Life 3.0

Life 3.0: Being Human in the Age of Artificial Intelligence

Asl nomi	Life 3.0: Being Human in the Age of Artificial Intelligence
Muallif(lar)	Max Tegmark
Mamlakat	AQSh
Til	inglizcha
Janr(lar)i	No-fiksiya (sun’iy intellekt)
Nashr etilgan sanasi	2017-yil 23-avgust
Nashriyot	Knopf (AQSh), Allen Lane (Buyuk Britaniya)
Sahifalar soni	280
ISBN	978-1-101-94659-6

Life 3.0: Being Human in the Age of Artificial Intelligence (oʻzbekcha: Hayot 3.0: Sun’iy intellekt asrida inson bo‘lish

) — shved-amerikalik kosmolog Max Tegmark qalamiga mansub 2017-yilda nashr etilgan ilmiy-ommabop kitob. Asarda sun’iy intellekt va uning Yer yuzidagi hamda koinotdagi hayot kelajagiga taʼsiri muhokama qilinadi. Kitob jamiyat uchun yuzaga kelishi mumkin boʻlgan turli oqibatlarni, ijobiy natija imkoniyatlarini oshirish uchun nimalar qilish kerakligini hamda insoniyat va texnologiya uygʻunligining ehtimoliy kelajagini tahlil qiladi.

Qisqacha mazmuni

Kitob sunʼiy intellekt inson intellektidan oʻzib ketgan va jamiyatning barcha jabhalariga kirib borgan ssenariy tasviri bilan boshlanadi. Max Tegmark hayot paydo boʻlgandan beri uning rivojlanishini bir necha bosqichlarga ajratadi: Hayot 1.0 — biologik kelib chiqish; Hayot 2.0 — insoniyatdagi madaniy taraqqiyot; Hayot 3.0 — insoniyatning texnologik davri. Muallif ushbu tasniflarni hayot shakllarining oʻz apparat taʼminoti va dasturiy taʼminotini oʻzgartira olish qobiliyatiga qarab belgilaydi. Kitob asosiy eʼtiborni „Hayot 3.0“ga hamda yaqin kelajakda paydo boʻlishi mumkin boʻlgan sunʼiy umumiy intellekt (AGI) kabi texnologiyalarga qaratadi. Bunday intellekt nafaqat oʻrganishga, balki oʻzining apparat taʼminoti va ichki tuzilishini qayta loyihalashga ham qodir boʻladi.

Kitobning birinchi qismi intellektning milliard yillar avvalgi kelib chiqishini koʻrib chiqadi va uning kelajakdagi rivojlanishini prognoz qiladi. Max Tegmark ilgʻor texnologiyalar rivojlanishining qisqa muddatli taʼsirlarini, jumladan, texnologik ishsizlik, sunʼiy intellektga asoslangan qurollar va inson darajasidagi AGI yaratish yoʻlidagi intilishlarni tahlil qiladi. Kitobda Deepmind va OpenAI kabi loyihalar, oʻzi boshqariladigan avtomobillar hamda shaxmat, Jeopardy va Go oʻyinlarida insonni magʻlub etgan SI tizimlari misol qilib keltiriladi.

Mavjud muammolarni koʻrib chiqqach, Max Tegmark aqlli mashinalar yoki insonlar ishtirokidagi bir qator ehtimoliy kelajak ssenariylarini tahlil qiladi. Beshinchi bobda oʻzgargan ijtimoiy tuzilmalar, inson va mashinaning birlashishi, shuningdek, Doʻstona SI yoki SI apokalipsisi kabi ijobiy va salbiy natijalar tasvirlangan. Max Tegmarkning taʼkidlashicha, sunʼiy intellekt xavfi uning yovuzligidan yoki ongli harakatidan emas, balki SI maqsadlarining insoniyat maqsadlariga mos kelmay qolishidan kelib chiqadi. Kitobdagi koʻplab gʻoyalar muallif asoschilaridan biri boʻlgan Future of Life Institute tashkilotining maqsadlariga mos keladi.

Qolgan boblarda fizika tushunchalari, maqsadlar, ong va hayot mazmuni kabi mavzular oʻrganiladi. Shuningdek, insoniyat uchun maʼqul kelajakni yaratishda jamiyat nimalar qilishi mumkinligi tadqiq qilinadi.

