Maʼdaniylar sulolasi
Makron sultonligi | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| X asr–XI asr | |||||||
| Maqom | Dastlab Safforiylar, keyinchalik Buvayhiylar, undan soʻng Gʻaznaviylar hukmronligi ostidagi keng avtonomiyaga ega boʻlgan amirlik | ||||||
| Poytaxt | Kech | ||||||
| Rasmiy til(lar) | Arab | ||||||
| Din | Islom | ||||||
• 1025/26-yilgacha |
Maʼdan ibn Ali (ilk hukmdor) | ||||||
• 1031—1058 |
Abulaskar Husayn (soʻnggisi) | ||||||
| Tarixiy era | Ilk oʻrta asrlar davri | ||||||
• Asos solingan |
X asr | ||||||
• Tugatilgan |
XI asr | ||||||
| |||||||
| Hozirda hududida quyidagilar mavjud |
 Pokiston | ||||||
Maʼdaniylar sulolasi oʻrta asrlardagi islomiy sulola boʻlib, Makron sultonligini boshqargan. Sulola Makron hududini IX asr oxiri yoki X asr boshlaridan[1] taxminan XI asrgacha boshqargan[2].
Tarixi
644-yilda musulmonlar Makronni zabt etgach, xalifalikning eng sharqiy viloyatlaridan biriga aylangan edi. IX asrda, ayniqsa, Abbosiylar sulolasining chegara viloyatlar ustidan nazorati zaiflashganidan soʻng, Makron xorijiylar taʼsiriga tushib qoldi. Tarixchi Masʼudiyning yozishicha, Maʼdaniylar Makronda hokimiyatni qoʻlga olgan paytda ham xorijiylar Makronda muhim siyosiy kuch boʻlib qolayotgan edi[1].
X asr boshlarida Banu Maʼdan Makronda hokimiyatni qoʻlga oldi. Ibn Havqal sulolaning kelib chiqishi haqida maʼlumot bermagan[3]. Maʼdaniylar sanskritcha maharoja unvonidan foydalanganlar[4]. Ular poytaxtni Kiz yoki Kij shahrida barpo etdilar va mintaqaviy siyosatda kamdan-kam yetakchi rol oʻynagan boʻlsalar-da, kamida bir yarim asr davomida Makron ustidan oʻz hokimiyatlarini saqlab qoldilar. Maʼdaniylar maʼlum bir davrda Safforiylarning Seyistondagi sulolasiga xiroj toʻlovchi boʻlib qolgan. 907/908-yilda Safforiy shahzodasi Al-Lays Makronga bostirib kirdi, chunki Iso belgilangan toʻlovlarni toʻlashni toʻxtatgan edi. Al-Lays Maʼdaniy hukmdorini 3 yillik xirojni bir yoʻla toʻlashga majbur qildi[5].
Safforiylarga xiroj toʻlovlari eng kechi bilan X asr oʻrtalarigacha davom etdi. 971-yilda Buvayhiylar amiri Adud ud-Davla qoʻshni Kirmon viloyatini Banu Ilyosdan tortib olgandan soʻng, Maʼdaniylarni Buvayhiylar syuzerenitetini tan olishga majbur qildi. Biroq koʻp oʻtmay Maʼdaniylar turkiy hukmdor boʻlgan Gʻazna amiri Sabukteginga bayʼat keltirdilar va shu tariqa qariyb bir asr davom etgan Gʻaznaviylar sulolasiga qaramlik davri boshlandi[6].
XI asr boshlarida Makron hukmdori Maʼdan edi. Ushbu hukmdor 1025/1026-yilda vafot etgach, uning ikki oʻgʻli Iso va Abulaskar Husayn oʻrtasida vorislik mojarosi boshlandi. Mahmud Gʻaznaviy (h. 998–1030) aka-ukalarni oʻzaro kelishuvga erishtirdi. Biroq 1029-yilda Iso Gʻaznaviylarga qarshi isyon koʻtargach, bu kelishuv barbod boʻldi. 2 yil oʻtib, Mahmudning oʻgʻli Masʼud Gʻaznaviy qoʻshin yuborib, Isoga qarshi harakat qildi. Iso jangda halok boʻlgach, uning oʻrniga Abulaskar Husayn taxtga chiqarildi[7]. Abulaskar Husayn 1058-yildan keyingacha Makronni boshqarib, ilm-maʼrifatli shaxs sifatida tanilgan. Uning vafotidan soʻng Maʼdaniylar hokimiyati tugadi. Bu, ehtimol, XI asr oxiri yoki XII asrda sodir boʻlgan deb taxmin qilinadi[manba kerak].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Bosworth 1994, s. 256
- ↑ Baloch & Rafiqi 1999, s. 297
- ↑ Takhri, Ibrahim Ibn Mu Hammad I. S.. [[1] Kitab Masalik Wa-mamalik Tasnif Ibn Hawqal] (en). Creative Media Partners, LLC, 2018-04-18 — 152–154-bet. ISBN 978-1-379-60408-2.
- ↑ Baloch & Rafiqi 1999, s. 296; Bosworth 1994, s. 256
- ↑ Bosworth 1994, ss. 256–57
- ↑ Baloch & Rafiqi 1999, s. 296; Bosworth 1975, s. 173
- ↑ Baloch & Rafiqi 1999, s. 297; Bosworth 1975, s. 173
Adabiyotlar
- Baloch, N. A.; Rafiqi, A. Q. „The regions of Sind, Baluchistan, Multan and Kashmir: the historical, social, and economic setting“, . History of Civilizations of Central Asia, Volume 4, Part 1 (en). New Delhi: Motilal Banarsidass Publishers, 1999. ISBN 978-92-3-103654-5.
- Bosworth, C.E „The Early Ghaznavids“, . The Cambridge History of Iran, Volume 4: The Period From the Arab Invasion to the Saljuqs (en). New York: Cambridge University Press, 1975-06-26. ISBN 978-0-521-20093-6.
- Bosworth, Clifford Edmund. The History of the Saffarids of Sistan and the Maliks of Nimruz: (247/861 to 949/1542-3) (en). Costa Mesa, California: Mazda Publishers, 1994. ISBN 978-1-56859-015-8.