Keniya imo-ishora tili
| Keniya imo-ishora tili | |
|---|---|
| Mamlakatlar | Keniya, Somali |
| Til oilasi | Nomaʼlum (Britaniya, Amerika va Fransuz-Belgiya imo-ishora tillari bilan bog‘liqligi mumkin) |
| Til kodlari | |
Keniya imo-ishora tili (inglizcha: KSL, sua.: LAK) — Keniya va Somalidagi karlar hamjamiyati tomonidan ishlatiladigan imo-ishora tili. Undan Keniyadagi taxminan 600 000 nafar eshitish qobiliyati cheklangan aholining yarmidan koʻpi foydalanadi. Kisumu (Gʻarbiy Keniya), Mombasa (Sharqiy Keniya) va Somali oʻrtasida ayrim sheva farqlari mavjud.
Til bilan bogʻliq vaziyat
Keniyada taʼlim jarayonida Keniya imo-ishora tili bilan bir qatorda yana bir qancha tillardan foydalanib kelingan, jumladan, Belgiya imo-ishora tili (faqat bitta maktabda), Britaniya imo-ishora tili (faqat bitta maktabda), Amerika imo-ishora tili[1], KIE (Keniya taʼlim instituti) tomonidan ishlab chiqilgan imo-ishorali ingliz tili va hatto Koreya imo-ishora tili. Shunga qaramay, ushbu maktablardagi oʻquvchilar baribir Keniya imo-ishora tilining qaysidir shaklidan foydalanishlari ehtimoli yuqori[2].
Qoʻl alifbosi asosan Amerika imo-ishora tilining qoʻl alifbosiga tayanadi. Biroq, dastlabki yillarda Britaniya qoʻl alifbosi ham qoʻllanilgan.
Maqom va eʼtirof
Hozirgi vaqtda Keniya imo-ishora tilining rasmiy huquqiy maqomi yoʻq, biroq mamlakatning yangi Konstitutsiyasida Keniya imo-ishora tiliva Brayl yozuvini ingliz hamda suaxili tillari bilan bir qatorda milliy va rasmiy tillar sifatida tan olish taklif qilingan.
Bugungi kunda tarjimonlar juda kam topiladi, borlari ham maxsus oʻquv dasturlari yoki sertifikatlash jarayoni yoʻqligi sababli koʻpincha „malakasiz“ (sertifikatga ega boʻlmagan) hisoblanadi. Shunga qaramay, karlar uyushmalari tomonidan amalga oshirilgan koʻplab saʼy-harakatlar natijasida, Keniya imo-ishora tili ingliz va suaxili tillari bilan bir qatorda milliy til sifatida eʼtirof etildi.
Keniya imo-ishora tili tarjimonlari assotsiatsiyasi
Keniya imo-ishora tili tarjimonlari assotsiatsiyasi 2000-yil sentabr oyida AQSH Tinchlik korpusining karlar taʼlimi boʻyicha koʻngillilari tomonidan oʻtkazilgan treningdan soʻng, 20 nafar mahalliy tarjimon guruhi tomonidan tashkil etilgan[3]. Ushbu treningga qadar, 1980 va 1990-yillarda KSLRP/KNAD tomonidan bir nechta qisqa muddatli oʻquv kurslari oʻtkazilgan edi. Keniya imo-ishora tili tarjimonlari assotsiatsiyasi — Keniyada tarjimonlik kasbining nufuzini oshirish va mustahkamlashga qaratilgan mahalliy tashabbus. Assotsiatsiya quyidagi maqsadlar orqali mamlakatda tarjimonlik standartlarini yaxshilashga intiladi:
- Hukumat tomonidan imo-ishora tili tarjimonligi kasbini rasman tan olinishiga erishish.
- Imo-ishora tili tarjimasi va tarjimonlarni tayyorlash standartlarini oshirish, shuningdek, sertifikatlash orqali tarjimonlarning mahorat darajasiga qarab ish haqini belgilash tizimini joriy etish.
- Dunyo miqyosida karlar farovonligi va tarjimonlar bilan taʼminlash bilan shugʻullanuvchi boshqa tashkilotlar bilan hamkorlik qilish.
