Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Katta panda: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
| colspan="2" class="infobox-full-data" |
| colspan="2" class="infobox-full-data" |
|}
|}
'''Katta panda''' ( ''Ailuropoda melanoleuca'' ), shuningdek, '''panda ayig'i''' (yoki oddiygina '''panda''' ) sifatida ham tanilgan, [[Xitoy|Xitoyga]] [[Endemiklar|xos]] boʻlgan [[Ayiqlar|ayiq]] turidir.<ref name="Scheff Duncan">{{Kitob manbasi|last=Scheff|first=Duncan|title=Giant Pandas|edition=illustrated|series=Animals of the rain forest|year=2002|publisher=Heinemann-Raintree Library|isbn=0-7398-5529-8|page=7}}</ref> U o'zining qalin qora-oq paltosi va aylana tanasi bilan ajralib turadi. "Ulkan panda" nomi ba'zan uni qizil pandadan, qo'shni musteloiddan ajratish uchun ishlatiladi. Garchi u [[Yirtqichlar|Karnivora]] turkumiga mansub bo'lsa-da, bambukdan yasalgan novdalar va barglar ratsionining 99% dan ko'prog'ini tashkil etuvchi ulkan panda bargli o'simlik hisoblanadi.<ref>Quote: "Bamboo forms 99 percent of a panda's diet", "more than 99 percent of their diet is bamboo": p. 63 of {{Harvard citation no brackets|Lumpkin|Seidensticker|2007}} (as seen in the 2002 edition).</ref> Yovvoyi tabiatdagi ulkan pandalar vaqti-vaqti bilan boshqa o'tlar, yovvoyi ildiz mevalari yoki hatto qushlar, kemiruvchilar yoki o'lik hayvonlar shaklida go'shtni iste'mol qiladilar. Asirlikda ular asal, tuxum, baliq, yams, [[buta]] barglari, apelsin yoki bananlarni maxsus tayyorlangan oziq-ovqat bilan birga olishlari mumkin.<ref>{{Veb manbasi|url=http://animal.discovery.com/mammals/giant-panda/|sarlavha=Giant Panda|nashriyot=Discovery Communications, LLC|kirish sanasi=8 August 2010|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100107032418/http://animal.discovery.com/mammals/giant-panda/|arxivsana=7 January 2010}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://nationalzoo.si.edu/Animals/GiantPandas/PandaFacts/default.cfm|sarlavha=Giant Pandas|nashriyot=National Zoological Park|kirish sanasi=7 November 2010|arxivsana=3 June 2010|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100603044724/http://nationalzoo.si.edu/Animals/GiantPandas/PandaFacts/default.cfm}}</ref>
'''Katta panda''' ( ''Ailuropoda melanoleuca'' ), shuningdek, '''panda ayigʻi''' (yoki oddiygina '''panda''' ) sifatida ham tanilgan, [[Xitoy|Xitoyga]] [[Endemiklar|xos]] boʻlgan [[Ayiqlar|ayiq]] turidir.<ref name="Scheff Duncan">{{Kitob manbasi|last=Scheff|first=Duncan|title=Giant Pandas|edition=illustrated|series=Animals of the rain forest|year=2002|publisher=Heinemann-Raintree Library|isbn=0-7398-5529-8|page=7}}</ref> U oʻzining qalin qora-oq paltosi va aylana tanasi bilan ajralib turadi. "Ulkan panda" nomi baʼzan uni qizil pandadan, qoʻshni musteloiddan ajratish uchun ishlatiladi. Garchi u [[Yirtqichlar|Karnivora]] turkumiga mansub boʻlsa-da, bambukdan yasalgan novdalar va barglar ratsionining 99% dan koʻprogʻini tashkil etuvchi ulkan panda bargli oʻsimlik hisoblanadi.<ref>Quote: "Bamboo forms 99 percent of a panda's diet", "more than 99 percent of their diet is bamboo": p. 63 of {{Harvard citation no brackets|Lumpkin|Seidensticker|2007}} (as seen in the 2002 edition).</ref> Yovvoyi tabiatdagi ulkan pandalar vaqti-vaqti bilan boshqa oʻtlar, yovvoyi ildiz mevalari yoki hatto qushlar, kemiruvchilar yoki oʻlik hayvonlar shaklida goʻshtni isteʼmol qiladilar. Asirlikda ular asal, tuxum, baliq, yams, [[buta]] barglari, apelsin yoki bananlarni maxsus tayyorlangan oziq-ovqat bilan birga olishlari mumkin.