2021-yilgi roʻyxatga olishda Katta London hududida 1 318 755 nafar musulmon borligi qayd etilgan. 2021-yilgi Milliy statistika boshqarmasi roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Londonda musulmonlar ulushi aholining 15%iga yetib, xristianlikdan keyin shahardagi ikkinchi yirik din boʻldi^[1].

Tarixi

Londonga koʻchib kelib joylashgan ilk musulmonlar XIX asrdagi bengal va yamanlik dengizchilar edi. Hind yarimorolidan kelgan koʻplab musulmonlar Birinchi va Ikkinchi jahon urushlarida Britaniya armiyasi hamda Britaniya Hind armiyasi tarkibida xizmat qilgan. Ikkinchi jahon urushidan keyin yuz bergan immigratsiya toʻlqini chogʻida, mehnat tanqisligini qoplash va oʻzlari uchun yangi imkoniyatlar izlash maqsadida Hamdoʻstlik mamlakatlari hamda sobiq mustamlakalardan Buyuk Britaniyaga koʻplab musulmonlar koʻchib keldi. Hindistonning boʻlinishidan soʻng, ayniqsa Pokistondan, xususan Panjob va Ozod Kashmirdan, shuningdek Hindistonning Gujarat shtatidan ham koʻplab musulmonlar keldi. 1950–1960-yillardagi ushbu dastlabki immigratsiya toʻlqinidan keyin Kiprdan, Sharqiy Pokiston deb atalgan davrda Bangladeshning Silhet hududidan muhojirlar kelgan. Shuningdek, boshqa turli mamlakatlardan ham musulmonlar kelgan, biroq ularning ulushi Janubiy Osiyodan kelganlarga nisbatan ancha kichik. Boshqa mamlakatlardan kelganlar orasida Yaman, Somali va Turkiyadan kelgan musulmonlar son jihatidan sezilarli, Malayziya, Iroq, Nigeriya, Gana va Keniyadan kelganlar esa kichikroq ulushni tashkil etadi. Bugun London musulmonlari dunyoning turli burchaklaridan kelgan boʻlib, dinini oʻzgartirganlarning ham kichik, ammo ortib borayotgan guruhi mavjud.

21-asr

Soʻnggi oʻn yilliklardagi immigratsiya toʻlqinlaridan keyin London bugun dunyodagi eng rang-barang musulmon jamoalaridan biriga ega.

London musulmonlari geografik jihatdan tarqoq yashaydi, ularning manzilgohlari asosan avvalgi immigratsiya andozalari taʼsirida shakllangan. Eng katta toʻplanish sharqiy Londonning Tower Hamlets, Newham va Redbridge tumanlarida kuzatiladi. Bu yerda odatda bangladeshliklar, pokistonliklar va hindistonliklar soni ustunlik qiladi.

Sharqiy Londondan tashqarida bangladeshlik musulmonlar shaharning turli joylarida, jumladan Merton, Southwark va Hackney kabi tumanlarda joylashgan.

Shimoliy Londonda musulmonlar asosan Haringey, Barnet va Enfield tumanlarida jamlangan. Bu yerda avvaldan mavjud kiprlik turklar jamoalariga keyingi yillarda jazoirliklar, somalilar va forslar qoʻshilgan.

Londondagi arab tilida soʻzlashuvchi musulmonlarning ilk manzilgohlari Kensington & Chelsea, Notting Hill va Edgware Road hududlarida boʻlib, dastlabki joylashuv North Kensington atrofida boʻlgan, keyin esa Hammersmith & Fulham, Lambeth, Brent va Ealing tomon yoyilgan^[2]. Ushbu olti tuman Buyuk Britaniyada arablar ulushi eng yuqori boʻlgan hududlar boʻlib, ularning aksariyati musulmon, jumladan 2021-yilgi roʻyxatga olish maʼlumotlari ulushni 3–8% oraligʻida qayd etgan. Soʻnggi yillarda Eritreya, Efiopiya, Sudan, Afgʻoniston, Jazoir, Marokash va Yaman kabi mamlakatlardan kelgan qochqinlar va muhojirlar ham bu turli jamoalarga qoʻshilgan. Koʻp hollarda ular oʻz masjidlarini ham tashkil etdi, masalan Harlesdendagi Iqraa Foundation shular jumlasidandir^[3].

