Karanlik Kümbet
| Maqbara | |
Karanlik Kümbet
| |
 | |
Karanlik Kümbet (tarjimasi „Qorongʻi qabr“), shuningdek, Emir Sadrettin Kümbeti nomi bilan tanilgan tarixiy maqbara yoki kumbet. Turkiyaning Arzirum shahri Gülahmet koʻchasida Dervish ogʻa masjidi roʻparasida joylashgan[1].
Maqbara baʼzida Sadrettin Konevi Türbesi nomi bilan ham ataladi. Bino XIV asr boshlarida Saljuqiylar hukmronligining soʻnggi davrlarida bunyod etilgan[2].
Tarixi
Maqbara 1307–1308-yillarda qurilgan[1]. Maqbara qurilishi 1307–1308-yillarda Sadriddin Türkbeg boshchiligida boshlangan[3]. Maqbara uning marhum otasi Xoja Vecihiddin xotirasiga bagʻishlab bunyod etilgan boʻlib, otasi ham shu yerga dafn etilgan boʻlishi mumkin[3]. Oradan koʻp oʻtmay bu yerga soʻfiy orif, Ibn Arabiyning shogirdi Sadriddin Koneviy dafn etilgani toʻgʻrisida notoʻgʻri mish-mishlar tarqalgan[4]. Ushbu asossiz rivoyat hatto Erzurum tarixiga bagʻishlangan „Solnoma-i Viloyet-i Arzirum“ nomli tarixiy kitobga ham kirib qolgan[5]. Shu sababli maqbara Sadriddin Koneviy maqbarasi nomi bilan mashhur boʻlib ketgan[5].
Zamonaviy tarixi
Yillar davomida maqbara qarovsiz qolib, xarobaga aylana boshlagan. 1954-yilda Turkiya Vaqflar bosh boshqarmasining moliyaviy koʻmagi bilan taʼmirlangan.
Meʼmorchiligi
Maqbaraning umumiy meʼmoriy uslubi Saljuqiylar meʼmorchiligiga mansub[6]. Maqbara ikki qavatdan iborat boʻlib, asl qabrlar yer osti qismida joylashgan[3][1]. Inshootning ustki qismini oddiy gumbaz, uning ustini esa konussimon gumbaz qoplab turadi. Binoning ichki qismida, jumladan, kirish eshigi tepa qismidagi bezaklarda muqarnas usulidan foydalanilgan[1][3]. Maqbara asosan toshdan qurilgan[1][3][6].
Galereya
-
Maqbaraning yuqori qismining yaqindan ko‘rinishi -
Yer ostidagi keng xonalarni va ulardagi asl qabrlarni ko‘rish imkonini beruvchi havo kiradigan teshik
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Kurtuluş „Erzurum: Karanlık Kümbet | Haber Kaos“ (tr) (2020-yil 12-fevral). Qaraldi: 2023-yil 23-dekabr.
- ↑ Abdürrahim Şerif Beygu, Erzurum: Tarihi, Anıtları, Kitabeleri, Istanbul 1936, pages 146-147.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 ÇAĞLAYAN, Mustafa Yılmaz „KARANLIK KÜMBET (Emir Sadreddin Kümbeti)“ (tr). Erzurum Ansiklopedisi (2021-yil 30-yanvar). Qaraldi: 2023-yil 23-dekabr.
- ↑ KELEŞ, Erol (2021-06-09). "Vilâyet-i Ermen Vâlisi Emir Sutay Noyan ve Sutaylılar". Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi 8 (1): 73–90. doi:10.16985/mtad.949328. ISSN 2148-6743.
- ↑ 5,0 5,1 Salnâme-i Vilâyet-i Erzurum (1317), p. 168.
- ↑ 6,0 6,1 Mehmet Özel, „Erzurum’da Selçuklu Devri Eserleri“, Kültür ve Sanat, Istanbul 1977