Kostandin Boshnjaku
| Kostandin Boshnjaku | |
|---|---|
.jpg) | |
| Tavalludi |
20-oktyabr 1888-yil Stegopull, Usmonli imperiyasi (hozir Gjirokastër viloyati, Albaniya) |
| Vafoti |
22-dekabr 1953-yil (65 yoshda) Durrës, Albaniya Xalq Respublikasi |
| Millati | Alban |
| Sohasi | iqtisodiyot, siyosat, diplomatiya |
| Taʼlimi | Pirey savdo instituti |
| Mashhur ishlari | Albaniyada ilk iqtisodchi va siyosiy faol |
Kostandin Boshnjaku (1888-yil 20-oktabr — 1953-yil 22-dekabr) — albaniyalik iqtisodchi, siyosatchi, diplomat va tarjimon boʻlgan. U Albaniyada ilk bank va moliya tizimi rahbarlaridan biri sifatida tanilgan[1].
Biografiyasi
Dastlabki hayoti va taʼlimi
Boshnjaku 1888-yilda Stegopull, oʻsha paytda Usmonli imperiyasi tarkibida boʻlgan hududda tugʻilgan. U Pireydagi Savdo institutida taʼlim olgan. U koʻp tillar: alban, yunon, rus, turk, ingliz, fransuz va nemis kabi tillarini yaxshi bilgan. U uzoq yillar Odessa va Sankt-Peterburg shaharlarida xalqaro banklarda ishlagan.
Siyosiy faoliyatining boshlanishi
1914-yilda u Albaniya yangi davlatining gʻaznachilik tizimini boshqargan. U Alban milliy partiyasining asoschilaridan biri boʻlgan[2]. Birinchi jahon urushi va ichki qoʻzgʻolonlar sabab uning faoliyati toʻxtab qolgan.
Rossiya va siyosiy faoliyati
Boshnjaku Rossiyada Oktyabr inqilobi davrida boʻlgan va bu voqealarni bevosita kuzatgan kam sonli alban ziyolilaridan biri hisoblanadi. Shu davrda u boshqa alban vatanparvarlari va ziyolilari, jumladan Fan Noli, Ymer Dishnica, Mirash Ivanaj, Halim Xhelo, Sejfulla Malëshova, Asdreni va Faik Konica kabi shaxslar bilan yaqin aloqada boʻlgan. Konica keyinchalik uning nomini Noliga Albaniyaning Gretsiyadagi elchisi lavozimiga eng munosib nomzod sifatida tavsiya qilgan. U Bolgariyaning Sofiya shahriga elchi sifatida yuborilgan (ehtimol Sovet Ittifoqi koʻmagida), biroq rasmiy ishonch yorliqlarini topshirishdan oldin Albaniyaga chaqirib olingan. Bu holat tarixiy manbalarda noaniq va bahsli deb baholanadi[3].
Boshnjaku Albaniyaga bolshevizmning inqilobiy gʻoyalarini olib kirgan. Komintern vakillari u bilan mamlakatda kommunistik partiya tuzish masalasida aloqada boʻlgan[4]. Biroq u mahalliy hech bir kommunistik guruhga bevosita aʼzo boʻlmagan[5]. 1919–1920-yillarda u mamlakat ichidagi liberal va soʻl siyosatchilar bilan aloqalarini kengaytirib, sovetparast gʻoyalarni targʻib qilgan. U Sovet Ittifoqi Albaniya hududlarining yangi boʻlinishiga qarshi ekanini isbotlash maqsadida maxfiy London shartnomasi matnini ommaga eʼlon qilgan.
Uning faoliyati savodsiz boʻlgan keng omma orasida katta taʼsir koʻrsatmagan boʻlsa-da, yosh siyosatchilar va faollar, ayniqsa 1922-yilda Avni Rustemi boshchiligida tashkil etilgan „Bashkimi“ (Birlik) yoshlar harakatiga sezilarli taʼsir qilgan. 1923-yilga kelib Albaniyada kommunistik partiya tuzish deyarli imkonsiz ekanligi maʼlum boʻlgan. Shu sababli Komintern Albaniyaga Dimitri Pentchevni yuborib, Sovet Ittifoqi bilan diplomatik aloqalarni yoʻlga qoʻyishga harakat qilgan. Shu davrda Boshnjaku oʻz faoliyatini vaqtincha toʻxtatgan, biroq Pentchev Albaniyani tark etgach, 1923-yil oxirida yana faoliyatini davom ettirgan.
U 1924-yil fevral oyida vafot etgan Vladimir Leninni sharaflash toʻgʻrisidagi qarorning Milliy Assambleyada qabul qilinishida muhim rol oʻynagan[4]. Keyinchalik Ali Këlcyra oʻz xotiralarida Boshnjakuning taʼsiri Fan Noli va boshqa demokratik muxolifat yetakchilarining sovetparast va soʻl siyosiy pozitsiyalar shakllanishida muhim rol oʻynaganini taʼkidlagan[6].
Keyingi hayoti
1929-yilda u Venada hibsga olingan, ammo keyinchalik ozod etilgan. 1930-yillarda u turli emigrant siyosiy guruhlarda faol boʻlgan. 1947-yilda Albaniyada hibsga olinib, umrbod qamoq jazosiga hukm qilingan, 1949-yilda amnistiya bilan ozod qilingan. U umrining oxirgi yillarini Durrësda tarjimon sifatida oʻtkazgan.
Vafoti
U 1953-yil 22-dekabrda Durrës shahrida vafot etgan[1].
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 „Si u persekutua drejtori i parë i Bankës pas '45-s, miku i Ajnshtajnit“. Gazeta Metropol.
- ↑ „Partiya Nacionaliste Shqiptare“. Gazeta Republika. 2013-yil 19-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 10-aprel.
- ↑ Luan Malltezi (2011-09-13), Nacional publikon për herë të parë dokumentat sekretë: Komunistët shqiptarë në arkivat angleze [Albanian communists in the English Archives - "Nacional" publishes for the first time the secret documents] (Albanian), Gazeta Nacional, 2014-01-02da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2013-11-18
{{citation}}: CS1 maint: unrecognized language () - ↑ 4,0 4,1 Nicholas Pano (1968), The People's Republic of Albania, Integration and community building in Eastern Europe, Baltimore: The Johns Hopkins Press, 28–30-bet, ISBN 9780801805202, OCLC 397023
- ↑ Luan Dode (2006), Kosova në qëndrimet e Enver Hoxhës [Kosovo by the Enver Hoxha's positionings] (Albanian), Prishtina: Medaur, 16-bet, ISBN 9789943793545, qaraldi: 2013-10-09
{{citation}}: CS1 maint: unrecognized language () - ↑ Ali Kelcyra (1959), Historical Reminiscences (1923-1936), Robert Elsie, 2013-10-12da asl nusxadan arxivlandi, qaraldi: 2013-10-10, „Of course, none of us ever supposed that Noli, with his cultural and moral qualities and after his studies in America, would let himself be influenced by the intrigues of Kostandin Boshnjaku and become a follower of Soviet culture and, whether intentionally or not, become a tool of Stalinist propaganda.“