Kremniy dioksid

Kremniy dioksid

Kremniy dioksid (shuningdek, qumtuproq, SiO₂) — rangsiz kristall, amorf yoki shishasimon modda; kremniyning kislorod bilan hosil qilgan eng barqaror birikmasi. Tabiatda kristall va amorf holida uchraydi. Kristall qumtuproq, asosan, kvars minerali (kvars qumi) tariqasida boʻladi. U nihoyatda qattiq modda boʻlib, suvda erimaydi; qaldiroq gaz alangasida yoki elektr pechida yuqori temperatura (1723°)da rangsiz suyuqlikka aylanadi. Bu suyuqlik tez sovitilsa, shishasimon tiniq massa — amorf qumtuproq hosil boʻladi.

Kimyoviy formulasu SiO₂'dir. Ushbu modda Yer yuzida eng koʻp tarqalgan birikma hisoblanadi va kvars, togʻ xrustali, qumtuproq va boshqa shakllarda uchraydi. Bir necha polimorf shakl oʻzgarishi, yaʼni modifikatsiyaga ega.

Suyuqlanish temperaturasi 1723°, suvda eruvchanligi 10,3% (massasiga nisbatan) mineral kislotalar (NGʻ dan tashqari) va organik kislotalarda erimaydi. Silikat shisha va shishasimon materiallar, chinni, fayans, sopol buyumlar, olovbardosh va silikat gʻishtlar, sement va abraziv materiallar ishlab chiqarishda qoʻllanadi. Kvars monokristallari radiotexnikada (turli sozlovchi asboblar, filtrlar, rezovatorlar va boshqalar), elektronikada va optik asboblar tayyorlashda ishlatiladi.