<ref>{{Veb manbasi|url=http://animal.discovery.com/mammals/giant-panda/|sarlavha=Giant Panda|nashriyot=Discovery Communications, LLC|kirish sanasi=8 August 2010|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100107032418/http://animal.discovery.com/mammals/giant-panda/|arxivsana=7 January 2010}}</ref><ref>{{Veb manbasi|url=http://nationalzoo.si.edu/Animals/GiantPandas/PandaFacts/default.cfm|sarlavha=Giant Pandas|nashriyot=National Zoological Park|kirish sanasi=7 November 2010|arxivsana=3 June 2010|arxivurl=https://web.archive.org/web/20100603044724/http://nationalzoo.si.edu/Animals/GiantPandas/PandaFacts/default.cfm}}</ref>


Katta panda Xitoyning markaziy qismidagi bir necha tog' tizmalarida, asosan [[Sichuan|Sichuanda]], shuningdek, qo'shni [[Shensi]] va [[Gansu|Gansuda]] yashaydi.<ref>{{Kitob manbasi|last=Scheff|first=D.|title=Giant Pandas|edition=illustrated|series=Animals of the rain forest|year=2002|publisher=Heinemann-Raintree Library|isbn=0-7398-5529-8|page=8}}</ref> Dehqonchilik, o'rmonlarni kesish va boshqa rivojlanish natijasida gigant panda o'zi yashagan pasttekisliklardan haydab chiqarildi va u tabiatni muhofaza qilishga tayanadigan zaif tur hisoblanadi .<ref name="wwf1">{{Veb manbasi|url=http://panda.org/about_wwf/what_we_do/species/our_solutions/endangered_species/giant_panda/index.cfm|sarlavha=Global Species Programme&nbsp;– Giant panda|nashriyot=World Wildlife Fund|sana=14 November 2007|kirish sanasi=22 July 2008|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080704204350/http://www.panda.org/about_wwf/what_we_do/species/our_solutions/endangered_species/giant_panda/index.cfm|arxivsana=4 July 2008}}</ref><ref name="panda2016status">{{Veb manbasi|url=http://iucnworldconservationcongress.org/news/20160904/article/four-out-six-great-apes-one-step-away-extinction-iucn-red-list|sarlavha=Four out of six great apes one step away from extinction – IUCN Red List|sana=4 September 2016|kirish sanasi=4 September 2016|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160908130936/http://www.iucnworldconservationcongress.org/news/20160904/article/four-out-six-great-apes-one-step-away-extinction-iucn-red-list|arxivsana=8 September 2016}}</ref> 2007 yilgi hisobotda 239 ta panda Xitoy ichida, yana 27 tasi esa mamlakat tashqarisida asirlikda yashagan.<ref name="Xinhua1">{{Yangiliklar manbasi |date=8 November 2007 |title=Number of pandas successfully bred in China down from last year |work=[[Xinhua News Agency]] |url=http://news.xinhuanet.com/english/2007-11/08/content_7034856.htm |url-status=dead |access-date=22 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723230005/http://news.xinhuanet.com/english/2007-11/08/content_7034856.htm |archive-date=23 July 2008}}</ref> 2014-yil dekabriga kelib, Xitoydan tashqarida 49 ta yirik panda asirlikda, 13 mamlakatdagi 18 hayvonot bog‘ida yashagan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.giantpandazoo.com/panda/panda-zoos/|sarlavha=Panda Zoos Around The World|ish=GiantPandaZoo.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160102213245/http://www.giantpandazoo.com/panda/panda-zoos/|arxivsana=2 January 2016}}</ref> Yovvoyi populyatsiyaning hisob-kitoblari turlicha; bir hisob-kitoblarga ko'ra, tabiatda 1590 ga yaqin odam yashaydi,<ref name="Xinhua1" /> 2006 yilda DNK tahlili orqali o'tkazilgan tadqiqotda bu raqam 2000 dan 3000 gacha bo'lishi mumkinligi taxmin qilingan.