Luriston: Versiyalar orasidagi farq
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi. | Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi | ||
== Etnik tarkib == | == Etnik tarkib == | ||
Luriston viloyati | Luriston viloyati moʻtadil iqlim va togʻli mintaqalardan iborat boʻlgani uchun yashil yaylovlar va maysazorlar atrofidagi qabilalarga yashash uchun munosib yer hisoblanadi. Luriston etnik tarkibi [[lur]] va [[lak]] qabilalaridan iborat. Bu ikki qabila sheva, anʼana va baʼzi diniy masalalarda bir-biridan farq qiladi. | ||
== Milliy va mahalliy marosimlar == | == Milliy va mahalliy marosimlar == | ||
Eron madaniyati va sivilizatsiyasi tarixida bayramlar negizi qadimiy Eronning afsonaviy sulolasi [[Peshdodiylar]] davriga borib taqaladi. Luriston milliy marosimlari diniy, milliy va mahalliy guruhlarga | Eron madaniyati va sivilizatsiyasi tarixida bayramlar negizi qadimiy Eronning afsonaviy sulolasi [[Peshdodiylar]] davriga borib taqaladi. Luriston milliy marosimlari diniy, milliy va mahalliy guruhlarga boʻlinadi. Bu bayramlar boshqa viloyatlarda boʻlgani kabi bu mintaqada ham keng nishonlanadi. Mahalliy bayramlardan nikoh marosimlarini, ayniqsa lurlar va laklar oʻrtasidagi nikoh marosimi hamda [[chamar marosimi]]ni misol tariqasida keltirish mumkin. | ||
== Milliy | == Milliy oʻyinlar == | ||
Viloyat milliy | Viloyat milliy oʻyinlariga [[dol pelun]], [[koʻlov ravangi]], [[karvan]], [[das choleki]] va boshqa turdagi oʻyinlarni misol qilib keltirsa boʻladi. | ||
== Musiqa va raqs sanʼati == | == Musiqa va raqs sanʼati == | ||
Arxeologik tadqiqotlar va qadimdan saqlanib musiqiy matnlar viloyatda musiqa sanʼati turli | Arxeologik tadqiqotlar va qadimdan saqlanib musiqiy matnlar viloyatda musiqa sanʼati turli yoʻnalishlar va mavzularda yaxshi rivojlanganligini hamda bu madaniyat viloyatda nechogʻlik uzoq tarixga ega ekanligini isbotlaydi. Bastakorlik Luriston viloyatining eng qadimiy sanʼat turlaridan boʻlib, undan asosan nikoh, aza-motam marosimlarida, kundalik hayotlarida foydalanishgan. Bastakorlar tomonidan mahalliy kuylar asosida bastalangan musiqalar quyidagi mazmundagi qoʻshiqlarga boʻlingan: shoʻx kuylar, motam kuylari, diniy kuylar, afsonaviy kuylar, gʻamgin kuylar va ishqiy kuylar. Lur cholgʻu asboblari esa quyidagilardan iborat: [[surnay]], [[duhul]], [[kamoncha]], [[tunbak]], [[duzla]], [[balur]]. | ||
Luriston madaniyatining | Luriston madaniyatining oʻziga xos jihatlaridan yana biri bu raqs sanʼati boʻlib, odamlar oʻrtasida doʻstlik va hamjihatlikni mustahkamlagan samimiy va iliq muhitni vujudga keltirgan. Bu omil esa mashaqqatli koʻchmanchilik hayoti uchun insonlarni ham jismoniy, ham ruhiy jihatdan ozuqa olishlariga sabab boʻlgan. Shuni ham taʼkidlab oʻtish kerakki, koʻpgina qabila va elatlarda ayollar erkaklar bilan birga yelkama-yelka turib hatto gohida ulardan koʻproq darajada ishlashgan va muhim ishlar hamda yumushlarning taqsimlanishida ham ishtirok etganlar. Erkaklar va ayollar birga ishtirok etadigan shodiyonalari va urf-odatlaridan eng muhimlari sifatida uch oyoq raqsi, jiron-jiron raqsi, hey date, hase yoki hoʻvas raqslarini keltirsa boʻladi. | ||
