Marvarid masjid (Mehrauli) (soʻzma-soʻz „Marvarid masjidi“[1]:63) — Hindistonning Janubiy Dehli tumanidagi Mehrauli mavzesida joylashgan XVIII asrga oid Boburiylar masjidi. Oq marmardan qurilgani bois shunday nomlangan ushbu masjid[2] Bahodir Shoh I hukmronligi davrida, Qutbiddin Baxtiyor Kokiy dargohi yaqinida barpo etilgan.

Marvarid masjid
Marvarid masjid (Mehrauli)
Moti Masjid, Mehrauli, Delhi
Masjid fasadi, 2009-yil
Joylashuvi Mehrauli, Janubiy Dehli, Dehli, Hindiston
Koordinatalar 28°31′09″N 77°10′49″E / 28.51918°N 77.18020°E / 28.51918; 77.18020
Turi Masjid
Arxitektura uslubi Boburiylar
Qurilish yakunlanishi 1709-yil
Holati Faol
Qurilish materiali Oq marmar
Commons-logo Marvarid masjid (Mehrauli) Vikiomborda

Joylashuvi

Marvarid masjid Mehraulida, Qutbiddin Baxtiyor Kokiy dargohidan gʻarbda joylashgan. Masjidga tutash hududda Bahodirshoh I, Ahmad Shoh Bahodir, Shoh Olam II va Akbar Shoh II kabi XVIII–XIX asrlarda hukmronlik qilgan bir qator Boburiy hukmdorlar dafn etilgan xilxona mavjud[1]:63[3].

Tarixi

Marvarid masjid 1709-yilda, Boburiy hukmdor Bahodirshoh I davrida bunyod etilgan[1]. Odatda masjid Bahodirshoh tomonidan qurilgan deb hisoblansa-da, Dadlani uni podshohning oila aʼzolaridan biri yoki noibi tomonidan qurilgan boʻlishi ehtimoli yuqoriroq ekanini taʼkidlaydi[1]:184. Masjidning Qutbiddin Baxtiyor Kokiy dargohi yonida qad rostlashi Bahodirshoh I davridan boshlab ushbu dargohga Boburiylar tomonidan koʻrsatilgan misli koʻrilmagan ehtirom va homiylikning ifodasidir[3].

Hindistonning boʻlinishi davridagi diniy-etnik toʻqnashuvlar chogʻida Marvarid masjid, garchi davlat muhofazasidagi obida boʻlishiga qaramay, hujumga uchragan. Masjidning marmar minoralari qoʻporib tashlangan va parchalab tashlangan. Bu voqealar shahardagi keng qamrovli musulmonlarga qarshi zoʻravonliklar doirasida Dehlidagi boshqa bir qator islomiy muqaddas qadamjolarga uyushtirilgan shunga oʻxshash hujumlar avj olgan bir paytda yuz bergan edi[4].

Meʼmorchiligi

Mehraulidagi Marvarid masjid Boburiylar meʼmorchiligida oq marmar bilan qoplangan kichik masjidlar barpo etish anʼanasining soʻnggi namunasidir. Masjid besh ravoqli (boʻlmali), bir nefli namozxonadan iborat[5]. Bu jihati bilan u Qizil qalʼadagi ikki nefli avvalgi Moti masjididan farq qiladi[3]. Masjid fasadida uchta chaspak (kungirador) ravoq[2] va markazida peshtoq qad rostlagan[5]. Bino ingichkalashgan boʻgʻiz ustiga oʻrnatilgan uchta gumbaz bilan qoplangan. Sharqiy markaziy ravoqning har bir burchagi panjarasimon uslubdagi ustunlar bilan bezatilgan[3].

Masjid tevaragi devor bilan oʻralgan boʻlib, devorlarning biri dargoh devori bilan umumiy hisoblanadi; janubiy devor esa marmardan ishlangan xilxonaga ochiladi[1]:63.

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Dadlani, Chanchal B.. From stone to paper: architecture as history in the late Mughal Empire, New Haven [CT], 2018. ISBN 978-0-300-23317-9. OCLC 1024165136. 
  2. ↑ 2,0 2,1 Alfieri, Bianca Maria; Borromeo, F.. Islamic architecture of the Indian subcontinent. London, WC: Laurence King Pub., 2000 — 275–276-bet. ISBN 81-85822-74-3. OCLC 44536138. 
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 Asher, Catherine B.. Architecture of Mughal India. Cambridge University Press, 1992-09-24 — 293–294-bet. DOI:10.1017/chol9780521267281. ISBN 978-0-521-26728-1. 
  4. ↑ Lahiri, Nayanjot; Scarre, Geoffrey; Coningham, Robin „Partitioning the Past“, . Appropriating the past: philosophical perspectives on the practice of archaeology. Cambridge: Cambridge University Press, 2012 — 296–297-bet. ISBN 978-1-139-77570-0. OCLC 817224884. 
  5. ↑ 5,0 5,1 Koch, Ebba. Mughal architecture : an outline of its history and development, 1526-1858. München, Germany: Prestel, 1991 — 130–131-bet. ISBN 3-7913-1070-4. OCLC 26808918.