Lalla G‘ariba masjidi
| Masjid | |
Lalla G‘ariba masjidi
| |
 | |
Lalla Gʻariba masjidi (arabcha: مسجد لالة غريبة), shuningdek, Al-Korran masjidi nomi bilan ham tanilgan, Jazoirning Tilimsan shahri madinasida joylashgan kichik bir masjiddir. U al-Korran mahallasidagi Derb Es-Sbabet („Poyabzallar tor koʻchasi“)da joylashgan. Ushbu binoning tarixi haqida yetarlicha maʼlumot mavjud emas.
Tarixi
Lalla Gʻariba
Magʻrib ommabop madaniyatida Lalla Gʻariba („Gʻalati xonim“) bir ayol-avliyo haqidagi afsona va rivoyatdir. Uning sadoqatli bandaligi Ilohiy Zotga shu qadar manzur boʻlganki, u moʻjizalar bilan siylangan, deb aytiladi. Rivoyatlarga koʻra, u karomatlar koʻrsatgan va Tilimsandagi shu masjid yaqiniga dafn etilgan. Anʼanaga koʻra, u kechasi al-Korran mahallasida paydo boʻlib, uning oq arvohi uylar orasida kezib yuradi va shahar aholisini kutayotgan balolar haqida bashoratlar qiladi[1][2]. Marokashning Fos shahrida joylashgan masjidlaridan biri va Tunisning Jerba hududida joylashgan bir sinagoga ham shu afsonaviy siymo nomi bilan ataladi[3][4].
Vaqf
Fransuz tadqiqotchisi Charles Brosselard magʻrib yozuvida bitilgan, 32 satrdan iborat boʻlgan, masjidga xizmat koʻrsatish yoki daromad keltirish uchun ajratilgan uylar, doʻkonlar va kitoblar kabi barcha mulklar va vaqflarni tasvirlab beruvchi lavhaning mavjudligini eslatib oʻtadi. Charles Brosselard bu lavha kamida ikki asrlik tarixga ega deb hisoblagan. Uning mazmuni toʻliq holda 1876-yilda Revue africaine jurnalida eʼlon qilingan[1]. Abu al-Qosim Saʼdalloh, shuningdek, Fotima bint Jabbur ismli ayol saqlab kelgan kitoblarni ham qayd etgan. Ular orasida As-Suyutiy va Ibn al-Javziy asarlarining nusxalari ham boʻlgan[5].
Meʼmorchilik
Georges Marçais va William Marçaisning taʼkidlashicha, bu inshoot dastlab maqbara sifatida qurilgan, keyinchalik esa masjidga aylantirilgan. Bino sodda bir xonadan iborat boʻlib, unda mehrobga parallel joylashgan bitta namoz yoʻlagi mavjud. Xona uchta ravoq bilan bezatilgan: oʻrtada yarim doira shaklidagi ravoq, uning ikki tomonida esa uchli ravoqlar joylashgan[6].
Sayoz qilib ishlangan mehrob tokchasi kichik yarim doira shaklidagi ravoq bilan oʻralgan. Mehrobning roʻparasidagi devor ichidagi chuqurchada avliyoning qabri joylashgan. Minora namozgoh yonida joylashgan boʻlib, toʻrt qiyalikli cherepitsa tom bilan yopilgan minorasimon inshootdan iborat va namozgohdan biroz balandroq koʻtarilib turadi. Minoraning tepasidagi yagona deraza orqali muazzin namozga chaqiruvchi azon aytgan[6].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Revue Africaine (fr), Paris, 1862 — 167–171-bet.
- ↑ „Lalla El Ghariba, la sainte de Tlemcen“ (fr). Horizons (2014). Qaraldi: 2024-yil 4-dekabr.
- ↑ Gouja, Moncef „El Ghriba, le mythe, le sacré et la violence“ (fr-FR). Leconomiste Maghrebin (2023-yil 10-may). Qaraldi: 2024-yil 4-dekabr.
- ↑ Fès : Joyau de la civilisation islamique (fr). Presses de l'Unesco-NEL, 1982 — 39-bet.
- ↑ Histoire culturelle de l'Algérie (fr), Beyrouth, 1998 — 299-bet.
- ↑ 6,0 6,1 Marçais, Georges; Marçais, William. Les monuments arabes de Tlemcen (fr). Paris: A. Fontemoing, 1903 — 325-bet.