Kontent qismiga oʻtish

Maitrī

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Dharma gʻildiragi
Buddizm
Madaniyati
Tarixi
Buddistlar
Maktablar
Ibodatxonalar
Matnlar
Portal

Maitrī (sanskritcha: मैत्री; Pali: mettā) – bu sanskritcha va palicha soʻz boʻlib, xayrixohlik[1], sevgi va mehribonlik[2][3][4][5][6][7], doʻstlik[7][8], samimiylik[8], yaxshi niyat[9] va boshqalarga kuchli qiziqish[8] kabi maʼnolarni anglatadi. Bu – toʻrt ilohiy holatning (Brahmavihāra) birinchisi va Teravada budda maktablaridagi oʻnta pāramīdan biridir.

Mehribonlik (mettā bhāvanā)ni rivojlantirish – buddaviy meditatsiyaning mashhur shakllaridan biri hisoblanadi[10]. Bu meditatsiya toʻrt oʻlchovsiz holat (brahmavihāra) tarkibiga kiradi[10]. Metta koʻpincha „rahm-shafqat meditatsiyasi“ sifatida Osiyo mamlakatlarida amaliyotga tatbiq etiladi; bu yerda rohiblar uni xalq uchun ovoz chiqarib, xonish shaklida bajaradilar.

Mettaning rahm-shafqat va universallikdagi mehribonlik tushunchasi Metta Suttada keng yoritilgan boʻlib, u Hind dinlaridan – yaʼni Hinduzm va Jaynizmda ham uchraydi: sanskritda maitri va palicha metta shaklida[11].

Baʼzi kichik hajmdagi tadqiqotlar sevgi va xayrixohlik meditatsiyasining bemorlarga foydasi boʻlishi mumkinligini koʻrsatgan[12][13]. Biroq, ilmiy sharhlarda bu tadqiqotlarning sifat va namunalar hajmi tanqid ostiga olingan[14][15].

Etimologiyasi va maʼnosi

Mettā – bu palicha soʻz boʻlib, sanskrit tilidagi maitrī soʻzidan olingan, u esa oʻz navbatida mitra soʻzidan kelib chiqqan. Monier Monier-Williamsning soʻzlariga koʻra, mitra soʻzi „doʻst“ degan maʼnoni anglatadi[16]. Bu atama Shatapatha Brahmana, ayrim Upanishadlar va Vedanga adabiyotlarida, jumladan Pāṇinining Aṣṭādhyāyī asarida (5.4.36) ham uchraydi[17][16]. Bu tushuncha buddaviylik matnlarida muhim gʻoya va amaliyot sifatida tez-tez tilga olinadi[17].

Buswell, Lopez hamda Harvey mettā atamasini „mehribonlik“ yoki „xayrixohlik“ deb tarjima qiladilar[18][10]: 327 . Buddaviy eʼtiqodga koʻra, bu – Brahmavihara (ilohiy holat) boʻlib, oʻzida cheksiz xayrixohlikni mujassam etadi. U yomon niyatga qarshi meditatsion holatga olib boradi. Bu holat orqali inson salbiy ruhiy kechinmalarga bogʻlanishni tark etib, barcha mavjudotlarga nisbatan xayrixohlikni oʻzida rivojlantiradi[10]: 327 .

Mettāning „uzoq dushmani“ – bu nafrat yoki yomon niyat boʻlib, u unga qarama-qarshidir. „Yaqin dushmani“ esa (yaʼni koʻrinishidan oʻxshash, ammo aslida mohiyatan zid) – bu ochkoʻzlikdir: bunda inson maʼlum fazilatlarni yaxshi koʻradi, lekin notoʻgʻri sabablar bilan yaxshi koʻradi[19][20].

