Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Kot: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
[[Tarix]]iy manbalarga qaraganda, Kat turli davrlarda turlicha atalgan boʻlib (masalan Kas, Kaj, Fir, Fil) [[xorazmiy tili]]da „[[qishloq]]“ degan maʼnoni anglatgan. [[Yoqut Hamaviy|Yoqut Xomaviy]]ning yozishicha, Kat [[Jayhun]] ([[Amudaryo]])ning [[sharq]]iy [[qirgʻoq|qirgʻogʻi]]da, [[Jurjoniya]]dan 20 farsax narida boʻlgan<ref>{{Kitob manbasi|title=Tarixiy toponimika|page=25|author=Zohid Madrahimov|publisher=„Navro‘z“ nashriyoti|year=2007|language=oʻzbekcha}}</ref>. Undagi [[jome masjid]]i va [[xorazmshoh]] [[qarorgoh]]i qalʼa ortida joylashgan. [[Bozor]] shaharning markazida, Jardurishak soyi boʻyida boʻlgan. [[Muqaddasiy]] keltirgan maʼlumotlarga koʻra, Kat [[shahriston]] deb ham atalib, u kattaligi jihatidan [[Nishopur]]ga teng edi. „Hudud ul-olam“ ga koʻra, Kat [[oʻrta asr]]larda [[turkiy tillar|turki y]] [[elat]]larning savdo-sotiq markaziga aylangan. [[Samoniy]] esa oʻzining „Kitob ul-ansob“ asarida Kat rabodi „berun“ deb atalganini qayd etgan. [[Abu Rayhon Beruniy|Beruniy]] [[afrigʻiylar]] [[sulola]]sining asoschisi [[Afrigʻ]] shahar ichida 3 qavat devor bilan oʻralgan qasr qurdirganligi, uning [[devor]]lari niqoyatda baland boʻlib, taxminan 20&nbsp;km uzoqlikdan ham koʻrinib turganligi haqida xabar bergan. [[X asr|<nowiki>X</nowiki> asr]]da Kot Xorazm davlatining poytaxti boʻlgan. Keyinchalik Amudaryo shaharni yuvib keta boshlagach, [[aholi]] uning sharq tomoniga koʻchib oʻtib, yangi Kot shahrini qurgan. X asr oxirlariga kelib eski shahar, asosan, yuvilib ketib, poytaxt [[Gurganj]] (hozirgi [[Koʻhna Urganch]]) ga koʻchirilgan. 995-yil Gurganj [[hokim]]i [[Maʼmun Ibn Maʼmun Abul Abbos|Maʼmun ibn Abul Abbos]] dastlabki [[xorazmshohlar]] sulolasini tor-mor keltirgach, Kot oʻzining siyosiy ahamiyatini yoʻqotgan. [[Ibn Battuta]] Kotni Xorazm (yaʼni, Gurganj) bilan [[Buxoro]] oʻrtasidagi aholi yashaydigan yagona shahar ekanligini eslatib oʻtgan. [[XIV asr|<nowiki>XIV</nowiki> asr]]da, Xorazmda mahalliy sulola vujudga kelguniga qadar, Kot [[Xiva]] bilan birgalikda [[Chigʻatoy ulusi]] tarkibiga kirgan. [[1372|1372-yilda]] uni [[Amir Temur]] egallagan. [[XVII asr|<nowiki>XVII</nowiki> asr]]da yangi Kotni suv bilan taʼminlab turgan yopni Amudaryo yuvib ketganligidan [[Xiva xonligi|Xiva xoni]] [[Anushaxon|Anoʻshaxon]] daryoning chap qirgʻogʻida Toza Yormish yopni qazdirib, uning boʻyida bir qalʼa qurdirgan (1681), soʻng eski shahar aholisi oʻsha yerga koʻchib oʻtgan. [[XIX asr|<nowiki>XIX</nowiki> asr]] boshida bu joyni ham Amudaryo yuvib ketib, yangi K. aholisi daryoning oʻng [[sohil]]idagi Shayx Abbos vali mozori tevaragiga kelib joylashgan. Shundan eʼtiboran bu yer Shobboz deb atala boshlagan. 1957-yil Shobboz [[shaharcha]]siga [[Beruniy (shahar)|Beruniy]] [[nom]]i berilgan. [[1962]]-yildan shu nomli shahar.