== Milliy va mahalliy liboslar == | == Milliy va mahalliy liboslar == | ||
Milliy liboslar viloyatga keladigan turistlar diqqatini | Milliy liboslar viloyatga keladigan turistlar diqqatini oʻziga jalb qilish bilan birga mintaqa madaniy boyligining ajralmas bir boʻlagi hisoblanadi. Qabila ayollari milliy liboslari quyidagilardan iborat: [[joʻume]], [[kalanje]], [[sardori]] yoki [[kamarchi]], [[tare]] yoki [[goʻlvani]], [[shovol|shovo]]LotaringiyaLusriston erkaklari milliy kiyimlari esa quyidagilardan iborat: [[joʻume]] yoki [[karson]], [[sharf]]. [[Satre]], [[kulohi namadiy]], [[chugʻo]], [[kapanak]] yoki [[farjiy]], [[sardoriy]] yoki [[kamarchin]] va boshqa milliy liboslar. | ||
== Hunarmandchilik == | == Hunarmandchilik == | ||
2026-yil 20-noyabr, 17:51 dagi (joriy) koʻrinishi
| Uston | |
|---|---|
| Maʼmuriy markazi | Xurramobod |
| Yirik shahari | Kuhdasht, Dalfon, Aligudarz |
| Rasmiy tili | lur shevasi |
| Aholi | 1 716 527 |
| Maydoni |
28 294 km² (oʻ %) |
| Xaritada | |
Luriston — Gʻarbiy Erondagi tarixiy viloyat. Qadimda bu hududda kassitlar yashab, u Elam davlati tarkibida boʻlgan. Miloddan avvalgi 10—IX asrlarda Jan. Eron qabilalari kelib joylashgan. Kichik Lotaringiya— lurlar viloyati. Katta Lotaringiyaesa baxtiyoriylar, mamasenilar, koʻhgiluylar yurti boʻlgan. Hozirgi Eronda — oston (maʼmuriyhududiy birlik). Bosh shahri — Xurramobod[1].
Etnik tarkib
[tahrir | manbasini tahrirlash]Luriston viloyati moʻtadil iqlim va togʻli mintaqalardan iborat boʻlgani uchun yashil yaylovlar va maysazorlar atrofidagi qabilalarga yashash uchun munosib yer hisoblanadi. Luriston etnik tarkibi lur va lak qabilalaridan iborat. Bu ikki qabila sheva, anʼana va baʼzi diniy masalalarda bir-biridan farq qiladi.
Milliy va mahalliy marosimlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Eron madaniyati va sivilizatsiyasi tarixida bayramlar negizi qadimiy Eronning afsonaviy sulolasi Peshdodiylar davriga borib taqaladi. Luriston milliy marosimlari diniy, milliy va mahalliy guruhlarga boʻlinadi. Bu bayramlar boshqa viloyatlarda boʻlgani kabi bu mintaqada ham keng nishonlanadi. Mahalliy bayramlardan nikoh marosimlarini, ayniqsa lurlar va laklar oʻrtasidagi nikoh marosimi hamda chamar marosimini misol tariqasida keltirish mumkin.
Milliy oʻyinlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Viloyat milliy oʻyinlariga dol pelun, koʻlov ravangi, karvan, das choleki va boshqa turdagi oʻyinlarni misol qilib keltirsa boʻladi.
