Kross-litsenziyalash shartnomasi
Kross-litsenziyalash shartnomasi (oʻzaro litsenziya berish shartnomasi) — ikki yoki undan ortiq tomonlar oʻrtasidagi kelishuv boʻlib, unda har bir tomon oʻz intellektual mulkiga boʻlgan huquqlarni boshqa tomonlarga taqdim etadi.
Patent huquqi
Patent huquqida kross-litsenziyalash shartnomasi — ikki yoki undan ortiq tomonlar oʻzlariga tegishli boʻlgan bir yoki bir nechta patentlarda daʼvo qilingan obyektlardan foydalanish uchun bir-birlariga litsenziya taqdim etishini koʻzda tutuvchi kelishuvdir[1]. Odatda, ushbu turdagi shartnoma sud muhokamalarining oldini olish yoki mualliflik huquqi buzilishi bilan bogʻliq nizoni hal qilish maqsadida ikki tomon oʻrtasida tuziladi[2]. Koʻpincha, har bir tomonga tegishli boʻlgan patentlar muayyan tijorat mahsulotining turli xil muhim jihatlarini qamrab oladi. Shunday qilib, oʻzaro litsenziya berish orqali har bir tomon oʻsha tijorat mahsulotini bozorga olib chiqish erkinligini saqlab qoladi. „Kross-litsenziyalash“ atamasi tomonlarning hech biri boshqasiga pul shaklidagi royalti toʻlamasligini anglatsa-da, amaliyotda bunday toʻlovlar ham mavjud boʻlishi mumkin.
Masalan, 2008-yil yanvar oyida Microsoft va JVC kompaniyalari kross-litsenziyalash shartnomasini imzolaganlar[3]. Shunga koʻra, har bir tomon shartnomaga kiritilgan patentlar bilan himoyalangan ixtirolarni amalda qoʻllash imkoniyatiga ega boʻladi[4]. Bu holat har bir tomonga patent huquqi buzilishi boʻyicha sud daʼvosiga sabab boʻlmagan holda, boshqa tomonning patentlari bilan qamrab olingan mahsulotlarni loyihalashda koʻproq erkinlik berish orqali raqobat muhitiga ijobiy taʼsir koʻrsatadi.
Kross-litsenziyalash shartnomasini tuzadigan tomonlar monopoliyaga qarshi qonunlar va qoidalarni buzmaslikka eʼtibor berishlari shart. Bu holat osonlikcha murakkab masalaga aylanishi mumkin va u (Yevropa Ittifoqiga tegishli qismi boʻyicha) Yevropa Ittifoqining faoliyati toʻgʻrisidagi shartnomaning (TFEU) 101 va 102-moddalarini (ilgari Yevropa Jamiyati shartnomasining 81 va 82-moddalari edi: ustun mavqeni suiisteʼmol qilish va h.k.), shuningdek, litsenziyalash direktivalari, kartellar va boshqalarni qamrab oladi.
Baʼzi kompaniyalar patent talabnomalarini raqobatchining mahsulotni bozorga olib kirishiga toʻsqinlik qilish uchun emas, balki birinchi navbatda kelajakda olingan patentlar orqali kross-litsenziyalash imkoniyatiga ega boʻlish maqsadida topshiradilar[5]. Masalan, 1990-yillarning boshlarida Hon Hai kabi Tayvanning original dizayn ishlab chiqaruvchilari AQShdagi raqobatchilari ularga qarshi patent huquqi buzilishi boʻyicha sud daʼvolari ochganidan keyin patent topshirish hajmini keskin oshirdilar. Ular ushbu patentlardan aynan kross-litsenziyalash uchun foydalanishdi[6].
Kross-litsenziyalashning cheklovlaridan biri shundaki, u patent xolding kompaniyalariga qarshi samarasiz hisoblanadi. Patent xolding kompaniyasining asosiy faoliyati pul shaklidagi royalti evaziga patentlarni litsenziyalashdan iborat. Shuning uchun ham ularda boshqa kompaniyalarning patentlaridan amalda foydalanish huquqiga ehtiyoj mavjud emas. Bunday kompaniyalar koʻpincha kamsituvchi maʼnoda „patent trollari“ deb yuritiladi.
Iqtisodiy adabiyotlar shuni koʻrsatadiki, kapital sigʻimi yuqori boʻlgan firmalar kross-litsenziyalash shartnomasini tuzishga koʻproq moyil boʻladilar[7].
Patent huquqiga kirmaydigan sohalar
Patent bilan bogʻliq boʻlmagan intellektual mulkning boshqa turlari, masalan, mualliflik huquqi va tovar belgilari ham kross-litsenziyalanishi mumkin. Masalan, muayyan adabiy asar va ushbu adabiy asarni oʻz ichiga olgan antologiya ikki nashriyot oʻrtasida kross-litsenziyalash shartnomasi obyekti boʻlishi mumkin. Kompyuter dasturiy taʼminoti uchun tuzilgan kross-litsenziya esa patent, mualliflik huquqi va tovar belgilarini litsenziyalashning oʻzaro kombinatsiyasini qamrab olishi mumkin.
Misollar
Manbalar
- ↑ Shapiro, Carl, “Navigating the Patent Thicket: Cross Licenses, Patent Pools, and Standard Setting”, Innovation Policy and the Economy, MIT Press2001, p119 et seq.
- ↑ Statement of Jeffery Fromm, Hewlett-Packard Company, "Patent Pools and Cross Licensing", 2002, p8
- ↑ Ed Oswald, “Microsoft, JVC agree to cross-license patents”, BetaNews January 16, 2008, 2:29 PM
- ↑ The agreement does not necessarily include all of the patents that each owns
- ↑ „Archived copy“. 2006-yil 1-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2006-yil 15-sentyabr. | Patent Flooding
- ↑ Mark Nowotarski, “Introducing Patents into a Major Service Industry”[Usurped!], les Nouvelles, March 2003
- ↑ Galasso, A. (2012), Broad Cross-License Negotiations, Journal of Economics & Management Strategy Volume 21, Issue 4, pages 873–911. http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1530-9134.2012.00348.x/abstract
- ↑ EETimes „Intel and AMD renew patent cross-licensing pact“. EE Times (2001-yil 4-may). Qaraldi: 2026-yil 27-aprel.