[[Tarix]]iy manbalarga qaraganda, Kat turli davrlarda turlicha atalgan boʻlib (masalan Kas, Kaj, Fir, Fil) [[xorazmiy tili]]da „[[qishloq]]“ degan maʼnoni anglatgan. [[Yoqut Hamaviy|Yoqut Xomaviy]]ning yozishicha, Kat [[Jayhun]] ([[Amudaryo]])ning [[sharq]]iy [[qirgʻoq|qirgʻogʻi]]da, [[Jurjoniya]]dan 20 farsax narida boʻlgan<ref>{{Kitob manbasi|title=Tarixiy toponimika|page=25|author=Zohid Madrahimov|publisher=„Navro‘z“ nashriyoti|year=2007|language=oʻzbekcha}}</ref>. Undagi [[jome masjid]]i va [[xorazmshoh]] [[qarorgoh]]i qalʼa ortida joylashgan. [[Bozor]] shaharning markazida, Jardurishak soyi boʻyida boʻlgan. [[Muqaddasiy]] keltirgan maʼlumotlarga koʻra, Kat [[shahriston]] deb ham atalib, u kattaligi jihatidan [[Nishopur]]ga teng edi. „Hudud ul-olam“ ga koʻra, Kat [[oʻrta asr]]larda [[turkiy tillar|turki y]] [[elat]]larning savdo-sotiq markaziga aylangan. [[Samoniy]] esa oʻzining „Kitob ul-ansob“ asarida Kat rabodi „berun“ deb atalganini qayd etgan. [[Abu Rayhon Beruniy|Beruniy]] [[afrigʻiylar]] [[sulola]]sining asoschisi [[Afrigʻ]] shahar ichida 3 qavat devor bilan oʻralgan qasr qurdirganligi, uning [[devor]]lari niqoyatda baland boʻlib, taxminan 20&nbsp;km uzoqlikdan ham koʻrinib turganligi haqida xabar bergan. [[X asr|<nowiki>X</nowiki> asr]]da Kot Xorazm davlatining poytaxti boʻlgan. Keyinchalik Amudaryo shaharni yuvib keta boshlagach, [[aholi]] uning sharq tomoniga koʻchib oʻtib, yangi Kot shahrini qurgan. X asr oxirlariga kelib eski shahar, asosan, yuvilib ketib, poytaxt [[Gurganj]] (hozirgi [[Koʻhna Urganch]]) ga koʻchirilgan. 995-yil Gurganj [[hokim]]i [[Maʼmun Ibn Maʼmun Abul Abbos|Maʼmun ibn Abul Abbos]] dastlabki [[xorazmshohlar]] sulolasini tor-mor keltirgach, Kot oʻzining siyosiy ahamiyatini yoʻqotgan. [[Ibn Battuta]] Kotni Xorazm (yaʼni, Gurganj) bilan [[Buxoro]] oʻrtasidagi aholi yashaydigan yagona shahar ekanligini eslatib oʻtgan. [[XIV asr|<nowiki>XIV</nowiki> asr]]da, Xorazmda mahalliy sulola vujudga kelguniga qadar, Kot [[Xiva]] bilan birgalikda [[Chigʻatoy ulusi]] tarkibiga kirgan. [[1372|1372-yilda]] uni [[Amir Temur]] egallagan. [[XVII asr|<nowiki>XVII</nowiki> asr]]da yangi Kotni suv bilan taʼminlab turgan yopni Amudaryo yuvib ketganligidan [[Xiva xonligi|Xiva xoni]] [[Anushaxon|Anoʻshaxon]] daryoning chap qirgʻogʻida Toza Yormish yopni qazdirib, uning boʻyida bir qalʼa qurdirgan (1681), soʻng eski shahar aholisi oʻsha yerga koʻchib oʻtgan. [[XIX asr|<nowiki>XIX</nowiki> asr]] boshida bu joyni ham Amudaryo yuvib ketib, yangi K. aholisi daryoning oʻng [[sohil]]idagi Shayx Abbos vali mozori tevaragiga kelib joylashgan. Shundan eʼtiboran bu yer Shobboz deb atala boshlagan. 1957-yil Shobboz [[shaharcha]]siga [[Beruniy (shahar)|Beruniy]] [[nom]]i berilgan. [[1962]]-yildan shu nomli shahar.


