Maskatning qoʻlga kiritilishi
| Maskatning qoʻlga kiritilishi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Usmoniylarning Hormuzga yurishi va Usmoniylar–Portugallar ziddiyatlarining bir qismi | |||||||
| |||||||
| Qoʻmondonlar | |||||||
.svg){kind=small} Portugaliya imperiyasi
|
 Usmoniylar imperiyasi
| ||||||
| Kuchlar | |||||||
| 60 nafar askar[1] | 25 ta yirik jangovor kema 1200 nafar askar[1] (4 yirik yelkanli kema 25 yirik jangovor kema 850 nafar askar[2]) | ||||||
Muskatning bosib olinishi 1552-yilda yuz bergan boʻlib, Piri Reis boshchiligidagi Usmoniylar floti hozirgi Ummon hududidagi Eski Maskatga hujum qilib, shaharni talon-taroj qilgan. Bu voqealar 1546-yildagi Diu shahrining uchinchi qamali chogʻida Usmoniylarning muhim magʻlubiyatidan keyin sodir boʻlgan boʻlsa-da, 1548-yilda Adenning muvaffaqiyatli bosib olinishi Usmoniylarga Hind okeanining shimoli-gʻarbiy qismida portugallarga qarshi turish imkonini bergan.
Tarixi
Shahar dastlab Hormuz qirolligi tarkibida boʻlgan, biroq 1507-yilda Afonso de Albuquerque boshchiligidagi portugallar floti hujum uyushtirib, shaharni vayron qilgan. Oradan koʻp oʻtmay, shahar bosib olganidan soʻng portugallar qoʻl ostiga oʻtgan.
Usmoniylar portugallarning bu hududga ega chiqishiga qarshi ishlarga aralashishga uringan va 1546-yilda toʻrtta usmoniylar kemasi shaharni oʻqqa tutgan.
Shahar 1552-yilda Fors koʻrfazi va Hind okeani ustidan nazorat uchun olib borilgan kengroq urush doirasida Usmoniylar tomonidan hujumga uchragan. Bu safar Piri Reis va Seydi Ali Reis boshchiligidagi yirikroq flot orqali hujum qilingan. Ularning asosiy maqsadi Hormuz va Bahrayn orollarini qoʻlga kiritib, portugallarning Fors koʻrfaziga kirishini toʻsib qoʻyish va shunday qilib Usmoniylarning Hind okeani savdosi ustidan nazoratini tiklash edi.
Urush
Usmoniylar qoʻshini tarkibida 4 ta yelkanli yirik jangovor kema, 25 ta harbiy kema va 850 nafar askar bor edi (Diogo do Coutoning yozishicha, Usmoniylar qoʻshini aslida 15 ta harbiy kema va 1200 nafar askardan iborat boʻlgan). Yaqinda qurilgan Al-Mirani qal’asi 18 kun davomida qamal qilingan. Bir dona usmoniylar toʻpi baland tepalikka olib chiqilib, undan oʻq uzilgan. Oziq-ovqat va suv tugagach, qal’ani himoya qilayotgan 60 nafar portugaliyalik garnizon va ularning qoʻmondoni João de Lisboa taslim boʻlishga rozi boʻlgan, ammo ular asirga olingan. Shundan soʻng qal’a qoʻlga kiritilgan va uning istehkomlari buzib tashlangan.
Biroq oradan koʻp oʻtmay, Usmoniylar bu yerlarni tark etishgan. Shunga qaramay, ular Yaman, Aden va Arabiston qirgʻoqlarini Basragacha egallab olishga va ushbu hududlar ustidan nazorat qilishga muvaffaq boʻlishgan. Bu ularga Hindiston bilan savdo ishlarini osonlashtirish va portugallarning Hijozga hujum qilishiga toʻsqinlik qilish imkonini bergan.
Oqibati
1553-yilda Usmoniylar Hindiston qirgʻoqlaridagi portugallarga qarashli hududlarga yana hujum qildi. Bu safar ular Janubiy Hindistonning Tuticorin hududi atrofidagi Pearl Fishery Coast (marvarid ovlash sohili)ga reyd uyushtirgan. Ularga Malabarda yashovchi Marakkar musulmonlari yordam bergan, shuningdek, Madurai hukmdori Vittula Nayak ham ularga yordam berishga yashirin ravishda rozilik bergan. Punnaikayalda 52 nafar portugaliyalik asirga olinib, cherkovlar yoqib yuborilgan[2]. Biroq oʻsha yili Usmoniylar al-Fahl yaqinida portugallar bilan dengiz toʻqnashuvda magʻlubiyatga uchragan.
1554-yil avgustida Seydi Ali Reis va uning harbiy kemalari Basradan Suvayshga oʻz flotini qaytarayotgan vaqtda portugaliyalik kuchlar pistirma qilib hujum uyushtirgan.
1581-yilda Usmoniylarning 3 ta harbiy kemasi yana Maskatni egallagan va aholini shahardan chiqib ketishiga ruxsat bergan. Keyinchalik 1588-yilda shahar yana portugallar qoʻliga oʻtgan.