- Axborot materiallarini nashr etish orqali karlar muammolari va tarjimonlar faoliyati haqida jamiyatni xabardor qilish.
- Koʻzlangan maqsad va vazifalarga erishish uchun aʼzolik badallari, obunalar, xayriyalar, sovgʻalar yoki ehsonlar, komissiya toʻlovlari hamda boshqa toʻlovlar orqali mablagʻ yigʻish; shuningdek, ham aʼzolardan, ham aʼzo boʻlmagan shaxslardan pul koʻrinishida yoki boshqa shakllarda mablagʻ toʻplash tadbirlarini oʻtkazish.
- Keniyadagi tarjimonlarning yagona reyestrini yuritish, Etika kodeksiga rioya qilinishini nazorat qilish va tarjimonlar bilan mijozlar oʻrtasidagi nizolarni hal qilish.
Assotsiatsiya oʻz aʼzolari uchun oʻquv dasturi va sertifikatlash jarayonini joriy etish ustida ishlamoqda. U oʻz rolini uch yoʻnalishli yondashuv tamoyilida tasavvur qiladi: aʼzolarni sertifikatlash, faoliyat yuritayotgan tarjimonlar uchun uzluksiz taʼlim va Etika kodeksining ijrosini taʼminlash orqali nizolarni hal qilish.
Global Deaf Connection, Deaf Aid va Keniya imo-ishora tili tarjimonlari assotsiatsiyasi hamkorlikda keniyalik tarjimonlar uchun oʻqitish, sertifikatlash va doimiy kasbiy rivojlanish jarayonini ishlab chiqishga qaratilgan qator treninglarni tashkil etdilar.
Lugʻatlar va taʼlim
Keniya imo-ishora tili lugʻati 1991-yilda nashr etilgan. KSLRP Tinchlik korpusi koʻngillilari bilan hamkorlikda yaqinda interfaol raqamli lugʻatni ishlab chiqdi[4].
2015-yildan beri Kenneth Smith Gathuru tomonidan www.ksldictionary.com manzili ostida yangi onlayn lugʻat va mobil ilova nashr etilgan[5].
Manbalar
- ↑ Gallaudet world FAQ (Wayback Machine saytida December 19, 2005, sanasida arxivlangan)
- ↑ Ethnologue report (Wayback Machine saytida September 24, 2005, sanasida arxivlangan)
- ↑ „Kenyan Sign Language Interpreters Association - (KSLIA)“. www.kslia.blogspot.com. Qaraldi: 2018-yil 18-aprel.
- ↑ „Kenyan Sign Language“. 2006-yil 3-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2006-yil 6-yanvar.
- ↑ Gathuru, Kenneth Smith „Home“. www.ksldictionary.com. Qaraldi: 2018-yil 18-aprel.
Adabiyotlar
- Kenyan Sign Language dictionary, Akach, Philemon A. O. Nairobi : KNAD 1991 — 580 p. Language: English
Havolalar
- 1996 interview with Simeon Ogolla
- Sahaya.org (Wayback Machine saytida 2019-04-07 sanasida arxivlangan) HIV/AIDS education program using Kenyan Sign Language. This site contains much useful information as well as photos of the Kenyan Deaf community.
- [1] Kenyan Sign Language Interpreters Association — KSLIA. Official blogspot with information on Kenyan Interpreters and Interpreter issues.
- Report from a US volunteer visiting Kenya to work with the Deaf community through an NGO.
- Demonstration of KSL CD developed by Peace Corps Volunteers working in Kenya.
- KSL HIV/AIDS SmartQUIZ — Computer based interactive KSL HIV/AIDS quiz, developed by Peace Corps Volunteers working in Kenya
- Easy to Learn KSL Poster — Easy To Learn Kenyan/Zambian Sign Language poster, developed by Peace Corps Volunteers working in Kenya
- Kenyan Sign Language Dictionary — Kenyan Sign Language Dictionary
- Kamba and Kikuyu Kinship Terms (Wayback Machine saytida 2018-08-03 sanasida arxivlangan) Contrasting the Use of Kamba and Kikuyu Kinship Terms by Deaf and Hearing Individuals in Nairobi, Kenya