Maishiy robot

Maishiy robot — xizmat ko‘rsatuvchi robotlarning bir turi. U asosan uy yumushlarini bajarish uchun mo‘ljallangan avtonom robot^[1]. Shuningdek, u ta’lim, ko‘ngilochar hordiq yoki terapiya maqsadlarida ham qo‘llanilishi mumkin. Aksariyat maishiy robotlar sodda tuzilishga ega bo‘lsa-da, ularning ayrimlari Wi-Fi uy tarmoqlariga yoki aqlli muhit tizimlariga ulangan va yuqori darajadagi avtonomlikka ega. Hisob-kitoblarga ko‘ra, 2018-yilda xizmat ko‘rsatuvchi robotlar soni 16,3 milliontani tashkil etgan^[2].

Uy ichida ishlaydigan robotlar

Birinchi avlod Roomba robot-changyutgichi maishiy sharoitda gilamlarni tozalaydi. Ushbu turdagi maishiy robotlar uy ichida va atrofida yumush bajaradi. Ularning turli xillari mavjud:

Robot-changyutgichlar va pol yuvish robotlari: Ular supurish va namlab artish funksiyalari orqali pollarni tozalaydi. Masalan, iRobot Roomba to‘siqlarni aniqlash va tozalash yo‘llarini optimallashtirish uchun sensorlar hamda xaritalash texnologiyasidan foydalangan holda mustaqil harakatlanadi. Ayrimlari quruq tozalash uchun Swiffer yoki boshqa bir martalik matolardan, namlab artish uchun esa ko‘p marta ishlatiladigan mikrofibra matolardan foydalanadi.
Dazmollash robotlari orasida Dressman — issiq havo yordamida ko‘ylaklarni quritadigan va dazmollaydigan maneken hisoblanadi. Shuningdek, shimlar va yubkalar uchun ham manekenlar mavjud. Yanada mukammalroqlari, ya’ni kir taxlash mashinalari kiyimlarni taxlaydi va tartibga soladi^[3]. Masalan, Laundroid yoki FoldiMate (tasvir tahlili va sun’iy intellektdan foydalanadi) hamda bir vaqtning o‘zida 12 ta kiyimni dazmollaydigan Effie shular jumlasidandir.
Mushuk hojatxonasi robotlari — avtomatik o‘z-o‘zini tozalaydigan qutilar bo‘lib, ular chiqindilarni filtrlaydi va oddiy polietilen paket solingan maxsus idishga tushiradi.
Oshxona robotlari tarkibiga Rotimatic (bir necha daqiqa ichida undan roti, tortilya va purilar tayyorlaydi), Moley Robotics MK1 va Prometheus delta roboti kiradi^[4].

Xavfsizlik robotlari: Masalan, Knightscope tungi ko‘rish qobiliyatiga ega keng burchakli kamerali robot bo‘lib, harakatlar va begonalarni aniqlaydi. U hududni nazorat qilishi, shubhali harakatlarni videoga olishi hamda elektron pochta yoki xabar orqali ogohlantirish yuborishi mumkin. O‘tmishdagi ogohlantirishlar va videolar tarixini veb-sayt orqali ko‘rish imkoniyati mavjud. Robotni kunning istalgan vaqtida ishga tushadigan qilib sozlash mumkin^[5].

Atlas — supurish, eshiklarni ochish, zinadan ko‘tarilish kabi uy yumushlarini bajarish uchun qurilgan robot^[6]. Samsung kompaniyasi ham Handy va Care kabi robot-betler (xizmatkor) dizaynlarini taqdim etib kelmoqda^[7].

Tashqarida ishlaydigan robotlar

Robot-oʻtoʻrgich – dasturlashtirilgandan soʻng maysazorni mustaqil ravishda oʻra oladigan qurilma. Dastur kiritilgach, ushbu ixtiro belgilangan operatsiyani mustaqil ravishda takrorlaydi. Robot-oʻtoʻrgichlar elektr motori yoki ichki yonuv dvigateli boʻlishi mumkin boʻlgan quvvat bloki bilan taʼminlangan. Bu blok robotga quvvat beradi va uning oʻzi hamda kesuvchi pichoqlarining harakatlanishiga imkon beradi. Shuningdek, oʻtoʻrgichning harakatlanishiga yordam beruvchi boshqaruv bloki ham mavjud^[8]. Ushbu blok GPS va toʻsiq sensorlaridan foydalangan holda ish dasturini yozib oladigan va xotirada saqlaydigan xotira qurilmasini oʻz ichiga oladi. Uning xotiradagi yoʻnalishi maʼlum bir tomonga harakatlanish masofasi va burilish burchaklarini qamrab oladi. Bu esa har safar qayta dasturlamasdan, bir xil maysazorni qayta-qayta oʻrish imkonini beradi. Boshqaruv mexanizmi ishchi signalni qabul qiladi va oʻtoʻrgichni boshlab boruvchi yetakchi gʻildirakni dasturlangan yoʻnalish boʻylab harakatlantiradi.

Ayrim modellar maydoni taxminan 30 sotix boʻlgan murakkab va notekis maysazorlarni oʻra oladi. Boshqalari esa 3 700 m2 gacha boʻlgan maydonni oʻrishga qodir va 27 darajagacha boʻlgan qiyaliklarga koʻtarila oladi^[5].