1937-yil S.P Tolstov rahbarligidagi [[Xorazm arxeologiya-etnografiya ekspeditsiyasi]] K. shahar harobasida tadqiqot ishlari olib borib quyidagilarni aniqladi: u yerda saqlanib qolgan qalʼa vayronasining [[maydon]]i 220×220 m, [[burj (qurilma)|burj]]lar bilan mustaqkamlangan. [[Qalʼa]]ning janubi-sharqiy burchagidagi [[koʻshk]] (54×54 m) esa qalinligi 6 m, [[balandlik|bal.]] 11 m keladigan devor bilan oʻralgan. Topilgan [[tanga]]larning bir tomonida qirra burunli, soqoli siyrak, koʻzlari katta-katta Afrigʻ tasvirlangan, uning [[boʻyin|boʻyni]]da ikki qator [[marjon]] shodasi, boshida esa old qismini yarim oy bezatib turgan toj mavjud. Tangalarning ikkinchi tomonida anʼanaviy chavandoz tasviri, uning tepasida [[yunon tili|yunoncha]], ostida esa xorazmiy tilida „[[podshoh]] Afrigʻ“ deb bitib qoʻyilgan. Ammo mazkur tanga B.I.Vaynberg va V.A.Livshits tomonidan “Bivarsar”  [bwrsr] nomi bilan o‘qilgan. Arxeologik tadqiqotlarda bugungi kungacha Afrig'ga tegishli tanga topilmagan.
1937-yil S.P Tolstov rahbarligidagi [[Xorazm arxeologiya-etnografiya ekspeditsiyasi]] K. shahar harobasida tadqiqot ishlari olib borib quyidagilarni aniqladi: u yerda saqlanib qolgan qalʼa vayronasining [[maydon]]i 220×220 m, [[burj (qurilma)|burj]]lar bilan mustaqkamlangan. [[Qalʼa]]ning janubi-sharqiy burchagidagi [[koʻshk]] (54×54 m) esa qalinligi 6 m, [[balandlik|bal.]] 11 m keladigan devor bilan oʻralgan. Topilgan [[tanga]]larning bir tomonida qirra burunli, soqoli siyrak, koʻzlari katta-katta Afrigʻ tasvirlangan, uning [[boʻyin|boʻyni]]da ikki qator [[marjon]] shodasi, boshida esa old qismini yarim oy bezatib turgan toj mavjud. Tangalarning ikkinchi tomonida anʼanaviy chavandoz tasviri, uning tepasida [[yunon tili|yunoncha]], ostida esa xorazmiy tilida „[[podshoh]] Afrigʻ“ deb bitib qoʻyilgan. Ammo mazkur tanga B.I.Vaynberg va V.A.Livshits tomonidan “Bivarsar”  [bwrsr] nomi bilan oʻqilgan. Arxeologik tadqiqotlarda bugungi kungacha Afrigʻga tegishli tanga topilmagan.


