Kontent qismiga oʻtish

Ma’mar ibn al-Musanna

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Ma'mar ibn al-Muthanna
Tavalludi 728
Vafoti 825
Taʼlimi Abu Amr ibn al-Alo, Yunus ibn Habib va Al-Axfash al-Akbar shogirdi
Kasbi Arab filologiyasi bo‘yicha ilk ulamo
Boshqa nomlari Abu Ubayda

Maʼmar ibn al-Muthanna (728 — 825; Abu Ubayda (arabcha: أبو عبيدة‎‎) nomi bilan ham tanilgan) — arab filologiyasi boʻyicha ilk musulmon olim[1]. U bahsli shaxs boʻlgan; Ibn Qutayba Abu Ubayda „arablarni yomon koʻrardi“ deya qayd etgan, biroq zamondoshlari baribir uni, ehtimol, oʻz davrining eng har tomonlama yetuk olimi deb bilishgan[2]. Abu Ubaydaning Shuʼubiyyani rostdan ham qoʻllab-quvvatlagan-qoʻllab-quvvatlamagani bahsli masaladir.

Hayoti

Maʼmarning asl kelib chiqishi fors yahudiy boʻlgan[3][4]. Yoshligida u Abu Amr ibn al-Alo, Yunus ibn Habib va Al-Axfash al-Akbarning shogirdi boʻlgan[5], keyinchalik esa Al-Asmaʿiy bilan zamondosh boʻlgan[6], 803-yilda esa xalifa Horun ar-Rashid uni Bagʻdodga chaqirtirgan. Koʻplab tarixchilar rivoyat qilgan bir voqeada xalifa ar-Rashid bir otni olib kelib, Al-Asmaʿiy va Abu 'Ubaydadan (u zoologiya haqida ham keng yozgan) ot anatomiyasining har bir qismi uchun toʻgʻri atamalarni aytishni soʻragan. Maʼmar bu sinovdan oʻzini chetga olgan va u veterinardan koʻra tilshunos hamda antolog ekanini aytgan; shundan soʻng Al-Asmaʿiy otga sakrab minib, tanasining har bir qismini nomlab bergan va badaviy arab sheʼriyatidan misollar keltirib, bu atamalarni toʻgʻri arabcha lugʻat sifatida asoslab bergan[7]. Uning shogirdlari orasida mashhur musiqachi Isʼhoq al-Mavsiliy ham boʻlgan[8].

U arab tili, qadimiy yodgorliklar va rivoyatlarga oid barcha masalalarda oʻz davrining eng bilimdon va nufuzli olimlaridan biri boʻlgan hamda keyingi mualliflar va toʻplovchilar tomonidan doimiy ravishda iqtibos keltiriladi. Al-Johiz uni inson bilimi barcha sohalarida eng bilimdon olim deb bilgan, Ibn Hisham esa uning hatto Qur’ondagi parchalarga bergan talqinini ham qabul qilgan[9]. Maʼmar Qur’onning biror oyatini talaffuzda xatosiz tilovat qila olmagan boʻlsa-da, oyatlarning lugʻaviy maʼnolari, ayniqsa kam qoʻllanadigan soʻzlar borasida, mutaxassis deb hisoblangan[10]. Uning 105 asari nomi Ibn an-Nadimning Fihristida tilga olinadi, Kunlar kitobi esa Ibn al-Asir tarixining ayrim qismlari hamda Abu al-Faraj al-Isfahoniyning Kitob al-Agʻoniy asari uchun asos boʻlgan, biroq hozirda (bitta qoʻshiqdan tashqari) uning hech bir asari mustaqil shaklda saqlanib qolmagan koʻrinadi[9].

U 825-yilda Basrada vafot etgan.

Meros

Maʼmarning diniy hamda etnomarkaziy qarashlarining aniq tabiati bahsli masaladir. Hamilton Alexander Rosskeen Gibbning fikricha, Ibn Qutaybaning asrlar oʻtib aytgan ayblovidan avval hech kim Abu Ubaydani arablarga nisbatan tarafkashlikda ayblamagan; Gibb buni uning xorijiylar safidagi maqomi bilan izohlaydi[11].

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ Günter Lüling, A Challenge to Islam for Reformation: The Rediscovery and Reliable Reconstruction of a Comprehensive Pre-Islamic Christian Hymnal Hidden in the Koran Under Earliest Islamic Reinterpretations, pg. 31. Delhi: Motilal Banarsidass, 2003. ISBN 9788120819528
  2. ↑ Hamilton Alexander Rosskeen Gibb, Studies on the Civilization of Islam, pg. 67. Volume 21 of Routledge library editions: Islam. London: Routledge, 2013. ISBN 9781135030346
  3. ↑ Goltein, Shelomo. Jews and Arabs | A Concise History of Their Social and Cultural Relations. 
  4. ↑ Hoyland, Robert. In God's Path | The Arab Conquests and the Creation of an Islamic Empire. 
  5. ↑ Ibn Khallikan, Deaths of Eminent Men and History of the Sons of the Epoch, vol. 4, pg. 586. Trns. William McGuckin de Slane. London: Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland, 1871.
  6. ↑ M. G. Carter, Sibawayh, pg. 22. Part of the Makers of Islamic Civilization series. London: I. B. Tauris, 2004. ISBN 9781850436713
  7. ↑ Housni Alkhateeb Shehada, Mamluks and Animals: Veterinary Medicine in Medieval Islam, pg. 132. Volume 11 of Sir Henry Wellcome Asian Series. Leiden: Brill Publishers, 2012. ISBN 9789004234055
  8. ↑ Rowson, Everett K. (2012). "Esḥāq Mawṣelī". Encyclopædia Iranica. Leiden: Brill Publishers. https://www.iranicaonline.org/articles/eshaq-mawseli. 
  9. ↑ 9,0 9,1 Vikimanba Oldingi jumlalardan biri yoki bir nechtasi hozirda jamoat mulki boʻlgan nashrdan olingan matnni oʻz ichiga oladi: Chisholm, Hugh, ed. (1911) "Abu Ubaida" Encyclopædia Britannica 1 (11chi nashri) Cambridge University Press p. 81 
  10. ↑ Anwar G. Chejne, The Arabic Language: Its Role in History, pg. 43. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1969. ISBN 9780816657254
  11. ↑ Hamilton Alexander Rosskeen Gibb, Studies, pg. 68. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Ma’mar_ibn_al-Musanna&oldid=605946" dan olindi