Krótki film o zabijaniu
| Krótki film o zabijaniu | |
|---|---|
| Directed by | Krzysztof Kieślowski |
| Written by |
|
| Produced by | Ryszard Chutkowski |
| Starring |
|
| Cinematography | Sławomir Idziak |
| Edited by | Ewa Smal |
| Music by | Zbigniew Preisner |
Production company |
Zespoły Filmowe (film studio) |
| Distributed by | Film Polski |
Release date |
|
Running time |
84 daqiqa |
| Country | Polsha |
| Language | Polyak tili |
Krótki film o zabijaniu — rejissyor Krzysztof Kieślowski tomonidan suratga olingan 1988-yilgi psixologik kriminal fojia filmi. Bosh rollarni Mirosław Baka, Krzysztof Globisz va Jan Tesarz ijro etgan. Ssenariysi Krzysztof Kieślowski va Krzysztof Piesiewicz tomonidan yozilgan boʻlib, film Polshaning Dekalog teleserialidagi Dekalog: Five qismining kengaytirilgan versiyasi hisoblanadi. Varshavada (Polsha) suratga olingan bu kartina oddiy insonning shafqatsizlarcha va maqsadsiz oʻldirilishi bilan davlat tomonidan amalga oshiriladigan sovuqqon hamda hisob-kitobli qatl jarayonini oʻzaro qiyoslaydi[1]. Krótki film o zabijaniu 1988-yilgi Kann kinofestivalida Hakamlar hay'atining maxsus mukofoti hamda FIPRESCI mukofotiga sazovor boʻlgan[2], shuningdek, eng yaxshi film uchun Yevropa kino mukofotini qoʻlga kiritgan[3].
Mazmuni
Waldemar Rekowski (Jan Tesarz) — Varshavada yashovchi oʻrta yoshdagi taksi haydovchisi. Badjahl va qoʻpol bu erkak yosh ayollarga tikilib qarashni yoqtiradi. Jacek Łazar (Mirosław Baka) — qishloqdan poytaxtga kelib, koʻchalarda maqsadsiz kezib yurgan 19 yoshli sarson yigit. Jacek boshqalarga muammo keltirib chiqarishdan huzur qiladi: u jamoat hojatxonasida jinsiy yaqinlashmoqchi boʻlgan begona kishini pisuarga itarib yuboradi, koʻprikdan oʻtib ketayotgan mashina ustiga katta tosh uloqtirib avariya keltirib chiqaradi va kaptarlarga yem berayotgan kampirni ataylab qoʻrqitib yuboradi. Piotr Balicki (Krzysztof Globisz) — advokatura imtihonidan endigina oʻtgan yosh va yuksak gʻoyali huquqshunos. U rafiqasi bilan kafelarga borib, kelajaklarini muhokama qiladi. Xuddi shu kafeda Jacek sumkasida olib yurgan arqon va tayoqni ushlab oʻtirgan boʻladi. U deraza ortida oʻynayotgan ikki qizaloqni koʻrib, arqonni yashiradi va ular bilan oʻyin oʻynaydi. Keyinchalik Jacek singlisining fojiali oʻlimidan qattiq ruhiy tushkunlikka tushgani maʼlum boʻladi.
Ayni paytda Waldemar shaharda mijoz qidirib taksisini haydab yuradi. Jacek kafeda uning oldiga kelib mashinaga chiqadi va shahardan uzoqroq qishloq hududiga olib borishni soʻraydi, shuningdek, haydovchini eng olis va evrilma yoʻllardan yurishga qat'iy turib olib majbur qiladi. Manzilga yetib kelishgach, Jacek Waldemarni arqon bilan boʻgʻib oʻldiradi, soʻngra uni temir boʻlagi va katta tosh bilan urib, boshi va tanasiga ogʻir jarohatlar yetkazadi.
Oradan maʼlum vaqt oʻtgach, Jacek qoʻlga olinadi va qamoqqa tashlanadi. Uni oʻqishni bitirgandan keyingi ilk ishi sifatida yosh advokat Piotr himoya qiladi. Dalillar juda kuchli boʻlgani uchun Piotrning Jacekni oqlab chiqishga deyarli imkoni qolmaydi. Piotrning barcha harakatlariga qaramay, Jacek aybdor deb topiladi va osish orqali oʻlim jazosiga hukm qilinadi. Hukmdan soʻng Piotr sudyaning oldiga borib, mijozining hayotini saqlab qolish uchun yana nimadir qila olishi mumkinligini soʻraydi. Sudya Piotr oʻlim jazosiga qarshi yillar davomida eshitgan eng yaxshi nutqni soʻzlaganini, biroq qonuniy qaror oʻzgarmasligini aytadi.
