Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Karkidon

Koordinatalari: 41°04′25″N 71°12′23″E / 41.07361°N 71.20639°E / 41.07361; 71.20639
ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
, dagi Programmer (munozara | hissa) versiyasi
(farq) ←Avvalgi koʻrinishi | Hozirgi koʻrinishi (farq) | Yangiroq koʻrinishi→
Karkidon
ruscha: Каркидан
Shahar
41°04′25″N 71°12′23″E / 41.07361°N 71.20639°E / 41.07361; 71.20639
Mamlakat Oʻzbekiston
viloyat Namangan viloyati
tuman Chust tumani
Vaqt mintaqasi UTC+5
Karkidon ruscha: Каркидан xaritada
Karkidon ruscha: Каркидан
Karkidon
ruscha: Каркидан

Karkidon (ruscha: Каркидан) – Oʻzbekiston Respublikasi Namangan viloyati Chust tumaniga qarashli shaharcha 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan[1].

Tarixdan maʼlumki, joy nomlari toponimikasida asosan mahalliy aholining urugʻi, qabilasi nomidan yoki qiladigan ish faoliyatidan kelib chiqib nomlangan. Karkidon qishlogʻida ham aholining asosiy qismini oʻzbeklar va ozroq qismini qirgʻiz, qipchoqlar tashkil qiladi. Karkidon qadim tarixga ega qishloq boʻlib, bir qator jihatlari bilan alohida ajralib turadi. Jumladan, qishloqning tabiiy geografik sharoiti, aholisining qadimdan oʻtroq turmush tarzini kechirganligi, dexqonchilik va bogʻdorchilik bilan shugʻullanib kelganligini taʼkidlash mumkin[2].

Tadqiqotchi V. P. Nalivkinning yozishicha, Fargʻona vodiysida qadimdan oʻzbeklarning ming, yuz, qirq, kerki, qipchoq va boshqa urugʻlarning yashab kelganligini taʼkidlaydi. Shundan kelib chiqib „Karkidon“ nomi va aholisini „kerki“ urugʻiga bogʻlash ham mumkin.

Karkidon soʻzining lugʻaviy maʼnosi – „Kar“ toponimining oʻzagi Hind-yevropa tillariga mansub boʻlib „shahar, qoʻrgʻon, uya, atrofi oʻralgan joy“ degan maʼnolarni bildiradi. „Ki“ oʻzagi esa „koʻk“, „togʻ“, „tepa“ degan maʼnolarni bildiradi. „Don“ qoʻshimchasi esa „joy“, „makon“ maʼnolarini bildirib, „don yetishtiruvchilar qoʻrgʻoni“ degan maʼnoni bildirgan.

Yana bir manbada Karkidon qishlogʻiga Arabistonning Kark degan joyidan (hozir Iroqdagi shahar) qabilalar koʻchib kelganligini taʼkidlash mumkin. „Kark“dan koʻchib kelgan qabilalar hozirgi Karkidon qishlogʻining shimoliy – sharqiy qismiga kelib joylashganligi ular asosan dexqonchilik bilan shugʻullanganliklari va qishloqning yuqori qismida uy joy qurib yashaganliklari qishloq nomini esa „Karki“ yoki „Karki yurtidan koʻchib kelganlar“, „Karkidan kelganlar“ yashaydigan joy deb atashgani ham rivoyat qilinadi. Karkidan kelganlar asosan dexqonchilik va bogʻdorchilik bilan shugʻullanganlar.

Suv tanqisligi, qurgʻoqchilik boʻlganda ham Karkidon hududida yer ostidan chiqadigan suv bulogʻi toʻxtamagan va soy suvi qishloq boʻylab oqqan bu yerda dexqonchilik, bogʻdorchilik uchun yer unumdor boʻlgan. Aholi dexqonchilikda asosan tariq, bugʻdoy, arpa yetishtirish bilan shugʻullangan. Karkidon hududidagi suvga boy, unumdor yerlar daragini bilganlar boshqa joylardan kelib bu yerdagi donni koʻrib xayratlanib bu yer Karkidon ekan yaʼni „donga boy joy“ deb ataganlar.

Karkidon soʻzining yana bir lugʻaviy maʼnosi forsiycha „Korki“ - „ishlov beruvchilar“ va „don“ – „joy“, „makon“ maʼnosini bildirib „donga ishlov beruvchilar joyi“ yoki „don yetishtiruvchilar makoni“, „don yetishtiriladigan joy“ degan maʼnoda ham uchraydi.

Demak „Karkidon“ – „tepadagi qishloq“, „tepadagi joy, makon“, „tepadagi qoʻrgʻon“ maʼnosida yoki „don yetishtiruvchilar qoʻrgʻoni“ kabi maʼnolarni bildirganligini koʻrish mumkin.

Yana bir maʼlumotda Karkidon hududini “Kark”dan koʻchib kelgan 4 ta aka-uka kelib, 4-qismga boʻlib olishgani haqida rivoyat qilinadi. Bular:

1.   Boqi – Bogʻormos mahalla.

2.   Yurti – Yutmos  mahalla.

3.   Joʻqi – Koʻk  tosh mahalla.

4.   Dodi – Laylak uya mahalla.

Hozirgi kunda Karkidon qishlogʻida yuqoridagi nomdagi mahallalar mavjud. Quyida ushbu mahallalar haqida qichqacha maʼlumot berib oʻtamiz.

