Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Катта панда

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Катта панда ( Аилуропода меланолеуcа ), шунингдек, панда айиғи (ёки оддийгина панда ) сифатида ҳам танилган, Хитойга хос бўлган айиқ туридир.[1] У ўзининг қалин қора-оқ палтоси ва айлана танаси билан ажралиб туради. "Улкан панда" номи баъзан уни қизил пандадан, қўшни мустелоиддан ажратиш учун ишлатилади. Гарчи у Карнивора туркумига мансуб бўлса-да, бамбукдан ясалган новдалар ва барглар рационининг 99% дан кўпроғини ташкил этувчи улкан панда баргли ўсимлик ҳисобланади.[2] Ёввойи табиатдаги улкан пандалар вақти-вақти билан бошқа ўтлар, ёввойи илдиз мевалари ёки ҳатто қушлар, кемирувчилар ёки ўлик ҳайвонлар шаклида гўштни истеъмол қиладилар. Асирликда улар асал, тухум, балиқ, ямс, бута барглари, апелсин ёки бананларни махсус тайёрланган озиқ-овқат билан бирга олишлари мумкин.[3][4]

Катта панда Хитойнинг марказий қисмидаги бир неча тоғ тизмаларида, асосан Сичуанда, шунингдек, қўшни Шенси ва Гансуда яшайди.[5] Деҳқончилик, ўрмонларни кесиш ва бошқа ривожланиш натижасида гигант панда ўзи яшаган пасттекисликлардан ҳайдаб чиқарилди ва у табиатни муҳофаза қилишга таянадиган заиф тур ҳисобланади .[6][7] 2007 йилги ҳисоботда 239 та панда Хитой ичида, яна 27 таси эса мамлакат ташқарисида асирликда яшаган.[8] 2014-йил декабрига келиб, Хитойдан ташқарида 49 та йирик панда асирликда, 13 мамлакатдаги 18 ҳайвонот боғида яшаган.[9] Ёввойи популяциянинг ҳисоб-китоблари турлича; бир ҳисоб-китобларга кўра, табиатда 1590 га яқин одам яшайди,[8] 2006 йилда ДНК таҳлили орқали ўтказилган тадқиқотда бу рақам 2000 дан 3000 гача бўлиши мумкинлиги тахмин қилинган.[10] Баъзи маълумотларга кўра, ёввойи табиатдаги улкан пандалар сони ортиб бормоқда. 2015 йил март ойига келиб ёввойи гигант пандалар сони 1864 тагача кўпайди.[11] 2016-йилда у ИУCН Қизил рўйхатига “хавф остидаги”дан “заиф”га қайта таснифланди , бу пандани сақлаб қолиш учун ўн йиллик саъй-ҳаракатларни тасдиқлади. 2021-йил июл ойида Хитой ҳукумати йирик пандани ҳимоясиз деб қайта таснифлади.[12]

Гигант панда кўпинча Хитойнинг миллий рамзи бўлиб хизмат қилган, 1982 йилдан бери Хитойнинг Олтин Панда тангаларида пайдо бўлган ва 2008 йилги Ёзги Олимпия ўйинларининг бешта Фуwа маскотларидан бири сифатида пайдо бўлган.

Таксономия

Таснифлаш

Кўп ўн йиллар давомида катта панданинг аниқ таксономик таснифи муҳокама қилинмоқда, чунки у айиқлар ва ракунлар билан ўхшаш хусусиятларга эга.[13] Бироқ, молекуляр тадқиқотлар шуни кўрсатадики, катта панда ҳақиқий айиқ, Урсидаэ оиласининг бир қисмидир.[14][15] Ушбу тадқиқотлар шуни кўрсатадики, у тахминан 19 тадан фарқ қилади миллион йил олдин Урсидаэънин умумий аждодидан ;[16] бу оиланинг энг асосий аъзоси ва бошқа барча айиқ турларидан бир хил масофада жойлашган.[17][16] Катта панда тирик фотоалбом деб аталган.[18]

Этимология

Панда сўзи инглиз тилига франсуз тилидан ўзлаштирилган, аммо франсузча панда сўзининг келиб чиқиши ҳақида аниқ изоҳ топилмаган.[19] Энг яқин номзод непал тилида поня сўзи бўлиб, эҳтимол ватани Непал бўлган қизил панданинг мослаштирилган билак суягига ишора қилади. Ғарб дунёси дастлаб бу номни қизил пандага қўллаган.

