Kerjen tabiat qoʻriqxonasi

	Kerjen qoʻriqxonasi ; Kerzhinski Nature Reserve (Керженский заповедник)?
	Koordinatalari: Missing latitude;
Mamlakat	Rossiya
Yaqinidagi shahar	Nizhny Novgorod
Maydon	46,940 gektar
Tashkil topgan sanasi	1993-yil
Sayt	kerzhenskiy.ru
	Tasvir yaratishda xatolik:
	Kerjen qoʻriqxonasi VikiOmborda

Xato: blok «Qoʻshimcha» andoza Geokarda yoʻq.

Kerjen tabiat qoʻriqxonasi (ruscha: Керженский) — Moskvadan 600 kilometr sharqda, Kerjenets daryosining (Volga daryosining chap irmogʻi) oʻrta havzasida joylashgan Rossiyaning tabiat qoʻriqxonasi maqomidagi hudud. Hudud relyefi keng qamrovli baland va past botqoqliklardan iborat boʻlib, u ayniqsa qunduzlarni hamda ularning yongʻinlar va daraxt kesishdan keyin landshaftning tiklanishiga taʼsirini oʻrganish joyi sifatida tanilgan. Qoʻriqxona Nijniy Novgorod shahridan 55 km shimoli-sharqda, Nijniy Novgorod viloyatining Bor va Semyonov tumanlarida joylashgan. Bu hudud 1933-yildan buyon mintaqa tabiatini ilmiy oʻrganish markazi hisoblanadi. U YuNESKO biosfera rezervatlari, Ramsar suv-botqoq yerlari tarkibiga kiradi. Qoʻriqxona hozirgi koʻrinishida 1993-yilda tashkil etilgan boʻlib, 46 940 gektar (181,2 kv. milya) maydonni egallaydi^[1]^[2].

Topografiyasi

Qoʻriqxona taxminan 25 km kenglikka ega va Volga daryosining ushbu nuqtada sharqqa oqib oʻtadigan qismidan 40 km shimolda joylashgan. Qoʻriqxonaning shimoliy va gʻarbiy qismlari oʻrmon bilan qoplangan, janubiy va sharqiy qismlari esa daryo boʻyi botqoqliklaridan iborat. Hududning 80 foizi Kerjenets daryosi havzasining pasttekisliklarida joylashgan. Asosiy qoyatosh qatlami Perm davri gili, mergel va ohaktoshdan iborat boʻlib, uning ustini 5 dan 30 metrgacha boʻlgan allyuvial yotqiziqlar qoplagan. Kerjenets irmoqlarining qirgʻoqlari karbonat jinslarining chiqib qolgan qatlamlari bilan ajralib turadi^[1].

Iqlim va ekohududi

Kerjen qoʻriqxonasi Sharqiy Yevropa oʻrmon-dasht ekohududining sharqiy chekkasida joylashgan. Bu ekohudud Sharqiy Yevropa boʻylab Ukrainaning markazidan Rossiyadagi Ural togʻlarigacha 2100 km masofaga choʻzilgan keng bargli oʻrmonlar va oʻtloqlar aralashmasidan iborat^[3]. Oʻrmon-dasht Rossiyaning yogʻingarchilik va bugʻlanish miqdori taxminan teng boʻlgan hududidir.

Kerjen iqlimi nam kontinental, salqin yozli iqlim (Köppen iqlim tasnifi boʻyicha Dfb) hisoblanadi. Bu iqlim ham sutkalik, ham mavsumiy haroratning keskin oʻzgarishi, yozda iliq va qishda sovuq, qorli boʻlishi bilan tavsiflanadi^[4]^[5]. Yanvar oyining oʻrtacha harorati −12 °C, iyul oyida esa 19 °C ni tashkil qiladi. Yillik yogʻingarchilik oʻrtacha 550 mm ga teng. Yozda shamollar shimoli-gʻarbdan esadi, yilning qolgan qismida esa janub va gʻarbdan esadi^[2].