<ref name="BBC_06-07">{{Yangiliklar manbasi |last=Briggs |first=Helen |date=20 June 2006 |title=Hope for future of giant panda |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5085006.stm |url-status=live |access-date=14 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070127095710/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5085006.stm |archive-date=27 January 2007}}</ref> Ba'zi ma'lumotlarga ko'ra, yovvoyi tabiatdagi ulkan pandalar soni ortib bormoqda.  2015 yil mart oyiga kelib yovvoyi gigant pandalar soni 1864 tagacha ko'paydi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://news.mongabay.com/2015/0302-hance-giant-panda-population.html|sarlavha=Giant panda population rises by nearly 17 percent|ish=Mongabay Environmental News|sana=2 March 2015|kirish sanasi=3 March 2015|arxivsana=2 April 2015|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150402162058/http://news.mongabay.com/2015/0302-hance-giant-panda-population.html}}</ref> 2016-yilda u [[Qizil kitob|IUCN Qizil roʻyxatiga]] “xavf ostidagi”dan “zaif”ga qayta tasniflandi , bu pandani saqlab qolish uchun oʻn yillik saʼy-harakatlarni tasdiqladi. 2021-yil iyul oyida Xitoy hukumati yirik pandani himoyasiz deb qayta tasnifladi.<ref>{{Veb manbasi|sana=2021|sarlavha=Giant pandas no longer endangered in the wild, China announces|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jul/09/giant-pandas-no-longer-endangered-in-the-wild-china-announces|kirish sanasi=2021-07-09|ish=the Guardian|arxivsana=9 July 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210709122618/https://www.theguardian.com/world/2021/jul/09/giant-pandas-no-longer-endangered-in-the-wild-china-announces}}</ref>
Katta panda Xitoyning markaziy qismidagi bir necha togʻ tizmalarida, asosan [[Sichuan|Sichuanda]], shuningdek, qoʻshni [[Shensi]] va [[Gansu|Gansuda]] yashaydi.<ref>{{Kitob manbasi|last=Scheff|first=D.|title=Giant Pandas|edition=illustrated|series=Animals of the rain forest|year=2002|publisher=Heinemann-Raintree Library|isbn=0-7398-5529-8|page=8}}</ref> Dehqonchilik, oʻrmonlarni kesish va boshqa rivojlanish natijasida gigant panda oʻzi yashagan pasttekisliklardan haydab chiqarildi va u tabiatni muhofaza qilishga tayanadigan zaif tur hisoblanadi .<ref name="wwf1">{{Veb manbasi|url=http://panda.org/about_wwf/what_we_do/species/our_solutions/endangered_species/giant_panda/index.cfm|sarlavha=Global Species Programme&nbsp;– Giant panda|nashriyot=World Wildlife Fund|sana=14 November 2007|kirish sanasi=22 July 2008|arxivurl=https://web.archive.org/web/20080704204350/http://www.panda.org/about_wwf/what_we_do/species/our_solutions/endangered_species/giant_panda/index.cfm|arxivsana=4 July 2008}}</ref><ref name="panda2016status">{{Veb manbasi|url=http://iucnworldconservationcongress.org/news/20160904/article/four-out-six-great-apes-one-step-away-extinction-iucn-red-list|sarlavha=Four out of six great apes one step away from extinction – IUCN Red List|sana=4 September 2016|kirish sanasi=4 September 2016|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160908130936/http://www.iucnworldconservationcongress.org/news/20160904/article/four-out-six-great-apes-one-step-away-extinction-iucn-red-list|arxivsana=8 September 2016}}</ref> 2007 yilgi hisobotda 239 ta panda Xitoy ichida, yana 27 tasi esa mamlakat tashqarisida asirlikda yashagan.