Shayx Abbos Vali [[maqbara]]si, [[minora]] va pishiq [[gʻisht]]dan qurilgan shahar devori qoldiqlari hamda qalʼa harobasi hozirgacha saqlanib qolgan. Xalq mazkur qalʼani „Pil qalʼa“ („Fil qalʼa“) deb ataydi.
Shayx Abbos Vali [[maqbara]]si, [[minora]] va pishiq [[gʻisht]]dan qurilgan shahar devori qoldiqlari hamda qalʼa harobasi hozirgacha saqlanib qolgan. Xalq mazkur qalʼani „Pil qalʼa“ („Fil qalʼa“) deb ataydi.

2026-yil 20-noyabr, 15:27 dagi (joriy) koʻrinishi

Kot, Kat, Kas — Xorazmdagi qadimiy shahar xarobasi boʻlib, hozirgi Beruniy shahridan 2,5 km shimolroqda joylashgan. Tarixiy manbalarga qaraganda, Kat turli davrlarda turlicha atalgan boʻlib (masalan Kas, Kaj, Fir, Fil) xorazmiy tilida „qishloq“ degan maʼnoni anglatgan. Yoqut Xomaviyning yozishicha, Kat Jayhun (Amudaryo)ning sharqiy qirgʻogʻida, Jurjoniyadan 20 farsax narida boʻlgan[1]. Undagi jome masjidi va xorazmshoh qarorgohi qalʼa ortida joylashgan. Bozor shaharning markazida, Jardurishak soyi boʻyida boʻlgan. Muqaddasiy keltirgan maʼlumotlarga koʻra, Kat shahriston deb ham atalib, u kattaligi jihatidan Nishopurga teng edi. „Hudud ul-olam“ ga koʻra, Kat oʻrta asrlarda turki y elatlarning savdo-sotiq markaziga aylangan. Samoniy esa oʻzining „Kitob ul-ansob“ asarida Kat rabodi „berun“ deb atalganini qayd etgan. Beruniy afrigʻiylar sulolasining asoschisi Afrigʻ shahar ichida 3 qavat devor bilan oʻralgan qasr qurdirganligi, uning devorlari niqoyatda baland boʻlib, taxminan 20 km uzoqlikdan ham koʻrinib turganligi haqida xabar bergan. X asrda Kot Xorazm davlatining poytaxti boʻlgan. Keyinchalik Amudaryo shaharni yuvib keta boshlagach, aholi uning sharq tomoniga koʻchib oʻtib, yangi Kot shahrini qurgan. X asr oxirlariga kelib eski shahar, asosan, yuvilib ketib, poytaxt Gurganj (hozirgi Koʻhna Urganch) ga koʻchirilgan. 995-yil Gurganj hokimi Maʼmun ibn Abul Abbos dastlabki xorazmshohlar sulolasini tor-mor keltirgach, Kot oʻzining siyosiy ahamiyatini yoʻqotgan. Ibn Battuta Kotni Xorazm (yaʼni, Gurganj) bilan Buxoro oʻrtasidagi aholi yashaydigan yagona shahar ekanligini eslatib oʻtgan. XIV asrda, Xorazmda mahalliy sulola vujudga kelguniga qadar, Kot Xiva bilan birgalikda Chigʻatoy ulusi tarkibiga kirgan. 1372-yilda uni Amir Temur egallagan. XVII asrda yangi Kotni suv bilan taʼminlab turgan yopni Amudaryo yuvib ketganligidan Xiva xoni Anoʻshaxon daryoning chap qirgʻogʻida Toza Yormish yopni qazdirib, uning boʻyida bir qalʼa qurdirgan (1681), soʻng eski shahar aholisi oʻsha yerga koʻchib oʻtgan. XIX asr boshida bu joyni ham Amudaryo yuvib ketib, yangi K. aholisi daryoning oʻng sohilidagi Shayx Abbos vali mozori tevaragiga kelib joylashgan. Shundan eʼtiboran bu yer Shobboz deb atala boshlagan. 1957-yil Shobboz shaharchasiga Beruniy nomi berilgan. 1962-yildan shu nomli shahar.

1937-yil S.P Tolstov rahbarligidagi Xorazm arxeologiya-etnografiya ekspeditsiyasi K. shahar harobasida tadqiqot ishlari olib borib quyidagilarni aniqladi: u yerda saqlanib qolgan qalʼa vayronasining maydoni 220×220 m, burjlar bilan mustaqkamlangan. Qalʼaning janubi-sharqiy burchagidagi koʻshk (54×54 m) esa qalinligi 6 m, bal. 11 m keladigan devor bilan oʻralgan. Topilgan tangalarning bir tomonida qirra burunli, soqoli siyrak, koʻzlari katta-katta Afrigʻ tasvirlangan, uning boʻynida ikki qator marjon shodasi, boshida esa old qismini yarim oy bezatib turgan toj mavjud. Tangalarning ikkinchi tomonida anʼanaviy chavandoz tasviri, uning tepasida yunoncha, ostida esa xorazmiy tilida „podshoh Afrigʻ“ deb bitib qoʻyilgan. Ammo mazkur tanga B.I.Vaynberg va V.A.Livshits tomonidan “Bivarsar”  [bwrsr] nomi bilan oʻqilgan. Arxeologik tadqiqotlarda bugungi kungacha Afrigʻga tegishli tanga topilmagan.

Shayx Abbos Vali maqbarasi, minora va pishiq gʻishtdan qurilgan shahar devori qoldiqlari hamda qalʼa harobasi hozirgacha saqlanib qolgan. Xalq mazkur qalʼani „Pil qalʼa“ („Fil qalʼa“) deb ataydi.

  • Tolstoye SP., Po sledam drevnexorezmiyskoy sivilizatsii, M.—L., 1948; Bartold V. V., Sochineniya, t. 3, M., 1965; Kamaliddinov Sh. S, Istoricheskaya geografiya Yujnogo Sogda i Toharistana po araboyazichnim istochnikam IX — nachala XIII vv.[2]
  • H. Borjian, Kāṯ, Encyclopaedia Iranica, Vol. XVI, Fasc. 2, pp. 119–121; http://www.iranicaonline.org/articles/kat-city
  1. ↑ Zohid Madrahimov. Tarixiy toponimika (oʻzbekcha). „Navro‘z“ nashriyoti, 2007 — 25-bet. 
  2. ↑ OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil