Kanarang
Kanarang (forscha: کنارنگ) Sosoniylar imperiyasi harbiy tizimidagi oʻziga xos unvon boʻlib, imperiyaning shimoli-sharqiy eng chekka chegaraviy viloyati Abarshahr (Nishopur, Tus va Abivard shaharlari kirgan) qoʻmondoni uchun berilgan. Vizantiya manbalarida bu unvon chanaranges (yunoncha: χαναράγγης) shaklida beriladi va koʻpincha, masalan Prokopiy asarlarida, mansab egasining haqiqiy ismi oʻrnida qoʻllanadi[2].
Bu unvon Eronning boshqa chegara hududlarini boshqargan amaldorlarga berilgan anʼanaviy marzbon unvoni oʻrnida qoʻllangan. Boshqa marzbonlar singari, bu mansab ham merosiy boʻlgan. Uni egallagan sulola (Kanarangiylar) ilk bor Yazdigard I (h. 399–421) hukmronligi davrida manbalarda tilga olinadi. Biroq, ularning kelib chiqishi Sosoniylardan avvalgi, ehtimol Parfiya davriga borib taqaladigan sulolaga mansub boʻlgan. Kanarangiylar Sosoniylar imperiyasining shimoli-sharqiy chegaralarida yuksak obroʻ-eʼtibor va katta vakolatlarga ega boʻlganlar. Bu holat buyuk fors shoiri Firdavsiyning Shohnoma asarida ularning ulugʻlab tasvirlanishida ham oʻz aksini topgan[2][3]. Ular 628-yilda Sosoniylarning soʻnggi qudratli hukmdori Xusravni (h. 590–628) taxtdan agʻdargan yirik zodagon oilalar qatorida boʻlganlar[4].
Bu sulola Sosoniylar davlatining soʻnggi kunlariga qadar faol boʻlgan. Arab manbalarida Kanara nomi bilan tilga olingan shaxs hal qiluvchi al-Qodisiyya jangida eroniy yengil otliqlarga qoʻmondonlik qilgan. Uning oʻgʻli Shahriyor bin Kanara esa jasorat bilan jang qilib, oxir-oqibat halok boʻlgani qayd etiladi[5]. Keyinchalik bu oila Abdulloh ibn Omir boshchiligida musulmonlarning Xurosonni zabt etishiga koʻmaklashgani manbalarda qayd etilgan. Buning evaziga Tus viloyati hamda Nishopur viloyatining yarmi ustidan nazoratni saqlab qolish huquqi bilan taqdirlangan[6]. Oxir-oqibat ularni arab harbiy amaldori Humayd ibn Qahtaba tor-mor etgan boʻlib, bu voqea, ehtimol, xalifa al-Mansur (h. 754–775) hukmronligi davrida Humayd ibn Qahtabaning Xuroson noibi boʻlgan paytiga toʻgʻri keladi[7][8].
Manbalar
- ↑ „stamp-seal; bezel British Museum“ (en). The British Museum.
- ↑ 2,0 2,1 Houtsma 1993, s. 975.
- ↑ Pourshariati 2008, ss. 266–267.
- ↑ Pourshariati 2008, ss. 155, 173.
- ↑ Pourshariati 2008, ss. 232–233, 269.
- ↑ Pourshariati 2008, ss. 272, 275–276.
- ↑ Crone 2012, ss. 33–34.
- ↑ Pourshariati 2008, ss. 449–450.
Adabiyotlar
- Crone, Patricia. The Nativist Prophets of Early Islamic Iran: Rural Revolt and Local Zoroastrianism. Cambridge University Press, 2012 — 1–543-bet. ISBN 9781139510769.
- E.J. Brill's first encyclopaedia of Islam 1913-1936, Volume VIII. BRILL, 1993. ISBN 90-04-09794-5.
- Pourshariati, Parvaneh. Decline and Fall of the Sasanian Empire: The Sasanian-Parthian Confederacy and the Arab Conquest of Iran. I.B. Tauris, 2008. ISBN 978-1-84511-645-3.