Legitimate peripheral participation
Legitimate peripheral participation (LPP) — yangi kelganlar qanday qilib tajribali aʼzolarga va oxir-oqibat amaliyot hamjamiyati yoki hamkorlikdagi loyihaning veteranlariga aylanishini tavsiflovchi tushuncha[1]. LPP taʼlimni hamjamiyat amaliyotida ishtirok etish orqali erishiladigan kontekstual ijtimoiy hodisa sifatida talqin qiladi[2]. LPPga koʻra, yangi kelganlar hamjamiyat aʼzosiga dastlab oddiy va xavfi past, ammo shunga qaramay samarali hamda zarur boʻlgan va hamjamiyat maqsadlariga xizmat qiladigan vazifalarda ishtirok etish orqali aylanadi. Periferik faoliyat orqali yangi boshlovchilar hamjamiyat amaliyotchilarining vazifalari, atamalari va tashkiliy tamoyillari bilan tanishadi.
Asta-sekin yangi kelganlar veteranlarga aylanib, eʼtirof etilgan mahorat darajasiga erishar ekan, ularning ishtiroki hamjamiyat faoliyati uchun tobora markaziy shakllarni oladi. LPP amaliyot hamjamiyatiga aʼzolik yangi kelganlar jismonan ham, ijtimoiy jihatdan ham foydalana oladigan ishtirok shakllari orqali belgilanishini koʻrsatadi. Veteranlar va yangi kelganlar oʻrtasidagi murabbiy-shogird munosabatlarida veteran yangi kelganga qonuniylik berish hamda uning turli hamjamiyat amaliyotlari va tajribalariga kirish darajasini nazorat qilish imkoniga ega[2]. Agar yangi kelganlar ekspertlarning amaliyotini bevosita kuzata olsa, ular oʻz saʼy-harakatlari qaysi kengroq kontekstga mos kelishini tushunadi. Aksincha, LPP ekspertlardan ajratilgan yangi kelganlarning ularning vositalari va hamjamiyatiga kirish imkoni cheklanganini, shu sababli ularning oʻsishi ham cheklanganini koʻrsatadi. Ishtirok ortgani sari ishtirokchiga oʻz saʼy-harakatlari orqali qanchalik hissa qoʻshayotganini baholash imkonini beruvchi vaziyatlar yuzaga keladi, shu tariqa qonuniy periferik ishtirok oʻz-oʻzini baholash vositasini taqdim etadi[1].
LPP faqat rasmiy tashkilotlar yoki amaliyoti aniq belgilangan kasblarga aʼzolikni tavsiflash bilan cheklanmaydi. Masalan, O'Donovan va Kirk yoshlarning sportdagi ishtirokini jismoniy tarbiyaga oid amaliyot hamjamiyati bilan qiyoslash mumkinligini taʼkidlaydi[3].
Amaliyot hamjamiyatlari boʻyicha keyingi ishlarida Wenger[4] qonuniy periferik ishtirok tushunchasidan voz kechib, uning oʻrniga ikkilik gʻoyasini ilgari surgan; shunga qaramay, bu atama kontekstual taʼlimga nisbatan hanuzgacha keng qoʻllaniladi.
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Lave, Jean; Wenger, Etienne. Situated learning: legitimate peripheral participation, Learning in doing. Cambridge [England]; New York: Cambridge University Press, 1991. ISBN 978-0-521-41308-4.
- ↑ 2,0 2,1 Floding, Matthew; Swier, Glenn (2011). "Legitimate Peripheral Participation: Entering a Community of Practice". Reflective Practice.
- ↑ Communities of practice: creating learning environments for educators. Charlotte, N.C: Information Age Pub, 2008. ISBN 978-1-59311-862-4. OCLC 180689967.
- ↑ Wenger-Trayner, Étienne. Communities of practice: learning, meaning, and identity, 18th printing, Learning in doing social, cognitive, and computational perspectives, Cambridge: Cambridge University Press, 2008. ISBN 978-0-521-66363-2.
Qoʻshimcha adabiyotlar
- Bryant, Susan, Andrea Forte and Amy Bruckman, Becoming Wikipedian: Transformation of participation in a collaborative online encyclopedia, Proceedings of GROUP International Conference on Supporting Group Work, 2005. pp 1–10