Belgilangan kuni qamoqxonaga jallod kelib, qatlga tayyorgarlik koʻradi. Piotr ijroni kuzatish uchun qamoqxonaga keladi va unga endigina ota boʻlgani bilan bogʻliq xushxabarni aytishadi. Qatl oldidan Jacek Piotrga kichkina singlisi uning mast doʻsti boshqarib ketgan traktor tagida qolib halok boʻlganini, oʻzi ham oʻsha paytda u bilan birga ichib yurganini va bu fojiadan keyin hech qachon oʻziga kela olmaganini aytib beradi. Jacek advokatidan onasi uchun moʻljallangan oilaviy qabristondagi boʻsh joyga, singlisi va otasining yoniga dafn qilishlarini soʻraydi. Qamoqxona boshligʻi suhbatni tugatishni talab qilganda, Piotr hech qachon tugatmasligini qat'iy aytadi. Jacek Piotrga oxirgi iltimosini aytib, oʻzining shaxsiy buyumlari orasidagi singlisining birinchi communion (muqaddas marosim) suratini onasiga berishini soʻraydi.
Shundan soʻng Jacek kamerasidan olib chiqilib, qoʻriqchilar qurshovida qatl xonasiga olib boriladi. Unga hukm va avf etish rad etilgani oʻqib eshittiriladi. Ruhoniy unga soʻnggi diniy marosimlarni bajaradi, boshliq esa oxirgi tamaki tutatishni taklif qiladi. Jacek filtrsiz sigaret soʻragach, jallod oldinga chiqib, oʻz sigaretini tutatib uning ogʻziga tutqazadi. Jacek bir-ikki marta tortgach, sigaret oʻchiriladi. Osilishidan oldin u qoʻriqchilarning qoʻlidan chiqib ketib, boshqarib boʻlmaydigan darajada baqiradi, soʻng qoʻllari kishanlanib osib oʻldiriladi. Buni koʻrgan Piotr boʻsh dalaga borib qattiq yigʻlaydi.
Rollarda
- Mirosław Baka — Jacek Łazar
- Krzysztof Globisz — Piotr Balicki (advokat)
- Jan Tesarz — Waldemar Rekowski (taksi haydovchisi)
- Zbigniew Zapasiewicz — qoʻmita raisi
- Barbara Dziekan — kassa xodimi
- Aleksander Bednarz — jallod
- Jerzy Zass — politsiya boshligʻi
- Zdzisław Tobiasz — sudya
- Artur Barciś — yosh yigit
- Krystyna Janda — Dorota
- Olgierd Łukaszewicz — Andrzej
- Peter Falchi — britaniyalik haydovchi
- Elzbieta Helman — Beatka
- Władysław Byrdy — jallod yordamchisi
- Maciej Maciejewski — prokuror[4]
Fon
Krótki film o zabijaniu (Oʻldirish haqida qisqacha film) Polshada oʻlim jazosi vaqtincha toʻxtatib turilgan yilda namoyish etilgan. 1988-yilda mamlakatda atigi bitta qatl amalga oshirilgan boʻlib, 1987-yilda 6 nafar mahkum osib oʻldirilgan edi. Qatl jarayonining tasviri asosan haqiqatga mos keladi, garchi aslida qatl sanasi mahkum uchun kutilmagan holat boʻlib, uni shunchaki qatl xonasiga olib kirishgandagina bildirishgan boʻlsa ham. Kommunistik repressiyaning dastlabki yillaridan keyin qatllar juda kam uchraydigan va deyarli faqat qotillik uchun qoʻllanadigan jazo boʻlgan; 1969-yildan beri jami 183 nafar erkak osib oʻldirilgan, ayollar esa qatl etilmagan.
Tematikasi
- Ijtimoiy qatlam
Janina Falkowska oʻz maqolasida sinfiy jamiyatlarning quyi qatlamga koʻrsatadigan shafqatsizligini taʼriflab, quyi qatlamning "umidsizligi" va yuqori qatlamning soxta umidlariga urgʻu beradi[5].
- Qonun va siyosat
Falkowska, shuningdek, qonunni ham adolatli, ham adolatsiz boʻlishga qodir, hayotni saqlab qolish va vayron qilish uchun masʼul boʻlgan shaxslantirilgan subyekt sifatida muhokama qiladi[5].
Stilistika va vizual uslub
Film kommunistik davr oxiridagi juda qorongʻi va tushkun Polshani namoyish etadi. Bu Varshava tasvirlarini oʻzgartirib yuboradigan kuchli rang filtrlari orqali kuchaytirilgan boʻlib, xom va jozibasiz muhitni yaratadi. Rangli rasm boʻlishiga qaramay, fotografiya va kulrang joylar sepiya yoki oq-qora kinolarga oʻxshash taʼsir koʻrsatadi.