Flora va fauna

Landshaft Sharqiy Yevropa aralash oʻrmonlarining xususiyatlarini namoyon etadi, xususan, torfli botqoqliklar, qaragʻay oʻrmonlari (hududning 60 foizi) va pastroq nam hududlardagi olxa-qayin oʻrmonlari (qoʻriqxona hududining 35 foizi), hamda ularga mos oʻsimlik va hayvonot dunyosi mavjud. Landshaftning qolgan qismi botqoqlar va oʻtish botqoqlaridan iborat. Hududda daraxtlar koʻp marta nobud boʻlgan (yogʻoch tayyorlash va yongʻinlar, xususan 1972-yildagi halokatli yongʻin tufayli daraxtlarning 20 foizi yoʻq boʻlgan), shuning uchun oʻrmonzorlar asosan oʻrta yoshli yoki undan yoshroqdir. Qoʻriqxonada oʻtkazilgan soʻnggi tadqiqot 103 turdagi suvoʻtlar, 283 turdagi zamburugʻlar, 205 turdagi lishayniklar, 160 turdagi yoʻsinlar va 593 turdagi tomirli oʻsimliklarni qayd etdi.

Qoʻriqxona uchta mintaqa, yaʼni tayga, keng bargli oʻrmonlar va dasht tutashgan oʻtish zonasida joylashgani sababli, unda har bir mintaqaga xos hayvonlar uchraydi. Tayga turlariga shimol bugʻusi, rosomaxa va olmaxon kiradi. Gʻarbdagi keng bargli oʻrmonlar suvsarlar, norkalar va oʻrmon sichqonlari bilan boyitilgan. Dasht turlariga dala sichqonlari, tipratikanlar va apodemus kiradi. Hudud boʻylab oʻrmonning yirik sutemizuvchilari: boʻri, tulki, boʻrsiq, Mustela erminea, Mustela va ayiqlar yashaydi. Qoʻriqxona faoliyatining bir qismi hududda yoʻq boʻlib ketgan turlarni yovvoyi tabiatga qaytarish va ularni tiklash boʻyicha tajribalar oʻtkazishdan iborat. Hozirgi qayta tiklash harakatlari ondatra, Lagopus lagopus va oʻrmon shimol bugʻusiga qaratilgan.

Manbalar

↑ ^1,0 ^1,1 „Kerzhinski Zapovednik (Official Site)“ (ru). Ministry of Natural Resources and Environment (Russia). Qaraldi: 2016-yil 21-yanvar.
↑ ^2,0 ^2,1 „Kerzhinski Zapovednik“ (ru). Ministry of Natural Resources and Environment (Russia). Qaraldi: 2016-yil 21-yanvar.
↑ „Eastern Europe PA0419“ (en). World Wildlife Federation. Qaraldi: 2019-yil 14-sentyabr.
↑ Kottek, M.; Grieser, J.; Beck, C.; Rudolf, B.; Rubel, F. „"World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated"“ (en). Gebrüder Borntraeger 2006 (2006). Qaraldi: 2019-yil 14-sentyabr.
↑ „Dataset - Koppen climate classifications“ (en). World Bank. Qaraldi: 2019-yil 14-sentyabr.

Havolalar

[reservesite-1] 1,0 ^1,1 „Kerzhinski Zapovednik (Official Site)“ (ru). Ministry of Natural Resources and Environment (Russia). Qaraldi: 2016-yil 21-yanvar.

[zap1-2] 2,0 ^2,1 „Kerzhinski Zapovednik“ (ru). Ministry of Natural Resources and Environment (Russia). Qaraldi: 2016-yil 21-yanvar.

[wwf-3] „Eastern Europe PA0419“ (en). World Wildlife Federation. Qaraldi: 2019-yil 14-sentyabr.

[4] Kottek, M.; Grieser, J.; Beck, C.; Rudolf, B.; Rubel, F. „"World Map of Koppen-Geiger Climate Classification Updated"“ (en). Gebrüder Borntraeger 2006 (2006). Qaraldi: 2019-yil 14-sentyabr.

[kop-data-5] „Dataset - Koppen climate classifications“ (en). World Bank. Qaraldi: 2019-yil 14-sentyabr.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]