<ref name="Xinhua1">{{Yangiliklar manbasi |date=8 November 2007 |title=Number of pandas successfully bred in China down from last year |work=[[Xinhua News Agency]] |url=http://news.xinhuanet.com/english/2007-11/08/content_7034856.htm |url-status=dead |access-date=22 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080723230005/http://news.xinhuanet.com/english/2007-11/08/content_7034856.htm |archive-date=23 July 2008}}</ref> 2014-yil dekabriga kelib, Xitoydan tashqarida 49 ta yirik panda asirlikda, 13 mamlakatdagi 18 hayvonot bogʻida yashagan.<ref>{{Veb manbasi|url=http://www.giantpandazoo.com/panda/panda-zoos/|sarlavha=Panda Zoos Around The World|ish=GiantPandaZoo.com|arxivurl=https://web.archive.org/web/20160102213245/http://www.giantpandazoo.com/panda/panda-zoos/|arxivsana=2 January 2016}}</ref> Yovvoyi populyatsiyaning hisob-kitoblari turlicha; bir hisob-kitoblarga koʻra, tabiatda 1590 ga yaqin odam yashaydi,<ref name="Xinhua1" /> 2006 yilda DNK tahlili orqali oʻtkazilgan tadqiqotda bu raqam 2000 dan 3000 gacha boʻlishi mumkinligi taxmin qilingan.<ref name="BBC_06-07">{{Yangiliklar manbasi |last=Briggs |first=Helen |date=20 June 2006 |title=Hope for future of giant panda |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5085006.stm |url-status=live |access-date=14 February 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070127095710/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/5085006.stm |archive-date=27 January 2007}}</ref> Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, yovvoyi tabiatdagi ulkan pandalar soni ortib bormoqda.  2015 yil mart oyiga kelib yovvoyi gigant pandalar soni 1864 tagacha koʻpaydi.<ref>{{Veb manbasi|url=http://news.mongabay.com/2015/0302-hance-giant-panda-population.html|sarlavha=Giant panda population rises by nearly 17 percent|ish=Mongabay Environmental News|sana=2 March 2015|kirish sanasi=3 March 2015|arxivsana=2 April 2015|arxivurl=https://web.archive.org/web/20150402162058/http://news.mongabay.com/2015/0302-hance-giant-panda-population.html}}</ref> 2016-yilda u [[Qizil kitob|IUCN Qizil roʻyxatiga]] “xavf ostidagi”dan “zaif”ga qayta tasniflandi , bu pandani saqlab qolish uchun oʻn yillik saʼy-harakatlarni tasdiqladi. 2021-yil iyul oyida Xitoy hukumati yirik pandani himoyasiz deb qayta tasnifladi.<ref>{{Veb manbasi|sana=2021|sarlavha=Giant pandas no longer endangered in the wild, China announces|url=http://www.theguardian.com/world/2021/jul/09/giant-pandas-no-longer-endangered-in-the-wild-china-announces|kirish sanasi=2021-07-09|ish=the Guardian|arxivsana=9 July 2021|arxivurl=https://web.archive.org/web/20210709122618/https://www.theguardian.com/world/2021/jul/09/giant-pandas-no-longer-endangered-in-the-wild-china-announces}}</ref>


Gigant panda ko'pincha Xitoyning milliy ramzi bo'lib xizmat qilgan, 1982 yildan beri Xitoyning Oltin Panda tangalarida paydo boʻlgan va [[2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2008 yilgi Yozgi Olimpiya o'yinlarining]] beshta Fuwa maskotlaridan biri sifatida paydo boʻlgan.
Gigant panda koʻpincha Xitoyning milliy ramzi boʻlib xizmat qilgan, 1982 yildan beri Xitoyning Oltin Panda tangalarida paydo boʻlgan va [[2008-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari|2008 yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarining]] beshta Fuwa maskotlaridan biri sifatida paydo boʻlgan.


