Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Maqom

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
, dagi Programmer (munozara | hissa) versiyasi
(farq) ←Avvalgi koʻrinishi | Hozirgi koʻrinishi (farq) | Yangiroq koʻrinishi→

Maqom (arabcha: joy,oʻrin anglatadi) — musulmon Sharqi musiqasidagi asosiy tushunchalardan biri hisoblanadi. Dastlab bu tushuncha torli cholgʻu asbobida muayyan balandlikdagi tovushni hosil etish uchun bosiladigan joy yoki pardani anglatgan. Vaqt oʻtishi bilan Sharq musiqa nazariyasining rivojlanishi jarayonida maqomning maʼnosi kengayib, muayyan lad tuzilmasi, tizimi, shakl, janr, musiqiy yoʻnalishlar va ijro uslublarini oʻz ichiga oluvchi tushunchaga aylangan. Musulmon Sharqi mumtoz musiqa nazariyasining yetuk namoyandalari Abu Yusuf al-Kindiy, Forobiy, Ibn Sino, Ibn Zayla, Safiuddin al-Urmaviy, Mahmud ash-Sheroziy, Abdulqodir Marogʻiy va boshqa olimlar maqomning musiqiy va estetik jihatlarini chuqur oʻrganib, nazariy izohlarini taqdim etganlar.

Maqom tizimi va rivojlanishi

Maqomlar soni va tizimi Yaqin va Oʻrta Sharq mumtoz musiqasida XIII asrgacha aniq belgilanmagan edi. Safiuddin al-Urmaviy maqomlarning ilmiy tasnifini ishlab chiqib, “Oʻn ikki maqom tizimi”ni yaratdi. Bu tizim XVII asrgacha qoʻllanib kelingan boʻlib, uning asosida turli mintaqalarda milliy va mahalliy maqom turlari va uslublari shakllangan. Bugungi kunda oʻzbek va tojiklar "maqom", turkman va uygʻurlar "muqom", eronliklar va ozarbayjonlar "dastgoh", turklar "makam", arab xalqlari "maqam" deb ataydi.

Sharqda maqom sanʼati

Sharq xalqlarining maqom sanʼati va ijro uslublari asrlar davomida xalqchil, milliy mahalliy anʼanalar taʼsirida boyib borgan. Oʻzbek mumtoz musiqasida Buxoro Shashmaqomi, Xorazm maqomlari, Fargʻona-Toshkent maqom yoʻllari, surnay, dutor maqom yoʻllari shakllanib, bugungi kungacha yetib kelgan. Maqom cholgʻu va ashula yoʻllari milliy musiqa merosining salmoqli qismini tashkil etib, bastakorlar ijodiyoti uchun ilhom manbai boʻlib xizmat qilgan.

Maqom sanʼatining zamonaviy rivoji

XX asr boshlaridan oʻzbek bastakorlari maqom uslublaridan samarali foydalanib, milliy ohang va ladlarni zamonaviy musiqiy janrlarda namoyon etishgan. Hoji Abdulaziz, Sodirxon hofiz, Yu. Rajabiy, F. Sodiqov kabi ijodkorlarning kuy va ashulalari, shuningdek, V. Uspenskiyning "Farhod va Shirin", R. Glier va T. Sodiqovning "Layli va Majnun" musiqali dramasi, M. Ashrafiyning "Dilorom" operasi kabi asarlar maqom asosida yaratilgan. Maqom sanʼati badiiy-estetik jihatdan tiklanib, zamonaviy musiqa jarayonida muhim ahamiyat kasb etib kelmoqda.

Maqom ilmiy-tadqiqiy va taʼlimiy ishlari

Maqom sanʼati masalalariga bagʻishlangan koʻplab ilmiy-ijodiy anjumanlar va simpoziumlar, jumladan, Samarqandda (1978, 1983, 1987, 2001), Berlinda (1988), Finlyandiyada (1996) va Istanbulda (1999) xalqaro musiqashunoslik simpoziumlari oʻtkazilgan. Maqom sanʼati boʻyicha ilmiy nazariy va amaliy bilimlar mamlakatning boshlangʻich, oʻrta maxsus va oliy taʼlim muassasalarida oʻqitilib, malakali mutaxassislar tayyorlanmoqda. 1987-yildan boshlab, UNESCO qoshidagi Anʼanaviy musiqa xalqaro uyushmasining “Maqam” ilmiy guruhi faoliyat koʻrsatmoqda.

Oʻzbek milliy maqom sanʼati markazi Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 17-noyabrdagi PQ-3391-son qarori bilan tashkil etilgan. Markaz maqom sanʼati, uning oʻrganilishi va rivojlanishini qoʻllab-quvvatlash, ilmiy tadqiqotlar oʻtkazish, yosh avlodni maqom musiqasiga jalb qilish va uni oʻrgatish hamda xalqaro miqyosda oʻzbek maqom sanʼatining nufuzi va ahamiyatini oshirish maqsadida faoliyat koʻrsatadi. 2022-yil 2-fevraldagi PQ-112-son qarori asosida, markazning hududiy boʻlimlari tashkil etildi, bu esa maqom sanʼatining rivojlanishini yanada kengaytirish va barcha hududlarda milliy musiqaning qadimiy va zamonaviy shakllarini oʻrgatish imkonini yaratdi.

Xalqaro maqom sanʼati anjumani

Xalqaro maqom san'ati anjumani logotipi
Xalqaro maqom san'ati anjumani logotipi

Xalqaro maqom sanʼati anjumani Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 17-noyabrdagi PQ-3391-son qarori asosida har yili ikki marotaba oʻtkaziladi. Bu anjuman maqom sanʼati, uning tarixiy va zamonaviy shakllarini muhokama qilish, xalqaro miqyosda ilmiy almashinuvlarni amalga oshirish hamda maqom sanʼati boʻyicha yirik tadqiqotlar olib borish uchun muhim mexanizm hisoblanadi.

Birinchi Xalqaro maqom sanʼati anjumani 2018-yil 6-10-sentyabrda Qashqadaryo viloyatining Shahrisabz shahrida yuqori badiiy saviyada oʻtkazildi. Ushbu anjumanda 73 mamlakatdan 300 nafarga yaqin taniqli musiqashunos olimlar, mutaxassislar va ijrochilar ishtirok etdilar. Ikkinchi Xalqaro maqom sanʼati anjumani 2024-yilning 27-30-iyun kunlari Jizzax viloyatining Zomin tumanida YUNESKO va AYSESKO tashkilotlari shafeligi ostida oʻtkazildi. Ushbu anjumanda 80 dan ortiq davlatlardan 400 nafardan koʻproq ishtirokchi qatnashdi. Anjumanlar davomida maqom sanʼati ijro uslublari, oʻquv metodikalari va maqom musiqasining xalqaro miqyosda rivojlanish istiqbollari muhokama qilinadi. Maqom anjumanida, shuningdek, xalqaro tanlov ham oʻtkaziladi, unda ishtirokchilar maqom sanʼati ijro etish boʻyicha oʻz mahoratlarini namoyish etadilar.

I.Rajabov, Maqomlar masalasiga doir, 1963; O.Ibrohimov, Maqom va makon, 1996 Ravshan Yunusov.[1]

Manbalar

  1. ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil