Örnekler (tr). Baha Matbaası, 1970. Qaraldi: 2020-yil 13-dekabr.  
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Mebrure_Aksoley&oldid=606307" dan olindi