== Taksonomiya ==
== Taksonomiya ==


=== Tasniflash ===
=== Tasniflash ===
Ko'p o'n yillar davomida katta pandaning aniq [[Taksonomiya|taksonomik]] tasnifi muhokama qilinmoqda, chunki u ayiqlar va rakunlar bilan o'xshash xususiyatlarga ega.<ref name="Encyclopædia Britannica Online">{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/441032/giant-panda|title=Giant Panda|year=2010|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=9 August 2010|archivedate=15 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130515123427/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/441032/giant-panda}}</ref> Biroq, [[Genetika|molekulyar tadqiqotlar]] shuni ko'rsatadiki, katta panda haqiqiy ayiq, Ursidae oilasining bir qismidir.<ref name="Lindburg, Donald G.; Baragona, Karen 2004">{{Kitob manbasi|last=Lindburg, Donald G.|title=Giant Pandas: Biology and Conservation|url=https://archive.org/details/giantpandasbiolo0000unse|publisher=University of California Press|year=2004|isbn=0-520-23867-2}}</ref><ref>{{Cite journal|last=O'Brien, S.J.|last2=Nash, W.G.|last3=Wildt, D.E.|last4=Bush, M.E.|last5=Benveniste, R.E.|year=1985|title=A molecular solution to the riddle of the giant panda's phylogeny|journal=Nature|volume=317|issue=6033|pages=140–144|doi=10.1038/317140a0|pmid=4033795|bibcode=1985Natur.317..140O}}</ref> Ushbu tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, u taxminan 19 tadan farq qiladi million yil oldin [[Ayiqlar|Ursidae'nin]] umumiy ajdodidan ;<ref name="krause2008">{{Cite journal|last=Krause|first1=J.|last2=Unger, T.|last3=Noçon, A.|last4=Malaspinas, A.|last5=Kolokotronis, S.|last6=Stiller, M.|last7=Soibelzon, L.|last8=Spriggs, H.|last9=Dear, P. H.|title=Mitochondrial genomes reveal an explosive radiation of extinct and extant bears near the Miocene-Pliocene boundary|journal=BMC Evolutionary Biology|volume=8|issue=220|page=220|year=2008|pmid=18662376|pmc=2518930|doi=10.1186/1471-2148-8-220}}</ref> bu oilaning eng asosiy a'zosi va boshqa barcha ayiq turlaridan bir xil masofada joylashgan.<ref name="Yu2007">{{Cite journal|last=Yu|first1=L.|last2=Li|first2=Y.i-W.|last3=Ryder|first3=O. A.|last4=Zhang|first4=Y.-P.|title=Analysis of complete mitochondrial genome sequences increases phylogenetic resolution of bears (Ursidae), a mammalian family that experienced rapid speciation|journal=BMC Evolutionary Biology|date=2007|volume=7|issue=198|pages=198|doi=10.1186/1471-2148-7-198|pmid=17956639|pmc=2151078}}</ref><ref name="krause2008" /> Katta panda tirik fotoalbom deb atalgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2007 |title=Behind the News – Panda Granny |publisher=Australian Broadcasting Corporation |url=http://www.abc.net.au/tv/btn/stories/s1947589.htm |url-status=dead |access-date=22 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080504213933/http://www.abc.net.au/tv/btn/stories/s1947589.htm |archive-date=4 May 2008}}</ref>