Baby Pandas
Панда болалари

Манбалар

  1. ↑ Счефф, Дунcан. Гиант Пандас, иллустратед, Анималс оф тҳе раин форест, Ҳеинеманн-Раинтреэ Либрарй, 2002 — 7-бет. ИСБН 0-7398-5529-8. 
  2. ↑ Қуоте: "Бамбоо формс 99 перcент оф а панда'с диэт", "море тҳан 99 перcент оф тҳеир диэт ис бамбоо": п. 63 оф Лумпкин & Сеиденстиcкер 2007 (ас сеэн ин тҳе 2002 эдитион).
  3. ↑ „Гиант Панда“. Дисcоверй Cоммуниcатионс, ЛЛC. 2010-йил 7-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 8-август.
  4. ↑ „Гиант Пандас“. Натионал Зоологиcал Парк. 2010-йил 3-июнда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2010-йил 7-ноябр.
  5. ↑ Счефф, Д.. Гиант Пандас, иллустратед, Анималс оф тҳе раин форест, Ҳеинеманн-Раинтреэ Либрарй, 2002 — 8-бет. ИСБН 0-7398-5529-8. 
  6. ↑ „Глобал Спеcиэс Программе – Гиант панда“. Wорлд Wилдлифе Фунд (2007-йил 14-ноябр). 2008-йил 4-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 22-июл.
  7. ↑ „Фоур оут оф сих греат апес оне степ аwай фром эхтинcтион – ИУCН Ред Лист“ (2016-йил 4-сентябр). 2016-йил 8-сентябрда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2016-йил 4-сентябр.
  8. ↑ 8,0 8,1 „Нумбер оф пандас суccессфуллй бред ин Чина доwн фром ласт еар“. Хинҳуа Неwс Агенcй (2007-йил 8-ноябр). 2008-йил 23-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 22-июл.
  9. ↑ „Панда Зоос Ароунд Тҳе Wорлд“. ГиантПандаЗоо.cом. 2016-йил 2-январда асл нусхадан архивланган.
  10. ↑ Бриггс, Ҳелен. „Ҳопе фор футуре оф гиант панда“. ББC Неwс (2006-йил 20-июн). 2007-йил 27-январда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2007-йил 14-феврал.
  11. ↑ „Гиант панда популатион рисес бй неарлй 17 перcент“. Монгабай Энвиронментал Неwс (2015-йил 2-март). 2015-йил 2-апрелда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2015-йил 3-март.
  12. ↑ „Гиант пандас но лонгер эндангеред ин тҳе wилд, Чина анноунcес“. тҳе Гуардиан (2021). 2021-йил 9-июлда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2021-йил 9-июл.
  13. ↑ "Гиант Панда". Энcйcлопæдиа Британниcа Онлине. 2010. Арчивед фром тҳе оригинал он 15 Май 2013. ҳттпс://wеб.арчиве.орг/wеб/20130515123427/ҳттпс://www.британниcа.cом/ЭБчеcкед/топиc/441032/гиант-панда. Қаралди: 9 Аугуст 2010. 
  14. ↑ Линдбург, Доналд Г.. Гиант Пандас: Биологй анд Cонсерватион. Университй оф Cалифорниа Пресс, 2004. ИСБН 0-520-23867-2. 
  15. ↑ О'Бриэн, С.Ж.; Наш, W.Г.; Wилдт, Д.Э.; Буш, М.Э.; Бенвенисте, Р.Э. (1985). "А молеcулар солутион то тҳе риддле оф тҳе гиант панда'с пҳйлогенй". Натуре 317 (6033): 140–144. дои:10.1038/317140а0. ПМИД 4033795. 
  16. ↑ 16,0 16,1 Краусе, Ж.; Унгер, Т.; Ноçон, А.; Маласпинас, А.; Колокотронис, С.; Стиллер, М.; Соибелзон, Л.; Сприггс, Ҳ. эт ал. (2008). "Миточондриал геномес ревеал ан эхплосиве радиатион оф эхтинcт анд эхтант беарс неар тҳе Миоcене-Плиоcене боундарй". БМC Эволутионарй Биологй 8 (220): 220. дои:10.1186/1471-2148-8-220. ПМИД 18662376. ПМC 2518930. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=2518930. 
  17. ↑ Ю, Л.; Ли, Й.и-W.; Рйдер, О. А.; Зҳанг, Й.-П. (2007). "Аналйсис оф cомплете миточондриал геноме сеқуэнcес инcреасес пҳйлогенетиc ресолутион оф беарс (Урсидаэ), а маммалиан фамилй тҳат эхпериэнcед рапид спеcиатион". БМC Эволутионарй Биологй 7 (198): 198. дои:10.1186/1471-2148-7-198. ПМИД 17956639. ПМC 2151078. //www.пубмедcентрал.ниҳ.гов/артиcлерендер.фcги?тоол=пмcентрез&артид=2151078. 
  18. ↑ „Беҳинд тҳе Неwс – Панда Граннй“. Аустралиан Броадcастинг Cорпоратион (2007). 2008-йил 4-майда асл нусхадан архивланган. Қаралди: 2008-йил 22-июл.
  19. ↑ Охфорд Энглиш Диcтионарй, с.в. панда н. 1.