Manbalar

  1. ↑ In the Buddha's Words: An Anthology of Discourses from the Pali Canon. Somerville, Mass.: Wisdom Publications, 2005 — 90, 131, 134-bet. ISBN 0-86171-491-1. 
  2. ↑ Gethin, Rupert. The Foundations of Buddhism. Oxford: Oxford University Press, 1998 — 26, 30, passim-bet. ISBN 0-19-289223-1. 
  3. ↑ Harvey, Peter. An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices. Cambridge: Cambridge University Press, 2007 — 247–48-bet. ISBN 978-0-521-31333-9. 
  4. ↑ The Middle-Length Discourses of the Buddha: A Translation of the Majjhima Nikāya. Boston: Wisdom Publications, 2001 — 120, 374, 474, passim-bet. ISBN 0-86171-072-X. 
  5. ↑ Salzberg, Sharon. Lovingkindness: The Revolutionary Art of Happiness. Boston: Shambhala Publications, 1995 — passim-bet. ISBN 1-57062-176-4. 
  6. ↑ The Long Discourses of the Buddha: A Translation of the Dīgha Nikāya. Somerville, Mass.: Wisdom Publications, 1995 — 194-bet. ISBN 0-86171-103-3.  }}
  7. ↑ 7,0 7,1 Warder, A. K.. Indian Buddhism. Delhi: Motilal Banarsidass, 2004 — 63, 94-bet. ISBN 81-208-1741-9. 
  8. ↑ 8,0 8,1 8,2 „Mettā“, The Pali Text Society's Pali–English Dictionary. Chipstead: Pali Text Society, 1921–25 — 540-bet. Qaraldi: 2008-yil 29-aprel. 
  9. ↑ Gombrich, Richard. Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo. London: Routledge, 2002. ISBN 0-415-07585-8. 
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 Harvey, Peter. An Introduction to Buddhism: Teachings, History and Practices. Cambridge University Press, 2012 — 318–319-bet. ISBN 978-0-521-85942-4. 
  11. ↑ Dunne, Finley P.. The World Religions Speak on "The Relevance of Religion in the Modern World". Springer, 2013 — 94–95-bet. ISBN 978-94-017-5892-5. 
  12. ↑ Zeng, Xianglong; Chiu, Cleo P. K.; Wang, Rong; Oei, Tian P. S.; Leung, Freedom Y. K. (2015). "The effect of loving-kindness meditation on positive emotions: a meta-analytic review". Frontiers in Psychology 6: 1693. doi:10.3389/fpsyg.2015.01693. PMID 26579061. PMC 4630307. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4630307. 
  13. ↑ Hofmann, Stefan G.; Petrocchi, Nicola; Steinberg, James; Lin, Muyu; Arimitsu, Kohki; Kind, Shelley; Mendes, Adriana; Stangier, Ulrich (2015-06-02). "Loving-Kindness Meditation to Target Affect in Mood Disorders: A Proof-of-Concept Study" (en). Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine 2015: 269126. doi:10.1155/2015/269126. ISSN 1741-427X. PMID 26136807. PMC 4468348. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4468348. 
  14. ↑ Galante, Julieta; Galante, Ignacio; Bekkers, Marie-Jet; Gallacher, John (2014). "Effect of kindness-based meditation on health and well-being: A systematic review and meta-analysis.". Journal of Consulting and Clinical Psychology 82 (6): 1101–1114. doi:10.1037/a0037249. ISSN 1939-2117. PMID 24979314. https://psycnet.apa.org/doiLanding?doi=10.1037%2Fa0037249. 
  15. ↑ Bishop, S.R. (2002). "What do we really know about mindfulness-based stress reduction?". Psychosom Med 64 (1): 71–83. doi:10.1097/00006842-200201000-00010. PMID 11818588. 
  16. ↑ 16,0 16,1 Monier-Williams, Monier „Mitra, Maitrī“, . A Sanskrit-English Dictionary: Etymologically and Philologically Arranged with Special Reference to Cognate Indo-European languages. Oxford: Clarendon Press, 1956 — 816 & 834-bet. 
  17. ↑ 17,0 17,1 Rhys Davids, Thomas William; Stede, William. Pali-English Dictionary. London: The Pali Text Society, 1952 — 164–165-bet. ISBN 978-81-208-1144-7. 
  18. ↑ Buswell, Robert E. Jr.; Lopez, Donald S. Jr. „pāramitā“, . The Princeton Dictionary of Buddhism. Princeton University Press, 2013 — 624-bet. ISBN 978-1-4008-4805-8. 
  19. ↑ Buddhagosha, Bhadantācariya. Vishudimagga: The Path of Purification. Kandy, Sri Lanka: Buddhist Publication Society, 2010. 
  20. ↑ „Dhamma Lists“. Insight Meditation Center.

Adabiyotlar