Kontent qismiga oʻtish

M. Harunur Rashid

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
M. Harunur Rashid
Shaxsiy maʼlumotlari
Tavalludi 28-dekabr 1939-yil
Tinsukiya, Assam viloyati, Britaniya Hindistoni
Vafoti 26-noyabr 2024-yil(2024-11-26)
(84 yoshda)
Dakka, Bangladesh
Millati bangladeshlik
Taʼlim Ingliz adabiyoti boʻyicha magistr (MA)
Kasbi Oʻqituvchi, tarjimon, essechi, tanqidchi, kolumnist

M. Harunur Rashid (1939-yil 28-dekabr – 2024-yil 26-noyabr) bangladeshlik akademik, taʼlim boshqaruvchisi, muharrir va tarjimon edi[1][2]. U tasavvuf va tasavvuf adabiyoti boʻyicha mashhur yozuvchi[3] hamda ijtimoiy, siyosiy va adabiy matnlar sharhlovchisi edi[4].

Hayoti va taʼlimi

Rashid 1939-yil 28-dekabrda bengal musulmon oilasida, Britaniya Hindistonining Assam viloyatining Tinsukiya tumanida tugʻilgan[4]. Ikkinchi jahon urushi arafasida otasi Rohimuddin Ahmad Assam Bengal temir yoʻli xodimi sifatidagi faoliyatini Chittagongga koʻchirildi. Rashid bolalik yillarini Pahartali va Chittagong tepaliklarining soflik va osoyishtalik muhitida oʻtkazdi. Yaponlar Chittagongni bombardimon qilganlarida, otasi ularni oʻz qishlogʻi Brahmanbariyadagi Nabinagarga joʻnatdi.

Oilasi yana Pahartaliga koʻchib oʻtdi va u 1947-yilda Pahartali Railway High Schoolda oʻqidi. Keyingi yili oila Chittagongga koʻchdi va u Chittagong Collegiate Schoolga qabul qilindi[5]. U bu yerda toʻqqizinchi sinfgacha oʻqidi va otasi nafaqaga chiqqach, Brahmanbariya shahriga koʻchib oʻtdilar. U 1955-yilda Annada Model High Schooldan oʻrta maktab imtihonini topshirdi. U Brahmanbaria Government Collegega qabul qilindi va 1957-yilda Dakka universiteti qoshidagi sanʼat yoʻnalishi boʻyicha oraliq (Intermediate in Arts) imtihonini topshirib, reyting roʻyxatida 5-oʻrinni egalladi.

U Dakka universitetida bakalavr (BA, 1960) va magistr (MA, 1961) darajalarini oldi. Keyinchalik u Kembrij universitetiga (Fitzwilliam kolleji) bordi va u yerda BA (1966) hamda MA (1970) darajalarini qoʻlga kiritdi.

Faoliyati

Sudya Shohabuddin Ahmad boshchiligidagi oraliq hukumat davrida, u 1991-yil 7-fevralda Bangla Akademiyasi[6] bosh direktori etib tayinlandi[7]. Bangla Akademiyasi[8] bosh direktori lavozimiga tayinlanishi uning taʼlim boshqaruvchisi sifatidagi faoliyatida muhim bosqich boʻldi. U akademiyaning tadqiqot faoliyatiga – asosan tahrir va brendingga muhtoj qismlariga alohida eʼtibor qaratdi[9]. U Bangla Academy English–Bengali Dictionary (tahrirchi Z. R. Siddikiy)[10]ni nashr qildi va uni darhol bestsellerga aylantirgan marketing siyosatini ishlab chiqdi. Muqova dizaynini rassom va naqqosh Qayyum Choudhuriy yaratdi va barcha lugʻatlar bir xil dizaynga ega boʻlib, faqat rangi oʻzgardi. U oʻz davrida uchta lugʻatni buyurtma qildi va nashr ettirdi. Ularning ichidan bitta kichik formatdagi lugʻatni shaxsan oʻzi tahrir qildi. Yana bir muhim yoʻnalish sifatida u yirik adabiyot namoyandalarining toʻplam asarlarini nashr etishga eʼtibor qaratdi. Ularga Muhammad Shahidulloh, Kaykobod, Farrux Ahmad va eng muhimi, Qozi Nazrul Islomning toʻla asarlar toʻplami kiradi[11][12].

Toʻrt yillik faoliyatidan soʻng u yana Jahangirnagar universitetiga qaytdi. U 1998-yilda ixtiyoriy nafaqaga chiqdi. U oʻqituvchilikdan tanaffus qilib, ingliz tilidagi milliy haftalik nashr – Dhaka Courier bosh muharriri boʻldi. Biroq uning jurnalistik faoliyati qisqa boʻldi va u North South Universityda[13] ingliz tili boʻyicha shtatdan tashqari professor sifatida ishladi. U bu yerda sakkiz yil dars berdi va 2008-yil dekabrda shartnomasini tugadi. Keyin u Dorul Ihsan universitetiga maslahatchi va ingliz tili professori sifatida qoʻshildi. U 2015-yil 28-fevralga qadar Dakka filialida joylashgan Xalqaro Islomiy universitet Chittagongda dars berdi.

Harunur Rashid 1998-yilda ikki yil muddatga Bangladesh Osiyo jamiyati (Asiatic Society of Bangladesh) prezidenti etib saylandi. 2007-yil fevralda u ikki yil muddatga Bangla Akademiyasi prezidenti etib tayinlandi[14][15]. U 2015-yil 5-avgustda Wild Team (Bangladesh Yovvoyi Tabiat Jamgʻarmasi – Wild Life Trust of Bangladesh) raisi etib saylandi[16].