Kitobxonlar tomonidan qabul qilinishi

Kirkus Reviews nashri kitobni tanqid qilib, undagi baʼzi ssenariylar yoki yechimlar haddan tashqari boʻrttirilgan yoki bashoratga oʻxshab qolganini taʼkidlaydi: „Tegmarkning muqarrar ommaviy ishsizlikka taklif qilgan yechimlari haqiqatdan biroz yiroq“. SI boʻyicha tadqiqotchi Stuart J. Russell Nature jurnalida shunday yozadi: "Men Life 3.0 asarining asosiy gʻoyasiga keskin eʼtiroz bildira olmayman. Tegmark taʼkidlaganidek, hayot biz hozir qabul qilayotgan qarorlar tufayli butun koinot boʻylab tarqalishi va „milliardlab yoki trillionlab yillar davomida gullab-yashnashi“ mumkin. Bu ehtimol ham jozibador, ham hayratlanarli darajada ulkandir". Science jurnalida berilgan maqolada Haym Hirsh ushbu kitobni yuqori baholagan. Uning fikricha, „Life 3.0. sunʼiy intellektning yaqin istiqboldagi iqtisodiy taʼsirlari haqidagi The Second Machine Age kitobini hamda AGI va oʻta kuchli SIga qanday yetib borishimiz tahlil qilingan Superintelligence kitobini toʻldiruvchi juda qiziqarli asardir“. The Telegraph nashri uni „sunʼiy intellekt atrofidagi bahslarning eng yaxshi sharhlaridan biri“ deb atadi. Christian Science Monitor esa: „Ehtimol, muallif buni niyat qilmagandir, lekin Tegmark yozganlarining aksariyati oʻquvchini ohista dahshatga soladi“, — deya taʼrif berdi. Publishers Weekly ijobiy taqriz berish bilan birga, bir qarama-qarshilikka eʼtibor qaratdi. Tegmark oʻta kuchli aqlli mashinalar ustidan nazoratni saqlab qolishni tadqiq qilishga chaqiradi, biroq ayni paytda bunday ilohiy darajadagi qudratli mavjudotlarni boshqarish deyarli imkonsizligini ham tan oladi. Library Journal asarni texnologlar uchun „oʻqish majburiy boʻlgan kitob“ deb atadi, ammo u oddiy kitobxonlar uchun moʻljallanmaganini taʼkidladi. Wall Street Journal kitobni „tushunarli va qiziqarli“ deb atadi. Shunga qaramay, nashr oʻquvchilarni ogohlantiradi: oʻta kuchli intellekt nazoratdan chiqib ketishi mumkinligi haqidagi bahsli gʻoya bir necha yil oldingiga qaraganda koʻproq asosga ega boʻlsa-da, koʻplab kompyuter mutaxassislari hamon bunga keskin qarshilik koʻrsatmoqdalar.

Muallif aniq bir kelajakni targʻib qilish oʻrniga, oʻquvchilarni qanday kelajakni koʻrishni xohlashlari haqida oʻylashga va oʻz fikrlarini „Future of Life“ veb-saytida muhokama qilishga chorlaydi. Wall Street Journal bu yondashuvni olijanob, ammo sodda deb atadi va mazkur sayt kitobning reklama materiallari bilan toʻlib ketganini tanqid qildi.

Kitobning qattiq muqovali nashri ikki hafta davomida New York Times bestsellerlari roʻyxatida turdi. Shuningdek, 2017-yilning sentabr va oktabr oylarida ushbu nashrning biznes-bestsellerlar roʻyxatidan joy oldi.

AQSHning sobiq prezidenti Barack Obama ushbu kitobni oʻzining „2018-yilning eng yaxshi kitoblari“ roʻyxatiga kiritgan.

Mashhur tadbirkor Elon Musk ham (u avvalroq ilgʻor SI insoniyat yashab qolishiga xavf tugʻdirishi mumkinligi haqidagi fikrni qoʻllab-quvvatlagan edi) Life 3.0 asarini „oʻqishga arziydigan kitob“ sifatida tavsiya qilgan.