Hind va pokistonlik musulmonlar gʻarbroqda – Hounslow va Southallda ham sezilarli miqdorda joylashgan, biroq ular hindular va sikx qoʻshnilariga nisbatan ancha kichik ulushni tashkil etadi.

Daryoning janubida musulmonlar ancha ozchilik boʻlsa-da, Peckham, Camberwell va Old Kent Road atrofida gʻarbiy hamda sharqiy afrikalik musulmonlarning sezilarli jamoalari shakllangan. Ular orasida nigeriyaliklar, ganaliklar, kot-d’ivuarlar va somalilar bor. Avvalgi yillarda boʻlgani kabi, musulmonlar koʻpincha mahalliy oq tanli aholi tomonidan dushmanona munosabatga duch kelgan. 11-sentabr voqealari va Iroq bosqinidan buyon mahalliychilik (nativizm) koʻpincha musulmonlarni nishonga olib, muhojirlarga qarshi kayfiyatlar islomofobiya prizmasi orqali kuchaygan^[4]. Shunga qaramay, ayrim musulmonlar jamiyat pogʻonalarida yuqorilashga muvaffaq boʻlgan. Ular orasida eng mashhuri – London meri Sodiq Xon.

2013-yilda Londonda musulmonlarga tegishli 13 400 ta biznes borligi, ular 70 000 dan ortiq ish oʻrni yaratgani va Londondagi kichik hamda oʻrta korxonalarning sal koʻproq 33%ini tashkil etgani xabar qilingan^[5].

Masjidlar va islomiy muassasalar

Masjid, eng avvalo, ibodat joyidir. Buyuk Britaniyada 4,1 million musulmonga (yaʼni mamlakat aholisining 6,3%iga) xizmat qiladigan qariyb 2 000 ta masjid va islomiy namozxonalari borligi taxmin qilinadi. 2016-yil holatiga koʻra, shulardan qariyb 1500 tasi Londonda joylashgan edi. Buyuk Britaniyadagi masjidlar turar joy hududlaridagi kamtar va kichik „uy masjidlari“dan tortib, Londondagi Regents Park masjidi kabi yirik, maxsus qurilgan masjidlargacha turlicha kattalikka ega^[6].

Londondagi ilk masjid 1895-yilda Hoji Muhammad Dollie tomonidan hozirgi Camden hududidagi Albert Street koʻchasida ochilgan. Ron Givs buni Abdulloh Quilliam haqidagi biografiyasida qayd etadi^{[manba kerak]}. Masjid 1899-yilda Euston Road’ga koʻchirilgan, hozir u yerda Wellcome Collection joylashgan. Muhammad Dollie shotland va malay ajdodlariga ega edi^[7]^[8]^[9]. Muhammad Dollie 1906-yilda vafot etgan va Willesden New Cemetery qabristoniga dafn etilgan^[10].

Southfieldsdagi Fazl masjidi – Londonda maxsus qurib barpo etilgan ilk masjid, 1926-yilda ochilgan

Fazl masjidi Londonda maxsus qurib barpo etilgan ilk masjid edi. U 1926-yilda Southfieldsda Ahmadiya jamoasining loyihasi sifatida tashkil etilgan. 1984-yildan beri masjid va uning atrofidagi binolar Xalifatul Masih xalifalarining qarorgohi boʻlib, shu bois Ahmadiyalar xalqaro shtab-kvartirasi ham hisoblanadi.