Shaxsiy hayoti

Rashid 24 yoshida amakivachchasi Murshida Begimga uylangan. Ular ikki oʻgʻil va bir qiz koʻrishgan. Murshida 1985-yilda saraton kasalligidan vafot etgan. Keyingi yili u Shirin Yasmin Xonga uylangan. Ularning birgalikdagi hayotidan farzandlari boʻlmagan.

Uning hayotidagi muhim voqealardan biri tasavvuf piri Sayyid Rashid Ahmad Jaunpuriy – Karomat Ali Jaunpuriyning[17] nabirasi (onasi tomondan) bilan uchrashuvi boʻlgan, u 19-asrda Bengal va Assamda islomni targʻib qilgan edi[18]. Rashid uni oʻzining murshidi sifatida qabul qildi[19] va uning maʼruzalarini tinglab, qaydlar olib, unga ergashdi. U tasavvuf qoidalarini, uning yonida oʻtirib[20], oʻrgandi va ustoz taʼkidlaganidek, islomning toʻliq, goʻzal va mukammal koʻrinishini tushunish uchun zarur boʻlgan maʼrifat asoslarini amaliyotga tatbiq etdi. Keyinchalik bu qaydlar unga oʻz ustozining taʼlimoti haqida yozishda qoʻl keldi. Harunur Rashid pirining maʼruzalariga bagʻishlab jami beshta kitob yozdi va ular hayoti davomida nashr etildi. U 2001-yilgacha, 13 yil davomida ustozining huzurida boʻldi. U piri tomonidan qilingan maʼruzalarning toʻplamini 2003-yilda Sanglap Samagra nomi bilan nashr qildi[21]. Shayxining vafotidan qariyb 12 yil oʻtib, u 2013-yilda Syed Rashid Ahmed Jaunpuri (RA) Smarak Grantha nomli yirik asarini (magnum opus) chop ettirdi[22].

Rashid 2024-yil 26-noyabrda, 84 yoshida, Dakkadagi Ibn Sino shifoxonasida saraton kasalligidan vafot etdi[23].

Manbalar

  1. ↑ Mojumder, Abu Taher. Bibidh Bikiron. Dhaka: Ankur Prakashani, 2014 — 106–109-bet. 
  2. ↑ Sarker Amin. Bangladesher Kobitaer Chitrokalapa. Dhaka: Bangla Academy, 2006. 
  3. ↑ M Harunur Rashid. The Jahangir Nagar Review. Dhaka: Jahangir Nagar University, 1987. 
  4. ↑ 4,0 4,1 Lekhok Avidhan (Dictionary of Writers) Syed Mohammad Shahed: . Dhaka: Bangla Academy, 1998 — 330-bet. 
  5. ↑ 175th Commemorative Celebration of Chittagong Collegiate School Dr. Nurul Amin: . Chittagong: Chattagram Collegiates, 2011 — 50–52-bet. 
  6. ↑ „arxiv nusxasi“ [Former Director and Director General] (bn). Bangla Academy. 2016-yil 20-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 25-yanvar.
  7. ↑ English Bengali Dictionary Mohammad Ali: . Dhaka: Bangla Academy, 1994 — introd-bet. 
  8. ↑ Gazi Shamsur Rahman. Bangla Academy Smarakgrantha Subrata Barua: . Dhaka: Bangla Academy, 1996 — 24,461,464-bet. 
  9. ↑ Bangla Academir Avidhanguccha Shamayapojogi Kore Tulte Gabeshana Cell Protishtha Kora Uchit (an Interview) (2007-yil 25-iyun).
  10. ↑ English to Bengali Dictionary Zillur Rahman Siddique: . Dhaka: Bangla Academy, 1993 — introd-bet. 
  11. ↑ Nazrul Pandulipi Selina Bahar Zaman: . Dhaka: Bangla Academy, 1994 — 10, 14-bet. 
  12. ↑ Nazrul Pandulipi Selina Bahar Zaman (prefaced by Anisuzzaman): . Dhaka: Bangla Academy, 1994 — preface-bet. 
  13. ↑ Onu Hossain. Abdul Manna Syed. Dhaka: Bangla Academy, 2014 — 121–123-bet. 
  14. ↑ Bangla Academy Annual Report (Report). Bangla Academy. 2006–2007. 
  15. ↑ Bangla Academy Annual Report (Report). Bangla Academy. 2008–2009. 
  16. ↑ „Wild Life Team“. 2015-yil 22-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 15-sentyabr.
  17. ↑ N. Hanif. Biographical Encyclopaedia of Sufis (South Asia). New Delhi: Sarup & Sons, 2000. 
  18. ↑ Hoque, M Inamul „Jaunpuri, Karamat Ali“, . Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh, Second, Asiatic Society of Bangladesh, 2012. 
  19. ↑ „Non-Muslims not to use the word 'Allah' by Prof Harunur Rashid“. 2014-yil 8-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 24-yanvar.
  20. ↑ Prof Harunur Rashid’s vision of aesthetics and Islam – The Independent, 26 September 2014
  21. ↑ M Harunur Rashid. Sanglap Samagra. Dhaka: Lamisa Book, 2003. 
  22. ↑ 'Syed Rashid Ahmed Jaunpuri (ra) Smarak Grantha' (Memorial Volume) M Harunur Rashid: . Dhaka: Pathak Shamabesh, 2013. ISBN 978-9848866849. 
  23. ↑ „Bangla Academy's Ex-DG Prof Harunur Rashid passes away“. unb.com.bd. Qaraldi: 2024-yil 26-noyabr. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=M._Harunur_Rashid&oldid=588763" dan olindi