Koʻktosh – Koʻk rangdagi marmar tosh. Xalq orasida mazkur marmarning ust qismidagi chuqurchaga suv quyib ichilsa, koʻk yoʻtalga daʼvo boʻladi degan tushuncha mavjud. Bunday toshlar boshqa tumanlarda ham bor va xalq orasida ularni shifobaxsh deb biladilar.

  Mahallada haqiqatdan ham 3 ta  katta koʻktosh mavjud boʻlib, qishloq keksalarining aytishlaricha, bir paytlar bu joylar dala maydonlari boʻlgan. Qattiq momoqaldiroqdan keyin uchta koʻktosh paydo boʻlib qolgan  deb aytishadi.

Vaqtlar oʻtib dala yerlari aholiga uy-joy sifatida foydalanish uchun berilgan. Koʻktosh mahallasi, Mustaqillik koʻchasida yashovchi Salimboy otaning aytishlaricha, uchta  aka –uka yashashlari uchun shu joyda hovli qilib uy qurishgan. Salimboy ota bir kuni tunda zarurat tufayli tashqariga chiqqanlarida, tosh ichidan goʻzal ayol koʻringan. Ayol labi qimirlamay gapirgan. Xuddi shu holat yillar oʻtib, shu xonadon keliniga ham koʻringan. Salimboy otaning oʻgʻillari Vahobjon ota hozir ham shu joyda yashaydi.

Koʻktosh mahallasining olma daraxti, jiydasi mashhur boʻlgan. Jiydaning nonjiyda turi poʻsti yupqa boʻlib, etli, danagi ingichka toʻrlama (yoki qandak, jiyda), totli, poʻsti etiga yopishgan, danagi oʻrta choʻziq, chilon jiydaning mevasi mayda, mazasi oʻrtacha shirin, danagi ingichka (koʻpincha,tabobatda ishlatilgan), chilon jiyda koʻproq yovvoyi holda choʻllarda oʻsgan.

Bogʻormos – mahallasi Bogʻi armas (sheva), yaʼni “Bogʻ tugamas, bogʻ arimas” yerga suqilgan narsa koʻklamay qolmaydi maʼnosini anglatadi. Mahalla aholisi ariq, zovurlar atrofiga sel kelish havfini olish maqsadida turli-tuman koʻchatlar ekaverishgan shuni natijasida ekilgan koʻchatlar xatosiz koʻkarib, koʻpaygani bois shunday nomlangan. Mahalla yer maydoni 56,8 gektarni tashkil qiladi.

Tuman markazidan 10 kilometr masofada joylashgan . Aholisi asosan dehqonchilik, chorvachilik, bogʻdorchilik. Mahalla shimoldan Varzigon, Gʻova janubdan Koʻktosh, gʻarbdan Laylak uya, Sharqdan Yutmos mahallalari bilan chegaradosh.

Yutmos- mahalliy aholi fikricha yotmas (shevada), yaʼni tinib-tinchimas, mehnatkash maʼnosini bildiradi. Mahalla 2013-yil  30 dekabrda davlat roʻyxatidan oʻtgan. Mahalla tuman markazidan 8 km 100 metr masofada joylashgan.

Aholisi dehqonchilik, chorvachilik, bogʻdorchilik bilan shugʻullanadi.

Yurtmos mahallasida Muxirboy bobo  (chaqqon qassob boʻlgan), Yulduz buvaning bogʻlaridagi olmalar juda mashhur boʻlib, bu olmalarning vatani Namangan ekan. Qishloqda kimning bir parcha tomorqa yeri boʻlsa, hovlisining sahnida uzum ekilgan boʻlgan. Uzumning chilgi, oq chilgi, qora chilgi turlari, dumaloq, dili kabutar, oq kishmish, qora kishmish singari navlari serob  boʻlgan.

Yutmos mahallasi sharq tomondan Koʻktosh, kun botishdan Bogʻormos, gʻarb tomondan Varzik va Varzigon mahallalari bilan chegaradosh. Hududi  62,2 gektar maydonni egallagan.

Laylakuya mahallasida 2005 yil eski masjid  mavjud boʻlib, u yerda bitta tut daraxti boʻlgan. Daraxtda Laylak uyasi boʻlganligi bois shunday nomlanadi tuman markazidan 8 km masofada joylashgan.

Aholisi bogʻdorchilik va dehqonchilik bilan shugʻullanadi. Sharqdan karnon qishlogʻi, gʻarbdan Varzigon, shimoldan Koʻktosh va Bogʻormos mahallalari hamda janubdan Koʻktosh, Bibiona bilan chegaradosh. Mahalla 98,6 gektar maydonni egallagan.

Karkidon nomi XV-XVI asrlardagi manbalarda keng miqyosda tilga olina boshlagan.

Manbalar

1. Topildiyev Nosirjon Raximjonovich XXI asrda Qoʻqon xonligiva Rossiyaimperiyasi munosobatlari. – Toshkent, 2024.

2. Topildiyev Odiljon Raximjonovich Karkidon qishloq tarixi.- Namangan. 2025