Kieślowski operator Sławomir Idziakning vizual jihatdan ataylab bunday yoqimsiz qilib koʻrsatganini quyidagicha izohlaydi: "Men dunyo tobora koʻproq badbashara tus olib borayotganini sezaman... Men bu dunyoni ifloslantirmoqchi edim... Biz tasvir uchun muhim boʻlmagan hamma narsani yashirishga imkon beradigan gʻalati effekt beruvchi yashil filtrlardan foydalandik"[6].
Ishlab chiqarish va suratga olish joylari
Film Varshava va Sedlce shaharlarida suratga olingan. Filmda tasvirlangan tushkun voqealar kabi, poytaxt Varshava ham yoqimsiz, tushkun joy — kulrang, shafqatsiz va begonalashgan odamlar yashaydigan maskan sifatida gavdalantirilgan. Jumladan, quyidagi hududlardan foydalanilgan[7]:
- Krakowskie Przedmieście, Śródmieście, Varshava, Polsha
- Eski shahar, Śródmieście, Varshava, Polsha
- Siedlce, Polsha
Qabul qilinishi va tanqidiy munosabatlar
Polshadagi premyera mamlakatda oʻlim jazosi boʻyicha qizgʻin munozaralar davriga toʻgʻri keldi. Garchi film syujeti siyosiy voqealarga bevosita murojaat qilmasa-da, u bir ovozdan siyosiy bayonot sifatida talqin qilindi. Polshalik tomoshabinlar yakka shaxs sodir etgan qotillik bilan davlat tomonidan sodir etilgan qotillik oʻrtasidagi oʻxshashlikni unchalik xush koʻrishmadi. Ushbu bahs-munozaralarga qaramay, tanqidchilarning aksariyati film yuqori baholagan va u koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan. 1988-yilda film *Cahiers du Cinéma* jurnalining yillik eng yaxshi 10 talik roʻyxatida 1-oʻrinni egallagan[8].
Mukofotlar va nominatsiyalar
- 1988 — Kann kinofestivali FIPRESCI mukofoti (Krzysztof Kieślowski) — Gʻolib
- 1988 — Kann kinofestivali Hakamlar hay'atining maxsus mukofoti (Krzysztof Kieślowski) — Gʻolib
- 1988 — Kann kinofestivali "Oltin palma yaprogʻi" nominatsiyasi (Krzysztof Kieślowski) — Koʻrsatilgan
- 1988 — Yevropa kino mukofotining Eng yaxshi filmi (Krzysztof Kieślowski) — Gʻolib
- 1988 — Polsha kinofestivali Oltin sher mukofoti (Krzysztof Kieślowski) — Gʻolib
- 1990 — Bodil mukofotining Eng yaxshi Yevropa filmi (Krzysztof Kieślowski) — Gʻolib
- 1990 — Fransiya kino tanqidchilari sindikatining Eng yaxshi xorijiy film mukofoti (Krzysztof Kieślowski) — Gʻolib[3]
Dekalog: Besh bilan farqlari
Kieślowski Polsha televideniyesi bilan imzolagan shartnomaga koʻra, Dekalog serialining ikkita qismi toʻlametrajli film sifatida kengaytirilishi kerak edi. Rejissyorning oʻzi Dekalog: Five qismini tanlagan. Kinoteatrlarda namoyish etilgan ushbu film syujeti asosan bir xil boʻlsa-da, Dekalog: Besh boshqacha montaj ketma-ketligiga ega boʻlib, unda advokat Piotrga biroz boshqacha eʼtibor qaratilgan va efir vaqti cheklovlari tufayli baʼzi sahnalar qisqartirilgan.
Manbalar
- ↑ „A Short Film About Killing“. Internet Movie Database. Qaraldi: 2012-yil 14-fevral.
- ↑ „A Short Film About Killing“. Festival de Cannes. 2014-yil 9-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2012-yil 10-fevral.
- ↑ 3,0 3,1 „Awards for A Short Film About Killing“. Internet Movie Database. Qaraldi: 2012-yil 14-fevral.
- ↑ „Full cast and crew for A Short Film About Killing“. Internet Movie Database. Qaraldi: 2012-yil 14-fevral.
- ↑ 5,0 5,1 Falkowska, J. (Winter 1995). "'The Political' in the Films of Andrzej Wajda and Krzysztof Kieslowski" in Cinema Journal. 34 (2), pp. 37-50.
- ↑ Haltof, Marek (2004) the cinema of Krzysztof Kieślowski: variations on destiny and chance (London: Wallflower Press). Pp. 92-93
- ↑ Haltof, Marek (2004) the cinema of Krzysztof Kieślowski: variations on destiny and chance (London: Wallflower Press)
- ↑ Johnson, Eric C. „Cahiers du Cinema: Top Ten Lists 1951-2009“ (en-US). alumnus.caltech.edu. 2012-yil 27-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2025-yil 9-aprel.