Shahardagi ilk yirik masjidlardan biri 1976-yilda Brick Laneda ochilgan boʻlib, u roʻyxatga olingan binoda joylashgan. Bino XVIII asrda gugenotlar cherkovi sifatida qurilgan va XIX asrda ashkenaz yahudiylariga xizmat qilgan sinagogaga aylantirilgan. Tez orada yana ikki yirik sunniy masjid barpo etildi: Whitechapel Roaddagi Sharqiy London masjidi (unga tutash London Muslim Centre va Maryam Centre bilan) hamda Regent's Parkdagi London markaziy masjidi.

Ichki Londondagi boshqa masjidlar qatoriga asosan Karib havzasi jamoasiga xizmat qiladigan Brixton masjidi va Finsbury Park masjidi kiradi.

Kingsland Roaddagi Sulaymoniya masjidi asosan turk jamoasiga xizmat qiladi. U Istanbuldagi mashhur obida nomi bilan atalgan, maxsus qurib barpo etilgan va 1999-yilda ochilgan. Shacklewell Lane masjidi Buyuk Britaniyadagi birinchi turk masjidi boʻlgan^[11]. U kiprlik turklar tomonidan 1977-yilda sobiq sinagoga binosida tashkil etilgan^[12]^[13]. Yaqin atrofdagi Stoke Newingtondagi Aziziye masjidi esa kinoteatr binosida qurilgan.

Tashqi Londonda Croydon masjidi, Mertondagi juda katta Baytul Futuh masjidi hamda Stratforddagi Abbey Mills masjidi joylashgan. Shuningdek, Wembley markaziy masjidi, Leytonstone masjidi va Harrow markaziy masjidi ham eʼtiborga molik.

Islamic Centre of England – 1998-yilda ochilgan shia masjidi va taʼlim muassasasi. London, shuningdek, Middlesex universiteti bilan hamkorlikda A-level, BA va MA darajalarini taklif qiladigan kollej va universitet hisoblangan Islom kollejiga ham mezbonlik qiladi.

Londonda musulmonlarga hujumlar

Politsiya kuchlari 2019-yil mart–iyul oylarida musulmonlar ibodat joylariga qaratilgan 110 ta jinoyatni qayd etgan. Bu koʻrsatkich 2016-yildagi xuddi shu olti oylik davrdagi 47 ta boʻlgan koʻrsatichdan yuqori, soʻnggi yil ichida hujumlar ikki baravar koʻpaygan^[14]. 2019-yilda hay’at bir erkakni qotillikda aybdor deb topdi: u London masjidi tashqarisida ibodat qiluvchilar ustiga furgonni haydab kirib, bir kishini oʻldirgan va yana toʻqqiz kishini jarohatlagan. Umuman olganda, Christchurch masjidlaridagi otishmalardan soʻng Britaniya boʻylab qayd etilgan musulmonlarga qarshi nafrat jinoyatlari soni 593% ga oshgan. Britaniya hukumati bu oʻlimga olib keluvchi hujumlarni kamaytirish uchun katta kuch sarflamoqda^[15].

