Kontent qismiga oʻtish

Karib dengizi hamjamiyati

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Karib hamjamiyati (inglizcha: Caribbean Community, qisqartmasi CARICOM yoki CC) — bu Amerika, Karib havzasi va Atlantika okeani mintaqalarida joylashgan 15 ta a’zo davlat (14 ta mustaqil davlat va 1 ta bog‘liqlikdagi hudud) hamda 5 ta assotsiatsiyalashgan a’zodan iborat siyosiy va iqtisodiy ittifoq bo‘lgan hukumatlararo tashkilotdir[1]. CARICOMning asosiy maqsadi — o‘z a’zolari o‘rtasida iqtisodiy integratsiya va hamkorlikni rag‘batlantirish, integratsiya samaralaridan barcha a’zolarning teng darajada foydalanishini ta’minlash va tashqi siyosatni muvofiqlashtirishdan iborat. Mazkur tashkilot 1973-yilda uning to‘rt nafar asoschi davlati tomonidan Chaguaramas shartnomasi imzolanishi orqali tashkil etilgan[2]. Tashkilotning kotibiyati bosh qarorgohi Gayana davlatining Jorjtaun (Georgetown) shahrida joylashgan.

CARICOMga Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi tomonidan rasmiy kuzatuvchi maqomi berilgan[3].

Tarixi

Karib hamjamiyati (CARICOM), dastlab Karib hamjamiyati va umumiy bozor nomi bilan tanilgan, 1973-yil 1-avgustda kuchga kirgan Chaguaramas shartnomasi asosida tashkil etilgan[4]. Uning asoschi a’zolari Barbados, Yamayka, Gayana hamda Trinidad va Tobago davlatlari bo‘lgan.

CARICOM, 1965–1972-yillarda faoliyat yuritgan Karib dengizi erkin savdo uyushmasi (Caribbean Free Trade Association — CARIFTA)ning o‘rnini egalladi. Bu uyushma 1958-yil 3-yanvarda tashkil etilgan va 1962-yil 31-mayda tarqatib yuborilgan G‘arbiy Hindiston federatsiyasidan so‘ng Karib mintaqasidagi ingliz tilida so‘zlashuvchi davlatlar o‘rtasida iqtisodiy aloqalarni saqlab qolish maqsadida tuzilgan edi.

Chaguaramas shartnomasining qayta ko‘rib chiqilgan varianti 2001-yil 5-iyulda Bagama orollarining Nassau shahrida bo‘lib o‘tgan CARICOM hukumat rahbarlarining yigirma ikkinchi yig‘ilishida imzolandi[5]. Ushbu yangi shartnoma Karib mintaqasida yagona bozor va iqtisodiyot — CARICOM Yagona bozor va iqtisodiyot (CARICOM Single Market and Economy — CSME)ni yaratishga yo‘l ochdi.

Gaitining CARICOMdagi a’zoligi 2004-yil 29-fevraldan 2006-yil iyun oyining boshigacha bo‘lgan davrda, mamlakatda sodir bo‘lgan davlat to‘ntarishi va prezident Jan-Bertran Aristidning hokimiyatdan chetlatilishi sababli amalda to‘xtatilgan edi[6][7]. CARICOM bu borada bayonot berib, “CARICOM tarkibidagi hech bir demokratik yo‘l bilan saylangan hukumat o‘z rahbarini noqonuniy tarzda lavozimidan chetlatmasligi kerak,” deb e’lon qildi. Qolgan o‘n to‘rt nafar hukumat rahbari Aristidning Afrikadan Yamaykaga uchib kelib, hodisalar tafsilotlarini shaxsan ularga yetkazishini istadi. Bu holat Gaitining vaqtinchalik bosh vaziri Jerar Latortuni g‘azablantirdi va u mamlakatni CARICOMdan chiqish choralarini ko‘rishini bildirdi[8]. Natijada, CARICOM Gaiti rasmiylarining tashkilot kengashlaridagi ishtirokini vaqtincha to‘xtatish bo‘yicha ovoz berdi[9][10].2006-yilda Rene Preval prezidentlik saylovlarida g‘alaba qozonganidan so‘ng, Gaiti vakillari tashkilotga qayta qabul qilindi. O‘sha yilning iyul oyida Preval shaxsan CARICOM Vazirlar Kengashi yig‘ilishida ochilish nutqini so‘zladi.

2013-yildan boshlab, CARICOM bloki va Dominikan Respublikasi CARIFORUM nomi ostida, 2008-yilda imzolangan Iqtisodiy hamkorlik to‘g‘risidagi bitim orqali Yevropa Ittifoqi bilan bog‘langan[11] . Ushbu bitim Yevropa Ittifoqiga a’zo barcha davlatlar hamda CARIFORUM davlatlariga savdo va investitsiya bo‘yicha teng huquqlarni beradi. Shartnomaning 234-moddasiga ko‘ra, CARIFORUM va Yevropa Ittifoqi davlatlari o‘rtasidagi nizolar Yevropa sudlari tomonidan ko‘rib chiqiladi[12].

Manbalar

  1. ↑ Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named UIA
  2. ↑ „Intergovernmental Organizations“. United Nations. 2017-yil 23-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 28-aprel.
  3. ↑ „Intergovernmental Organizations“. United Nations. 2017-yil 23-mayda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2017-yil 28-aprel.
  4. ↑ „Original Treaty of Chaguaramas“. 2007-yil 11-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan.
  5. ↑ „Revised Treaty of Chaguaramas“. 2011-yil 10-noyabrda asl nusxadan arxivlangan.
  6. ↑ „Aristide accuses U.S. of forcing him out“. Canadian Broadcast Corporation (2004-yil 2-mart). 2020-yil 24-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 25-mart.
  7. ↑ „Aristide launches kidnap lawsuit“. BBC News (2004-yil 31-mart). 2011-yil 9-dekabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 25-mart.
  8. ↑ „Haiti suspends ties with CARICOM“. www.trinidadandtobagonews.com. Qaraldi: 2024-yil 14-aprel.
  9. ↑ „Haiti suspends ties with CARICOM“. Trinidadandtobagonews.com. 2009-yil 22-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2011-yil 25-mart.
  10. ↑ „Haiti could return to CARICOM“. The Gleaner (2006-yil 10-fevral). 2010-yil 23-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan.
  11. ↑ Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named cpdcngo.org
  12. ↑ Manba xatosi: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named jamaica-gleaner.com

Havolalar

Vikiomborda „Karib dengizi hamjamiyati“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Karib_dengizi_hamjamiyati&oldid=536472" dan olindi