Koʻp oʻn yillar davomida katta pandaning aniq [[Taksonomiya|taksonomik]] tasnifi muhokama qilinmoqda, chunki u ayiqlar va rakunlar bilan oʻxshash xususiyatlarga ega.<ref name="Encyclopædia Britannica Online">{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/441032/giant-panda|title=Giant Panda|year=2010|encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online|accessdate=9 August 2010|archivedate=15 May 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130515123427/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/441032/giant-panda}}</ref> Biroq, [[Genetika|molekulyar tadqiqotlar]] shuni koʻrsatadiki, katta panda haqiqiy ayiq, Ursidae oilasining bir qismidir.<ref name="Lindburg, Donald G.; Baragona, Karen 2004">{{Kitob manbasi|last=Lindburg, Donald G.|title=Giant Pandas: Biology and Conservation|url=https://archive.org/details/giantpandasbiolo0000unse|publisher=University of California Press|year=2004|isbn=0-520-23867-2}}</ref><ref>{{Cite journal|last=O'Brien, S.J.|last2=Nash, W.G.|last3=Wildt, D.E.|last4=Bush, M.E.|last5=Benveniste, R.E.|year=1985|title=A molecular solution to the riddle of the giant panda's phylogeny|journal=Nature|volume=317|issue=6033|pages=140–144|doi=10.1038/317140a0|pmid=4033795|bibcode=1985Natur.317..140O}}</ref> Ushbu tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, u taxminan 19 tadan farq qiladi million yil oldin [[Ayiqlar|Ursidaeʼnin]] umumiy ajdodidan ;<ref name="krause2008">{{Cite journal|last=Krause|first1=J.|last2=Unger, T.|last3=Noçon, A.|last4=Malaspinas, A.|last5=Kolokotronis, S.|last6=Stiller, M.|last7=Soibelzon, L.|last8=Spriggs, H.|last9=Dear, P. H.|title=Mitochondrial genomes reveal an explosive radiation of extinct and extant bears near the Miocene-Pliocene boundary|journal=BMC Evolutionary Biology|volume=8|issue=220|page=220|year=2008|pmid=18662376|pmc=2518930|doi=10.1186/1471-2148-8-220}}</ref> bu oilaning eng asosiy aʼzosi va boshqa barcha ayiq turlaridan bir xil masofada joylashgan.<ref name="Yu2007">{{Cite journal|last=Yu|first1=L.|last2=Li|first2=Y.i-W.|last3=Ryder|first3=O. A.|last4=Zhang|first4=Y.-P.|title=Analysis of complete mitochondrial genome sequences increases phylogenetic resolution of bears (Ursidae), a mammalian family that experienced rapid speciation|journal=BMC Evolutionary Biology|date=2007|volume=7|issue=198|pages=198|doi=10.1186/1471-2148-7-198|pmid=17956639|pmc=2151078}}</ref><ref name="krause2008" /> Katta panda tirik fotoalbom deb atalgan.<ref>{{Yangiliklar manbasi |date=2007 |title=Behind the News – Panda Granny |publisher=Australian Broadcasting Corporation |url=http://www.abc.net.au/tv/btn/stories/s1947589.htm |url-status=dead |access-date=22 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080504213933/http://www.abc.net.au/tv/btn/stories/s1947589.htm |archive-date=4 May 2008}}</ref>


=== Etimologiya ===
=== Etimologiya ===
''Panda'' so'zi ingliz tiliga fransuz tilidan o'zlashtirilgan, ammo fransuzcha ''panda'' so'zining kelib chiqishi haqida aniq izoh topilmagan.<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. ''panda'' n. 1.</ref> Eng yaqin nomzod [[Nepal tili|nepal tilida]] ''ponya so'zi bo'lib,'' ehtimol vatani Nepal boʻlgan qizil pandaning moslashtirilgan bilak suyagiga ishora qiladi. G'arb dunyosi dastlab bu nomni qizil pandaga qo'llagan.
''Panda'' soʻzi ingliz tiliga fransuz tilidan oʻzlashtirilgan, ammo fransuzcha ''panda'' soʻzining kelib chiqishi haqida aniq izoh topilmagan.<ref>''Oxford English Dictionary'', s.v. ''panda'' n. 1.</ref> Eng yaqin nomzod [[Nepal tili|nepal tilida]] ''ponya soʻzi boʻlib,'' ehtimol vatani Nepal boʻlgan qizil pandaning moslashtirilgan bilak suyagiga ishora qiladi. Gʻarb dunyosi dastlab bu nomni qizil pandaga qoʻllagan.
