Kosovo Konstitutsiyasi
| Kosovo Konstitutsiyasi | |
|---|---|
| |
| Davlat | Kosovo |
| Ko'rib chiqilishi | 7-aprel 2008-yil |
| Kuchga kirishi | 15-iyun 2008-yil |
Kosovo Konstitutsiyasi (alban. Kushtetuta e Kosovës) — Kosovo Respublikasining asosiy qonuni hisoblanadi[1]. Konstitutsiya 2008-yil 15-iyunda kuchga kirgan. Konstitutsiya qabul qilingunga qadar Kosovodagi vaziyat BMT Xavfsizlik Kengashining 1244-sonli rezolyutsiyasiga asoslangan vaqtinchalik konstitutsiyaviy tizim qoidalari bilan tartibga solingan[2].
Tarixi
Serbiya hukumati Kosovoni oʻzining suveren hududi deb hisoblagani va uning mustaqillik talablarini rad etgani sababli, yangi konstitutsiyani tan olmagan. Kosovo suvereniteti bilan bogʻliq muammo XX asr oxirida, Serbiya tarkibida boʻlgan Yugoslaviya parchalanganidan keyin hal bo'ladi. Konstitutsiya loyihasi maxsus tuzilgan Konstitutsiyaviy komissiya tomonidan ishlab chiqilgan. Komissiya tarkibi 21 nafar a'zodan iborat bo'lib, 15 nafar a'zo Kosovo Prezidenti tomonidan, qolgan 6 nafari esa parlamentdagi milliy ozchilik vakillari tomonidan tayinlangan. Shuningdek, loyihani tayyorlashda xalqaro ekspertlar va maslahatchilar (ayniqsa, Yevropa Ittifoqi va AQSH vakillari) yaqindan yordam berishgan[3]. Jumladan, BMTning maxsus vakili Martti Ahtisaari Konstitutsiya qabul qilinishida o'zini "Ahtisaari rejasi" asosida ma'lum bir prinsiplarni ishlab chiqgan. Konstitutsiya 2008-yil 7-aprel kuni mahalliy vaqt bilan soat 13:00 da Prishtina shahridagi Milliy kutubxonada imzolangan. Hujjat 9-aprel kuni tasdiqlandi (ratifikatsiya qilindi) va 2008-yil 15-iyundan boshlab qonuniy kuchga kirdi[4][5].
Konstitutsiyaviy tuzum
Kosovo davlat boshqaruvi uchta asosiy bo‘g‘indan iborat: qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyati. Qonun chiqaruvchi hokimiyat rolini Assambleya (bir palatali parlament) amalga oshiradi. Ular qonunlarni ishlab chiqadi va qabul qiladi. Ijro etuvchi hokimiyatga Prezident va Bosh vazir rahbarlik qiladi. Ularning vazifasi parlament qabul qilgan qonunlarni tatbiq etish va davlatni boshqarishdir. Mamlakatda adolat o‘rnatish va qonunlar buzilishini nazorat qilish bilan Oliy sud boshchiligidagi sudlar shug‘ullanadi. Kosovo Respublikasi Konstitutsiyasining 102-moddasida Sud tizimining asosiy tamoyillari belgilangan. Prezident - davlat rahbari hisoblanadi. Kamida, 35 yosh yoki undan katta bo‘lgan Kosovo Respublikasining fuqarosi prezident etib saylanishi mumkin. Prezident Assambleya (parlament) tomonidan yashirin ovoz berish yo‘li bilan saylanadi. Prezident saylovi amaldagi prezidentning vakolat muddati tugashidan kamida 30 kun oldin o‘tkazilishi kerak. Prezident Assambleyaning barcha deputatlari umumiy sonining uchdan ikki qismidan iborat ko‘pchilik ovozi bilan saylanadi. Kosovo Respublikasi ushbu Konstitutsiyada nazarda tutilgan inson huquqlari va asosiy erkinliklarini himoya qiladi va kafolatlaydi. Shuningdek, har bir shaxs boshqalarning inson huquqlari va asosiy erkinliklarini hurmat qilishi shart deya belginagan[6].
Manbalar
- ↑ „Euronews“. 2018-yil 21-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 24-fevral.
- ↑ Government profile
- ↑ „option=com_content&task=view&id=64&Itemid=28&lang=en Gazeta zyrtare“. 2013-yil 23-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 24-fevral.
- ↑ „yris“. 2016-yil 5-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2013-yil 24-fevral.
- ↑ „Projekt-kushtetutë për Kosovën“ (2018-yil 10-iyun). Qaraldi: 2019-yil 15-iyul.
- ↑ „Constitutional Framework for Provisional Self-Government in Kosovo“. United Nations Interim Administration Mission in Kosovo (2001-yil 15-may). 2020-yil 9-avgustda asl nusxadan arxivlangan.