Lolazor koʻchasi (Tehron)
 | |
| Joylashuvi | Tehron, Eron |
|---|---|
Lolazor koʻchasi (forscha: خیابان لاله‌زار) – Eron poytaxti Tehronning eng qadimgi koʻchalaridan biri. Bu koʻcha janubda Imom Xumayniy maydoni, shimolda esa Inqilob koʻchasi bilan chegaraladi[1].
Qojarlar davri yakuni va Pahlaviylar davri boshida koʻcha Iron modernizmi va sanʼatining timsoli boʻlgan va „Tehronning Champs-Élysées“ deb atalgan[2]. Koʻchada koʻplab teatrlar, restoranlar, bizneslar, kabarelar, idish-tovoq sotuvchilar, tikuvchilar, kinoteatrlar va mashhur doʻkonlar joylashgan[3][1].
Lolazor mavzesi oʻz vaqtida Tehronning barcha kinoteatrlari joylashgan koʻcha boʻlgan. Eron tarixidagi birinchi kino Lola kinoteatrida namoyish etilgan. Bu kinoteatrning oʻzi birinchi marta 1945-yilda ochilgan va undan oldin bu mavzesi bir vaqtlar oilalar uchun qirollik bogʻi va diplomatlar uchun joy boʻlgan Musaffo bogʻi joylashgan joy boʻlgan.
Bu koʻcha, shuningdek, Eronning gʻarb meʼmorchilikka asoslangan birinchi yoʻlining tugʻilgan joyidir.
Qojarlarning qiziqishi va bu koʻchaning gʻarbiy joylashuvi tufayli boshqa koʻplab taraqqiyotlar ham shu yerda boshlangan. Masalan, Tehronning birinchi telegramma simi shu hududda boshlangan va oʻshandan beri koʻp narsalar oʻzgargan[1].
Tarixi
Lolazor koʻchasi qurilgan paytda uzunligi sakkiz yuz qadam boʻlib, Toʻpxona maydonidan boshlanib, Lolazor maydoniga yetgan. Koʻcha ilgari u yovvoyi lolalar va goʻzal daraxtlarga toʻla boʻlgani, natijada oʻsha paytda qirollik dam olish joylaridan biri boʻlgani tufayli Lolazor deb nomlangan. Uning sharqiy qismi Pilikxonaga, gʻarbiy qismi esa Alouddavla koʻchasiga olib boradi.
1873-yilda, Nosiriddinshoh Qojarning Yevropaga birinchi safaridan soʻng, shoh bu hudud orqali koʻcha (Lolazor) qurishga qaror qildi. Shoh Yevropada uzun koʻchalar va katta maydonlarni koʻrgan va ularning goʻzalligidan ilhomlanib, Tehronda Champs-Élysées yaratishga harakat qilgan[3]. Uning buyrugʻi bilan daraxtlarni kesilib, bu yashil maydon vayron qilindi va uning yerlari shoh oilasi oʻrtasida taqsimlandi, yerning katta qismi Mirzo Ali Asqarxon „Otabek“ka berildi[4].
Lolazor koʻchasida yer usti aravalar liniyasi va Grand Hotel mavjud edi. Koʻchaning oʻrtasidan avtomobil oʻta olardi. Unda Shoh Sim deb ataladigan yogʻoch elektr ustunlari hamda choʻyan telegraf ustunlari boʻlgan.
Pahlaviylar davrida Mahvash, Ofat, Gʻasem Jebeli, Tojik, Ruhparvar, Ali Nazariy, Ogʻosi, Susan va Eraj Habibiy kabi Eronning mashhur musiqachilari bu koʻchada kabarelarda qoʻshiq kuylashgan[2][5].
Jafar Shahri „Eski Tehron“ kitobida shunday deb taʼkidlaydi[6][7]:
Ishqiy va Orif oʻzlarining eng yaxshi asarlarini Lolazorning Grand Hotel amfiteatrida ijro etishgan, yevropacha uslubdagi shoʻx xonimlar uzun boʻyli yigitlar bilan kech kirishi bilan u yerga borishardi, va eng zamonaviy erkaklar hamda didli ayollar shu koʻchada topilardi.
Madaniyat
Bir vaqtlar u yerda 15 ta kinoteatr va bir nechta teatrlar faoliyat yuritgan, ammo bugungi kunda bu koʻchada atigi oʻnta kinoteatr faoliyat yuritadi, ularning aksariyati oʻz mashhurligini yoʻqotgan[8][9].
Shahardagi kabaretlarning toʻplanish markazlaridan biri Lolazor koʻchasi boʻlgan. Mashhur kabaretlar 1979-yilgi Eron inqilobigacha shaharda faol boʻlgan. Ular koʻplab mahalliy sanʼatkorlarni ham tanitgan. Ommaviy tilda kabaret baʼzan „raqqosxona“ yoki „raqos joyi“ (forscha: رقاص‌خانه)deb atalgan[10]. Koʻplab eronlik ayollar ham oʻzlarining teatr-raqs faoliyatini aynan ushbu koʻchada boshlagan.
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „laleh zar district in Tehran“ (english). rent iran apartment blog. Qaraldi: 2019-yil 24-mart.
- ↑ 2,0 2,1 „لاله زار، از نوگرایی تا گورستان سینماهای ایران“ (fa). تهران ۲۴ (2018-yil 27-avgust). 2018-yil 21-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 24-mart.
- ↑ 3,0 3,1 „کهن‌ترین خیابان طهران کجاست؟ +عکس“ (fa). اقتصاد آنلاین. Qaraldi: 2019-yil 24-mart.
- ↑ Shahri, Jafar. Old Tehran. Iran: Moein, 1992 — 276–278-bet.
- ↑ „موسيقى لاله زاری یا مردمی؛ "آغاسی و سوسن محبوبیت بیشتری داشتند"“ (fa). رادیو فردا. Qaraldi: 2019-yil 24-mart.
- ↑ „تعطيل تئاتر پارس؛ پايان لاله زار“ (Persian). www.bbc.com. Qaraldi: 2019-yil 24-mart.
- ↑ ش‌ه‌ری‌ب‌اف، ج‌ع‌ف‌ر. طهران ق‌دی‌م. تهران: م‌ع‌ی‌نAndoza:Rlm، ۱۳۷۶. صفحه ۲۷۸. شابک ۹۶۴-۵۶۴۳-۶۶-X.
- ↑ „"یادی از قدیمای تهران" فیلمی نادر، رنگی و خاطره‌انگیز از خیابان لاله‌زار در سال ۱۳۳۵+ تاریخچه“ (fa-IR). ایران کارگر (2018-yil 13-iyul). Qaraldi: 2019-yil 24-mart.[sayt ishlamaydi]
- ↑ „تهران محله به محله - لاله‌زار“ (fa). ایسنا (2018-yil 12-sentyabr). Qaraldi: 2019-yil 24-mart.
- ↑ Entekhab.ir, پایگاه خبری تحلیلی انتخاب | „گزارشی از شب های تهران ۴۷ سال پیش / آمارهای قابل توجه درمورد تهرانی ها و خرج هایی که صرف خوشگذرانی می کردند“ (fa). fa (2023-yil 29-may). Qaraldi: 2023-yil 29-may.