Musiqa va raqs sanʼati
[tahrir | manbasini tahrirlash]Arxeologik tadqiqotlar va qadimdan saqlanib musiqiy matnlar viloyatda musiqa sanʼati turli yoʻnalishlar va mavzularda yaxshi rivojlanganligini hamda bu madaniyat viloyatda nechogʻlik uzoq tarixga ega ekanligini isbotlaydi. Bastakorlik Luriston viloyatining eng qadimiy sanʼat turlaridan boʻlib, undan asosan nikoh, aza-motam marosimlarida, kundalik hayotlarida foydalanishgan. Bastakorlar tomonidan mahalliy kuylar asosida bastalangan musiqalar quyidagi mazmundagi qoʻshiqlarga boʻlingan: shoʻx kuylar, motam kuylari, diniy kuylar, afsonaviy kuylar, gʻamgin kuylar va ishqiy kuylar. Lur cholgʻu asboblari esa quyidagilardan iborat: surnay, duhul, kamoncha, tunbak, duzla, balur.
Luriston madaniyatining oʻziga xos jihatlaridan yana biri bu raqs sanʼati boʻlib, odamlar oʻrtasida doʻstlik va hamjihatlikni mustahkamlagan samimiy va iliq muhitni vujudga keltirgan. Bu omil esa mashaqqatli koʻchmanchilik hayoti uchun insonlarni ham jismoniy, ham ruhiy jihatdan ozuqa olishlariga sabab boʻlgan. Shuni ham taʼkidlab oʻtish kerakki, koʻpgina qabila va elatlarda ayollar erkaklar bilan birga yelkama-yelka turib hatto gohida ulardan koʻproq darajada ishlashgan va muhim ishlar hamda yumushlarning taqsimlanishida ham ishtirok etganlar. Erkaklar va ayollar birga ishtirok etadigan shodiyonalari va urf-odatlaridan eng muhimlari sifatida uch oyoq raqsi, jiron-jiron raqsi, hey date, hase yoki hoʻvas raqslarini keltirsa boʻladi.
Milliy va mahalliy liboslar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Milliy liboslar viloyatga keladigan turistlar diqqatini oʻziga jalb qilish bilan birga mintaqa madaniy boyligining ajralmas bir boʻlagi hisoblanadi. Qabila ayollari milliy liboslari quyidagilardan iborat: joʻume, kalanje, sardori yoki kamarchi, tare yoki goʻlvani, shovoLotaringiyaLusriston erkaklari milliy kiyimlari esa quyidagilardan iborat: joʻume yoki karson, sharf. Satre, kulohi namadiy, chugʻo, kapanak yoki farjiy, sardoriy yoki kamarchin va boshqa milliy liboslar.
Hunarmandchilik
[tahrir | manbasini tahrirlash]Mintaqa hunarmandchilik mahsulotlari asosan mintaqa aholisining oʻzi tomonidan ishlatilgan. Bu soha mahsulotlarining ortiqchasi boʻlmaganligi uchun ham aholining oʻzigina undan foydalangan va bozorlarda sotuvga chiqmagan. Ular quyidagilardir: savatchilik, gilamdoʻzlik, qora chodir tikish, chitdoʻzlik, sholchadoʻzlik va boshqa koʻp sohalarda qoʻl keladigan asbob, maishiy hayot anjomlari va turli mahsulotlar tayyorlangan.
Diqqatga sazovor joylari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Luristonda koʻplab tarixiy va goʻzal boʻlgan joylarni uchratishimiz mumkin. Bu Luriston viloyatining oʻziga jalb qiluvchi yana bir jihati. Bularga misol qilib quyidagilarni keltirishimiz mumkin: Puli Duxtar koʻprigi, Falak ul-aflok qalʼasi, Kalmokoʻra gʻori, Guhar koʻli, Imomzoda Jafar maqbarasi, Burujard shahri va boshqalar[2].
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
- ↑ Mostafaviy, Hamid. Tasvirlarda Eron bo'ylab sayohat, 2013, SOKHANVARAN PUB. — 238-239-240-241-bet. ISBN 978-600-9675-31-3.
| Ushbu maqolada Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan. |
| Ushbu maqola çaladir. Siz uni boyitib, ZiyoSferaga yordam berişingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |