Marjinal kamaytirish xarajati
Marjinal kamaytirish xarajati (marginal abatement cost) — bu atrof-muhitga oid zararlarni kamaytirish (masalan, ifloslanish) xarajatidir. Marjinal xarajat — iqtisodiy tushuncha boʻlib, qoʻshimcha birlik xarajatini oʻlchaydi. Marjinal kamaytirish xarajati esa umumiy holda ifloslanishni yana bitta birlikka kamaytirish xarajatini bildiradi. U baʼzan atrof-muhit zararlarini kamaytirishning „marjinal xarajati“ deb ham ataladi.
Baʼzi hollarda marjinal kamaytirish xarajati manfiy boʻlishi mumkin, masalan, Past uglerodli iqtisodiyot varianti odatiy variantdan arzonroq boʻlsa. Ammo odatda ifloslanish kamaygani sari bu xarajat tez oʻsadi. Boshqacha aytganda, maʼlum bir nuqtadan keyin ifloslanishni kamaytirish uchun texnologiya yoki infratuzilmani oʻzgartirish qimmatroq boʻladi.
Marjinal kamaytirish xarajatlari odatda marjinal kamaytirish xarajatlari egri chizigʻida tasvirlanadi, bu ifloslanishni qoʻshimcha kamaytirish xarajatini koʻrsatadi.
Qoʻllanilishi
Karbon savdosi ishtirokchilari marjinal kamaytirish xarajatlari egri chiziqlaridan karbon narxini modellashtirish uchun foydalanadilar. Energetika kompaniyalari esa uzoq muddatli investitsiya strategiyalarini tanlashda bu egri chiziqlardan foydalanishi mumkin.
Iqtisodchilar marjinal kamaytirish xarajatlari egri chiziqlaridan hududlararo karbon savdosini tushuntirishda foydalanadilar[1].
Siyosatchilar bu egri chiziqlardan Merit order sifatida foydalanib, iqtisodiyotda qancha ifloslanishni qanday xarajat bilan kamaytirish mumkinligini va siyosat qayerga yoʻnaltirilishi kerakligini aniqlaydilar, havoning ifloslanishi maqsadlariga erishish uchun.
Biroq, marjinal kamaytirish xarajatlari egri chiziqlari har doim ham qaror qabul qilish uchun toʻgʻri vosita emas, chunki undagi variantlarni amalga oshirish koʻp vaqt talab qilishi mumkin[2].
Tanqidlar
Marjinal kamaytirish xarajatlari egri chiziqlari:
- yetarli darajada shaffof emasligi,
- noaniqliklarni yetarlicha hisobga olmasligi,
- vaqt omilini eʼtiborga olmasligi,
- sektorlararo oʻzaro taʼsirlarni toʻliq aks ettirmasligi
uchun tanqid qilinadi[3].
Shuningdek, ayrim variantlar manfiy xarajatga ega boʻlsa, notoʻgʻri tartiblash muammosi yuzaga kelishi mumkin.
Misollar
Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, binolarda Energiya samaradorligini oshirish va qazilma yoqilgʻiga asoslangan elektr stansiyalarni qayta tiklanuvchi energiya manbalari bilan almashtirish karbon chiqindilarini kamaytirishning eng arzon usullaridan hisoblanadi[4].
Turli tashkilotlar marjinal kamaytirish xarajatlari egri chiziqlarini ishlab chiqqan, jumladan:
Bu egri chiziqlar Kyoto protokoli doirasidagi gazlar tahlilida va karbon siyosatini baholashda qoʻllaniladi.
Manbalar
- ↑ „Ellerman, A.D. and Decaux, A., Analysis of post-Kyoto CO2 emissions trading using marginal abatement curves, 1998.“.
- ↑ "Vogt-Schilb, A. and Hallegatte, S., 2014. Marginal abatement cost curves and the optimal timing of mitigation measures.". Energy Policy 66: 645–653. 2014. doi:10.1016/j.enpol.2013.11.045.
- ↑ "Marginal abatement cost curves: a call for caution". Climate Policy 12 (2): 219–236. 2012.
- ↑ What is the cheapest way to cut carbon? (2021-yil 22-fevral).