[[Fayl:Baby_Pandas.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Baby_Pandas.JPG/220px-Baby_Pandas.JPG|thumb| Panda bolalari]]
[[Fayl:Baby_Pandas.JPG|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/Baby_Pandas.JPG/220px-Baby_Pandas.JPG|thumb| Panda bolalari]]
== Manbalar ==
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{manbalar}}
{{Ursidae}}
{{Ursidae}}

2026-yil 20-noyabr, 14:35 dagi (joriy) koʻrinishi

Katta panda ( Ailuropoda melanoleuca ), shuningdek, panda ayigʻi (yoki oddiygina panda ) sifatida ham tanilgan, Xitoyga xos boʻlgan ayiq turidir.[1] U oʻzining qalin qora-oq paltosi va aylana tanasi bilan ajralib turadi. "Ulkan panda" nomi baʼzan uni qizil pandadan, qoʻshni musteloiddan ajratish uchun ishlatiladi. Garchi u Karnivora turkumiga mansub boʻlsa-da, bambukdan yasalgan novdalar va barglar ratsionining 99% dan koʻprogʻini tashkil etuvchi ulkan panda bargli oʻsimlik hisoblanadi.[2] Yovvoyi tabiatdagi ulkan pandalar vaqti-vaqti bilan boshqa oʻtlar, yovvoyi ildiz mevalari yoki hatto qushlar, kemiruvchilar yoki oʻlik hayvonlar shaklida goʻshtni isteʼmol qiladilar. Asirlikda ular asal, tuxum, baliq, yams, buta barglari, apelsin yoki bananlarni maxsus tayyorlangan oziq-ovqat bilan birga olishlari mumkin.[3][4]

Katta panda Xitoyning markaziy qismidagi bir necha togʻ tizmalarida, asosan Sichuanda, shuningdek, qoʻshni Shensi va Gansuda yashaydi.[5] Dehqonchilik, oʻrmonlarni kesish va boshqa rivojlanish natijasida gigant panda oʻzi yashagan pasttekisliklardan haydab chiqarildi va u tabiatni muhofaza qilishga tayanadigan zaif tur hisoblanadi .[6][7] 2007 yilgi hisobotda 239 ta panda Xitoy ichida, yana 27 tasi esa mamlakat tashqarisida asirlikda yashagan.[8] 2014-yil dekabriga kelib, Xitoydan tashqarida 49 ta yirik panda asirlikda, 13 mamlakatdagi 18 hayvonot bogʻida yashagan.[9] Yovvoyi populyatsiyaning hisob-kitoblari turlicha; bir hisob-kitoblarga koʻra, tabiatda 1590 ga yaqin odam yashaydi,[8] 2006 yilda DNK tahlili orqali oʻtkazilgan tadqiqotda bu raqam 2000 dan 3000 gacha boʻlishi mumkinligi taxmin qilingan.[10] Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, yovvoyi tabiatdagi ulkan pandalar soni ortib bormoqda. 2015 yil mart oyiga kelib yovvoyi gigant pandalar soni 1864 tagacha koʻpaydi.[11] 2016-yilda u IUCN Qizil roʻyxatiga “xavf ostidagi”dan “zaif”ga qayta tasniflandi , bu pandani saqlab qolish uchun oʻn yillik saʼy-harakatlarni tasdiqladi. 2021-yil iyul oyida Xitoy hukumati yirik pandani himoyasiz deb qayta tasnifladi.[12]

Gigant panda koʻpincha Xitoyning milliy ramzi boʻlib xizmat qilgan, 1982 yildan beri Xitoyning Oltin Panda tangalarida paydo boʻlgan va 2008 yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarining beshta Fuwa maskotlaridan biri sifatida paydo boʻlgan.

Koʻp oʻn yillar davomida katta pandaning aniq taksonomik tasnifi muhokama qilinmoqda, chunki u ayiqlar va rakunlar bilan oʻxshash xususiyatlarga ega.[13] Biroq, molekulyar tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, katta panda haqiqiy ayiq, Ursidae oilasining bir qismidir.[14][15] Ushbu tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, u taxminan 19 tadan farq qiladi million yil oldin Ursidaeʼnin umumiy ajdodidan ;[16] bu oilaning eng asosiy aʼzosi va boshqa barcha ayiq turlaridan bir xil masofada joylashgan.[17][16] Katta panda tirik fotoalbom deb atalgan.[18]

Panda soʻzi ingliz tiliga fransuz tilidan oʻzlashtirilgan, ammo fransuzcha panda soʻzining kelib chiqishi haqida aniq izoh topilmagan.[19] Eng yaqin nomzod nepal tilida ponya soʻzi boʻlib, ehtimol vatani Nepal boʻlgan qizil pandaning moslashtirilgan bilak suyagiga ishora qiladi. Gʻarb dunyosi dastlab bu nomni qizil pandaga qoʻllagan.