Yana qarang

Manbalar

↑ „Religion, England and Wales: Census 2021“. Office for National Statistics. Qaraldi: 2022-yil 5-dekabr.
↑ „London Population Census 2011“. London House of Commons.
↑ „About Us“. www.iqraafoundation.org.uk. Qaraldi: 2023-yil 14-aprel.
↑ „Hate crimes against London's Muslim communities“ (2013).
↑ „London's Mecca rich: the rise of the Muslim multi-millionaires“ (2013-yil 30-oktyabr).
↑ Sherwood, Harriet. „London Central mosque given Grade II* listed status“ (en-GB). The Guardian (2018-yil 13-mart). Qaraldi: 2019-yil 3-dekabr.
↑ „A Tour Guide Has Discovered London's Oldest Mosque“ (2017-yil 23-fevral).
↑ „Hadji Mohammad Dollie - the Man Who Founded London's First 'Mosque'“ (2018-yil 17-fevral).
↑ „Camden Community Radio - the voices of local people on radio“. 2018-yil 1-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 23-fevral.
↑ „West London Islamic Centre & Jamia Mosque“. 2023-yil 22-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 31-mart.
↑ Geaves, Ron (2001), „The Haqqani Naqshbandi: A Study of Apocalyptic Millennnialism within Islam“, in Porter, Stanley E.; Hayes, Michael A.; Tombs, David (muh.), Faith in the Millennium, Sheffield Academic Press, ISBN 1-84127-092-X.
↑ Çoştu, Yakup (2004), „Londra'da Türklere Ait Dini Organizasyonlar“ (PDF), Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Hitit University, 8 (16): 77–100, 2012-03-17da asl nusxadan (PDF) arxivlandi
↑ Weinreb, Ben; Hibbert, Christopher; Keay, Julia; Keay, John (2010), The London Encyclopedia, Macmillan, ISBN 978-1-4050-4925-2
↑ „Hate crime targeting UK mosques more than doubled in past year“ (en). The Independent (2017-yil 9-oktyabr). Qaraldi: 2019-yil 3-dekabr.
↑ „Islamophobic incidents rocket by 600% in UK during week after New Zealand terror attack“ (en). The Independent (2019-yil 23-mart). Qaraldi: 2019-yil 3-dekabr.

Havolalar

Reassessing what we collect website – Muslim London Buyumlar va tasvirlar bilan „Musulmon London“ tarixi
Subject Guide on Islam in London Londonda islom boʻyicha mavzuli qoʻllanma

[1] „Religion, England and Wales: Census 2021“. Office for National Statistics. Qaraldi: 2022-yil 5-dekabr.

[2] „London Population Census 2011“. London House of Commons.

[3] „About Us“. www.iqraafoundation.org.uk. Qaraldi: 2023-yil 14-aprel.

[4] „Hate crimes against London's Muslim communities“ (2013).

[5] „London's Mecca rich: the rise of the Muslim multi-millionaires“ (2013-yil 30-oktyabr).

[6] Sherwood, Harriet. „London Central mosque given Grade II* listed status“ (en-GB). The Guardian (2018-yil 13-mart). Qaraldi: 2019-yil 3-dekabr.

[7] „A Tour Guide Has Discovered London's Oldest Mosque“ (2017-yil 23-fevral).

[8] „Hadji Mohammad Dollie - the Man Who Founded London's First 'Mosque'“ (2018-yil 17-fevral).

[9] „Camden Community Radio - the voices of local people on radio“. 2018-yil 1-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 23-fevral.

[10] „West London Islamic Centre & Jamia Mosque“. 2023-yil 22-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2020-yil 31-mart.

[11] Geaves, Ron (2001), „The Haqqani Naqshbandi: A Study of Apocalyptic Millennnialism within Islam“, in Porter, Stanley E.; Hayes, Michael A.; Tombs, David (muh.), Faith in the Millennium, Sheffield Academic Press, ISBN 1-84127-092-X.

[12] Çoştu, Yakup (2004), „Londra'da Türklere Ait Dini Organizasyonlar“ (PDF), Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Hitit University, 8 (16): 77–100, 2012-03-17da asl nusxadan (PDF) arxivlandi

[13] Weinreb, Ben; Hibbert, Christopher; Keay, Julia; Keay, John (2010), The London Encyclopedia, Macmillan, ISBN 978-1-4050-4925-2

[14] „Hate crime targeting UK mosques more than doubled in past year“ (en). The Independent (2017-yil 9-oktyabr). Qaraldi: 2019-yil 3-dekabr.

[15] „Islamophobic incidents rocket by 600% in UK during week after New Zealand terror attack“ (en). The Independent (2019-yil 23-mart). Qaraldi: 2019-yil 3-dekabr.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]