Shuningdek, hovuz tozalovchi avtomatlar ham mavjud boʻlib, ular suzish havzalarini mustaqil ravishda tozalaydi va saqlaydi. Bunday qurilmalar yer osti hovuzlarini poldan suv sathigacha 3 soat ichida ishqalab tozalaydi, daqiqasiga 260 litrdan ortiq suvni filtrlab aylantiradi va kattaligi bor-yoʻgʻi 2 mikrometr (μm) boʻlgan chiqindilarni ham olib tashlaydi.

Looj kabi tarnov tozalash robotlari tarnovlardagi chiqindilarni tozalash uchun choʻtkalar va rezina pichoqlardan foydalanadi. Foydalanuvchilar ushbu qurilmani pult orqali masofadan boshqaradi.

Oyna tozalash robotlari koʻpincha tashqi oynalarni, xususan, uy oynalarini tozalashda ishlatiladi. Biroq, ular baland binolar va inshootlardagi boshqa turdagi oynalarda ham qoʻllanilishi mumkin. Ushbu robot harakatlanish tizimiga ega boʻlib, u robotga oyna yuzasi boʻylab belgilangan yoʻnalishda harakatlanish imkonini beradi. Shuningdek, tozalash yostiqchasi yonida joylashgan elektr yurituvchi qoʻzgʻatuvchi mavjud. Faollashtirilganda, ushbu qoʻzgʻatuvchi oyna yuzasidagi kirlarni yoʻqotadi. Tozalash yostiqchasi bevosita oyna yuzasi bilan aloqa qiladi va maxsus oyna tozalash suyuqligi bilan toʻyinib, kirlarni bevosita tozalashga javob beradi.

Oyna yuvish roboti odatda oynada harakatlanish uchun ikkita magnit moduldan foydalanadi va tozalash eritmasini mikrofibra yostiqchalarga purkab, oynalarni yuvadi. U bir marta quvvatlanganda taxminan 148,7 m2 maydonni qamrab oladi^[9].

Manbalar

↑ Back, Edward; Team, Futura; Team, Edward Back and Futura „This robot is starting to replace you, task by task — watch how it handles the dishwasher“ (en-US). Futura-Sciences (2025-yil 24-sentyabr). Qaraldi: 2026-yil 23-yanvar.
↑ „Executive Summary“. International Federation of Robotics (2019). Qaraldi: 2020-yil 11-fevral.
↑ „Twelve robots that have invaded American homes“. Boston.com. — „the German conglomerate Siemens introduced a robot designed to iron shirts using hot air.“. 2015-yil 11-yanvarda asl nusxadan arxivlangan.
↑ Robotic Kitchen - High Tech Cooking Robot Chef
↑ ^5,0 ^5,1 DesMarais, Christina „Domestic Robots: High-Tech House Helpers“. PCWorld (2013-yil 16-aprel). Qaraldi: 2013-yil 28-mart.
↑ Reynolds, Emily (2016-02-22). „The household robots who will do your chores“. Wired UK.
↑ Tibken, Shara „Samsung's Bot Handy is kind of like a first generation robot butler“. CNET (2021-yil 11-yanvar). Qaraldi: 2021-yil 17-aprel.
↑ Guizzo, Erico; Klett, Randi (November 2024). "Where's My Robot Butler?: Here's How We Could Finally Build Humanoid Robots That Do All Our Domestic Chores". IEEE Spectrum 61 (11): 40–43. doi:10.1109/mspec.2024.10749749. ISSN 0018-9235. https://doi.org/10.1109/mspec.2024.10749749.
↑ Aamoth, Doug (August 16, 2013). „Winbot Window-Washing Robot: Like Roomba, but for Glass Windows“ (Wayback Machine saytida 2025-08-20 sanasida arxivlangan). Time.

[1] Back, Edward; Team, Futura; Team, Edward Back and Futura „This robot is starting to replace you, task by task — watch how it handles the dishwasher“ (en-US). Futura-Sciences (2025-yil 24-sentyabr). Qaraldi: 2026-yil 23-yanvar.

[2] „Executive Summary“. International Federation of Robotics (2019). Qaraldi: 2020-yil 11-fevral.

[3] „Twelve robots that have invaded American homes“. Boston.com. — „the German conglomerate Siemens introduced a robot designed to iron shirts using hot air.“. 2015-yil 11-yanvarda asl nusxadan arxivlangan.

[4] Robotic Kitchen - High Tech Cooking Robot Chef

[Domestic_Robots-5] 5,0 ^5,1 DesMarais, Christina „Domestic Robots: High-Tech House Helpers“. PCWorld (2013-yil 16-aprel). Qaraldi: 2013-yil 28-mart.

[6] Reynolds, Emily (2016-02-22). „The household robots who will do your chores“. Wired UK.

[Tibken_2021-7] Tibken, Shara „Samsung's Bot Handy is kind of like a first generation robot butler“. CNET (2021-yil 11-yanvar). Qaraldi: 2021-yil 17-aprel.

[8] Guizzo, Erico; Klett, Randi (November 2024). "Where's My Robot Butler?: Here's How We Could Finally Build Humanoid Robots That Do All Our Domestic Chores". IEEE Spectrum 61 (11): 40–43. doi:10.1109/mspec.2024.10749749. ISSN 0018-9235. https://doi.org/10.1109/mspec.2024.10749749.

[9] Aamoth, Doug (August 16, 2013). „Winbot Window-Washing Robot: Like Roomba, but for Glass Windows“ (Wayback Machine saytida 2025-08-20 sanasida arxivlangan). Time.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]