Baby Pandas
Panda bolalari
  1. ↑ Scheff, Duncan. Giant Pandas, illustrated, Animals of the rain forest, Heinemann-Raintree Library, 2002 — 7-bet. ISBN 0-7398-5529-8. 
  2. ↑ Quote: "Bamboo forms 99 percent of a panda's diet", "more than 99 percent of their diet is bamboo": p. 63 of Lumpkin & Seidensticker 2007 (as seen in the 2002 edition).
  3. ↑ „Giant Panda“. Discovery Communications, LLC. 2010-yil 7-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 8-avgust.
  4. ↑ „Giant Pandas“. National Zoological Park. 2010-yil 3-iyunda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2010-yil 7-noyabr.
  5. ↑ Scheff, D.. Giant Pandas, illustrated, Animals of the rain forest, Heinemann-Raintree Library, 2002 — 8-bet. ISBN 0-7398-5529-8. 
  6. ↑ „Global Species Programme – Giant panda“. World Wildlife Fund (2007-yil 14-noyabr). 2008-yil 4-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 22-iyul.
  7. ↑ „Four out of six great apes one step away from extinction – IUCN Red List“ (2016-yil 4-sentyabr). 2016-yil 8-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2016-yil 4-sentyabr.
  8. ↑ 8,0 8,1 „Number of pandas successfully bred in China down from last year“. Xinhua News Agency (2007-yil 8-noyabr). 2008-yil 23-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 22-iyul.
  9. ↑ „Panda Zoos Around The World“. GiantPandaZoo.com. 2016-yil 2-yanvarda asl nusxadan arxivlangan.
  10. ↑ Briggs, Helen. „Hope for future of giant panda“. BBC News (2006-yil 20-iyun). 2007-yil 27-yanvarda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2007-yil 14-fevral.
  11. ↑ „Giant panda population rises by nearly 17 percent“. Mongabay Environmental News (2015-yil 2-mart). 2015-yil 2-aprelda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2015-yil 3-mart.
  12. ↑ „Giant pandas no longer endangered in the wild, China announces“. the Guardian (2021). 2021-yil 9-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2021-yil 9-iyul.
  13. ↑ "Giant Panda". Encyclopædia Britannica Online. 2010. Archived from the original on 15 May 2013. https://web.archive.org/web/20130515123427/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/441032/giant-panda. Qaraldi: 9 August 2010. 
  14. ↑ Lindburg, Donald G.. Giant Pandas: Biology and Conservation. University of California Press, 2004. ISBN 0-520-23867-2. 
  15. ↑ O'Brien, S.J.; Nash, W.G.; Wildt, D.E.; Bush, M.E.; Benveniste, R.E. (1985). "A molecular solution to the riddle of the giant panda's phylogeny". Nature 317 (6033): 140–144. doi:10.1038/317140a0. PMID 4033795. 
  16. ↑ 16,0 16,1 Krause, J.; Unger, T.; Noçon, A.; Malaspinas, A.; Kolokotronis, S.; Stiller, M.; Soibelzon, L.; Spriggs, H. et al. (2008). "Mitochondrial genomes reveal an explosive radiation of extinct and extant bears near the Miocene-Pliocene boundary". BMC Evolutionary Biology 8 (220): 220. doi:10.1186/1471-2148-8-220. PMID 18662376. PMC 2518930. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2518930. 
  17. ↑ Yu, L.; Li, Y.i-W.; Ryder, O. A.; Zhang, Y.-P. (2007). "Analysis of complete mitochondrial genome sequences increases phylogenetic resolution of bears (Ursidae), a mammalian family that experienced rapid speciation". BMC Evolutionary Biology 7 (198): 198. doi:10.1186/1471-2148-7-198. PMID 17956639. PMC 2151078. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2151078. 
  18. ↑ „Behind the News – Panda Granny“. Australian Broadcasting Corporation (2007). 2008-yil 4-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 22-iyul.
  19. ↑ Oxford English Dictionary, s.v. panda n. 1.