Магнит

Файл:Магнет бар.огв Магнит (юн. магнетис, Магнетис литпос — айнан Кичик Осиёдаги қадимги. шаҳар Магнесия номидан) — магнитланган ферромагнит ёки ферромагнит (яъни магнитловчи майдон таъсири олинганидан кейин ҳам катта магнит индуксия хоссасини сақлайдиган) материаллардан ясаладиган тақасимон полоса ва бошқа шаклдаги буюм (жисм). Одатда, Магнит ҳаво тирқишида, мас, тақасимон Магнит нинг қутблари орасида магнит оқими вужудга келтиришга хизмат қилади. Ҳаво тирқиши Магнитнинг магнит индуксияси (демак, магнитланганлиги)ни камайтиради. Магнит темир, никел ва баъзи металларни тортиш қобилиятига эга. Эркин осиб қўйилган Магнит (мас, компаснинг магнит мили) Ернинг магнит майдонида ўз-ўзидан шундай жойлашиб қоладики, унинг қутбларини бирлаштирувчи чизиқлар тахминан меридиан бўйлаб йўналади. Шунда Магнитнинг шим.га қараган учи Шим.қутб, жан.га қараган учи Жан. қутб деб аталади. Магнитланиш электр токи билан вужудга келтириладиган Магнит электромагнит деб аталади. Магнит радиоэлектроника, радиотехника, автоматикада мустақил доимий магнит майдони манбаи сифатида кенг қўлланади. Ўта ўтказувчан материалдан ясалган чулғамли соленоид ёки электромагнит ўта ўтказувчан Магнит деб аталади. У моддаларнинг магнит, электр ва оптик хоссаларини тадқиқ қилишда; плазма, атом ядролари ва элементар зарраларни ўрганишга доир тажрибаларда кенг қўлланади.[1]

Магнит - бу ўзининг магнит майдонининг таъсири туфайли темир ва пўлат нарсаларни ўзига жалб қилиш ва баъзиларини қайтариш қобилиятига эга бўлган жисм. Магнит майдон чизиқлари магнитнинг жанубий қутбидан ўтади ва шимолий қутбдан чиқади (1-расм).
Доимий магнит - узоқ вақт давомида магнитланиш ҳолатини сақлайдиган юқори қолдиқ магнит индуксияга эга бўлган қаттиқ магнит материалдан тайёрланган маҳсулот. Доимий магнитлар турли шаклларда ишлаб чиқарилади ва магнит майдоннинг автоном (энергия истеъмол қилмайдиган) манбалари сифатида ишлатилади (2-расм).
Асосан механик куч яратиш учун мўлжалланган электромагнитларда кучни узатувчи арматура (магнит занжирнинг ҳаракатланувчи қисми) ҳам мавжуд.
Магнититдан ясалган доимий магнитлар тиббиётда қадим замонлардан бери қўлланилган. Миср қироличаси Клеопатра магнит тумор кийган.
Қадимги Хитойда "Императорлик ички касалликлар китоби" танадаги Қи энергиясини - "тирик куч" ни тузатиш учун магнит тошлардан фойдаланишга тўхталди.
Магнитланиш назарияси биринчи марта франсуз физиги Андре Мари Ампер томонидан ишлаб чиқилган. Унинг назариясига кўра, темирнинг магнитланиши модданинг ичида айланадиган электр токларининг мавжудлиги билан изоҳланади. Ампер 1820 йил кузида Париж Фанлар академиясининг йиғилишида тажрибалар натижалари тўғрисида биринчи маъруза қилди. "Магнит майдон" тушунчаси физикага инглиз физиги Майкл Фарадай томонидан киритилган. Магнитлар магнит майдон орқали ўзаро таъсир қилади, у магнит куч чизиқлари тушунчасини ҳам киритди.
Вектор магнит майдони
Вектор майдони - бу кўриб чиқилаётган фазонинг ҳар бир нуқтасини шу нуқтадаги бошланиши билан вектор билан боғлайдиган хариталаш. Масалан, маълум бир вақтда шамол тезлиги вектори нуқтадан нуқтага ўзгаради ва вектор майдони билан тасвирланиши мумкин (3-расм).
Скаляр магнит майдон
Агар маълум фазо минтақасининг ҳар бир М нуқтаси (кўпинча 2 ёки 3 ўлчовли) қандайдир (одатда ҳақиқий) у сони билан боғланган бўлса, бу минтақада скаляр майдон берилган деб айтамиз. Бошқача қилиб айтганда, скаляр майдон Рн ни Р га (фазодаги нуқтанинг скаляр функсияси) мослаштирувчи функсиядир.
Геннадий Василевич Николаэв ғалати сабабларга кўра фан топа олмаган магнит майдонининг иккинчи тури мавжудлигини содда тарзда айтиб беради, оддий тажрибаларда кўрсатади ва исботлайди. Ампер давридан бери унинг мавжудлиги ҳақидаги тахмин мавжуд. У Николаэв томонидан кашф этилган майдонни скаляр майдон деб атаган, аммо у ҳали ҳам унинг номи билан аталади. Николаэв электромагнит тўлқинларни оддий механик тўлқинлар билан тўлиқ ўхшашликка келтирди. Энди физика электромагнит тўлқинларни фақат кўндаланг деб ҳисоблайди, аммо Николаэв ишонч ҳосил қилади ва уларнинг бўйлама ёки скалер эканлигини исботлайди ва бу мантиқий, чунки тўлқин тўғридан-тўғри босимсиз олдинга тарқалиши мумкин, бу шунчаки бемаънилик. Олимнинг фикрича, бўйлама соҳа илм-фан томонидан атайлаб, балки назария ва дарсликларни таҳрир қилиш жараёнида яширинган.


расм. 3. Вектор магнит майдони
Олинган биринчи кесиш эфирнинг этишмаслиги эди. Нега?! Чунки эфир энергия ёки босим остида бўлган воситадир. Ва бу босим, агар жараён тўғри ташкил этилган бўлса, эркин энергия манбаи сифатида фойдаланиш мумкин!!! Иккинчи қисқартириш узунламасıна тўлқиннинг олиб ташланиши эди, чунки агар эфир босим манбаи, яъни энергия бўлса, унда фақат кўндаланг тўлқинлар қўшилса, унда эркин ёки эркин энергия бўлиши мумкин эмас. олинган, узунламасıна тўлқин талаб қилинади.
Кейин тўлқинларнинг қарши қўйилиши эфир босимини чиқаришга имкон беради. Кўпинча бу технология нол нуқтаси деб аталади, бу одатда тўғри. У ортиқча ва минус (юқори ва паст босим) уланишининг чегарасида жойлашган бўлиб, тўлқинларнинг яқинлашиб келаётган ҳаракати билан сиз Блоч зонаси деб аталадиган ёки оддий муҳитнинг (эфир) қўшимча энергиясини олишингиз мумкин. восита жалб қилинади.
Иш Г.В.Николаэвнинг "Замонавий электродинамика ва унинг парадоксаллигининг сабаблари" китобида тасвирланган баъзи тажрибаларни амалда такрорлашга ва Стефан Мариновнинг генератори ва моторини иложи борича уйда кўпайтиришга уринишдир.
Г.В. Николаэвнинг магнит билан тажрибаси: Биз карнайлардан иккита думалоқ магнитдан фойдаландик
Қарама-қарши қутбли текисликда жойлашган иккита текис магнит. Улар бир-бирига тортилади (4-расм), шу билан бирга, улар перпендикуляр бўлганда (қутбларнинг йўналишидан қатъий назар) ҳеч қандай жозибадор куч йўқ (фақат момент мавжуд) (5-расм).

расм. 4.

расм. 5.
Келинг, магнитларни ўртадан кесиб, уларни жуфт-жуфт қилиб турли қутблар билан боғлаймиз, асл ўлчамдаги магнитларни ҳосил қиламиз (6-расм).
расм. 6.
Ушбу магнитлар бир текисликда жойлашганда (7-расм), улар яна, масалан, бир-бирига тортилади, перпендикуляр жойлашув билан улар аллақачон қайтарилади (8-расм). Иккинчи ҳолда, битта магнитнинг кесилган чизиғи бўйлаб таъсир қилувчи узунламасıна кучлар бошқа магнитнинг ён юзаларида ҳаракат қилувчи кўндаланг кучларга реакциядир ва аксинча. Узунламасıна кучнинг мавжудлиги электродинамика қонунларига зиддир. Бу куч магнитлар кесилган жойда мавжуд бўлган скаляр магнит майдон таъсирининг натижасидир. Бундай композицион магнит сибир колияси деб аталади.

расм. 7.

расм. 8.
Магнит қудуқ - бу вектор магнит майдони қайтарилганда ва скаляр магнит майдон тортадиган ва улар орасида масофа пайдо бўлган ҳодиса.
Электромагнит - бу электр токи ўтганда магнит майдон ҳосил қилувчи қурилма. Одатда, электромагнит инферромагнит ядронинг ўрашидан иборат бўлиб, ўраш орқали электр токи ўтганда магнитнинг хусусиятларини олади.[2]
Манбалар
| Ушбу мақолада Ўзбекистон миллий энсиклопедияси (2000-2005) маълумотларидан фойдаланилган. |
| Ушбу мақола çаладир. Сиз уни бойитиб, ЗиёСферага ёрдам бериşингиз мумкин. Бу андозани аниқроғига алмаштириш керак. |
Бу мақола бирорта туркумга қўшилмаган. Илтимос, мақолага алоқадор туркумлар қўшиб ёрдам қилинг. (август 2024) |