Kamures Kadın
| Kamures Kadın | |||||
|---|---|---|---|---|---|
 | |||||
| Usmoniylar imperiyasining bosh kadıni (Bosh xotin) | |||||
| Tenure | 1909-yil 27-aprel – 1918-yil 3-iyul | ||||
| Oʻtmishdoshi | Bedrifelek Kadın | ||||
| Davomchisi | Emine Nazikeda Kadın | ||||
| Tugʻilishi |
1855-yil 5-mart Ganja, Kavkaz general-gubernatorligi, Rossiya imperiyasi (ehtimol) | ||||
| Vafoti |
30-aprel 1921-yil (66 yoshda) Shahzoda Mahmud Nejmiddin saroyi, Kuruçeşme, Konstantinopol, Usmoniylar imperiyasi (hozirgi Istanbul, Turkiya) | ||||
| Turmush oʻrtogʻi |
Mehmed V (turm. 1872; vaf. 1918) | ||||
| Farzandlari | Shahzoda Mehmed Ziyoyiddin | ||||
| |||||
| Dini | Islom, sunniylik | ||||
Kamures Kadın (usmonli turkcha: کامرس قادین – „lazzat keltiruvchi“[1]; shuningdek, Gamres, Kamres yoki Kamus Kadın deb ham atalgan; 1855-yil 5-martda tugʻilgan – 1921-yil 30-aprelda vafot etgan) – Usmoniylar imperiyasi sultoni Mehmed V ning birinchi va bosh xotini[2].
Hayoti
Kamures Kadın 1855-yil 5-martda tugʻilgan. Saroy hujjatlariga koʻra Ganjada tugʻilgan, biroq ushbu maʼlumotning ishonchliligi borasida shubhalar mavjud. Kamures juda yosh boʻlgan vaqtida qul sifatida Usmoniylar saroyiga yuborilgan. U aʼlo darajada taʼlim olgan va yetuk darajadagi pianinochi boʻlgan.
Kamures 1872-yil 30-sentyabrda shahzoda Mehmed Rashodga turmushga chiqqan. Kemeres uning birinchi xotini edi[3]. Nikohdan bir yil oʻtib, 1873-yil 26-avgustda yagona oʻgʻli Shahzoda Mehmed Ziyoyiddinni dunyoga keltirgan[4].
Mehmed V hukmronligi
1909-yil 27-aprelda Mehmed taxtga oʻtirganidan soʻng[5], Kamuresga „Bosh Kadın“ unvoni berilgan[2].
1914-yilda Kamures Sulton Jahon bilan uchrashdi. Fors tilini yaxshi bilgan sulton Mehmed ularga tarjimonlik qildi[6]. Saroy maktabi oʻqituvchisi Safiye Ünüvar xotiralarida uning goʻzalligi haqida soʻz yuritib, 1915-yilda uchrashganlarini, hatto oʻsha paytda ham u oʻz husni goʻzalligidan biroz boʻlsa-da saqlab qolganini aytgan[7][8]. Kamures tarixni oʻrganishga qiziqar, Safiye uni ziyorat qilganida Kamures har doim suhbatni Usmoniylar tarixi mavzusiga burar edi[9].
1918-yilda Bolgariya qiroli Boris III Istanbulga tashrif buyurgan paytda Kamures u bilan uchrashdi. U qirol bilan Usmoniylar imperiyasining sulton xonimi sifatida uchrashdi[10]. Bu uchrashuv juda muhim voqea edi, chunki haram ayollarining begona erkak bilan uchrashishi Usmoniylar urf-odatlariga zid edi. 1918-yil 30-may kuni Bourbon-Parma Zita imperatrisasi va uning eri imperator Karl I bilan birga Istanbulga tashrifi chogʻida Kamures ular bilan ham Yıldız saroyi haramida uchrashdi[11].
Xayriya faoliyati
1912-yil 20-martda[12] Istanbul va uning atrofidagi jamoalarda tibbiy xizmat koʻrsatish uchun 1877-yilda tashkil etilgan „Usmoniylar Hilol-i Ahmer jamiyati“ tarkibida „Hilol-i Ahmer ayollar markazi“ tuzildi[13]. Kamures ushbu tashkilotning faxriy raisi sifatida xizmat qildi[14]. 1912-yil noyabrida Bolqon urushlari boshlangandan koʻp oʻtmay taʼsis etilgan „Usmoniylar Qizil Yarim Oy medali“ (Osmanlı Hilal-i Ahmer Madalyası) bilan ham taqdirlandi. Bu mukofot tashkilotga moddiy yoki maʼnaviy jihatdan xayrli xizmat koʻrsatganlarga berilardi. Kamures Birinchi jahon urushigacha oltin medal olgan yagona Usmoniy musulmon ayol edi[15].
1914-yil fevral oyida tashkilot hamshiralar yordamchilari uchun oʻquv kursi boshlanganini eʼlon qildi. Ushbu kurs juma va yakshanba kunlari oʻtkaziladigan, har biri ikki soatdan iborat boʻlgan oʻn sakkizta darsdan tashkil topgan edi. Darslarni Besim Omer va Aqil Muxtar oʻtishlari kerak edi. Kursda 40–50 nafar ayol qatnashdi va 5 oylik kurs yakunida 27 ayol imtihondan muvaffaqiyatli oʻtdi. Ushbu 27 nafar ayolning barchasi nufuzli usmoniylar amaldorlarining rafiqalari va qizlari boʻlib, oʻz sertifikatlarini Kamures, Naciye Sulton, uning onasi hamda boshqa saroy ayollari ishtirokidagi marosimda qabul qilib oldilar[16].
1913-yil aprel oyida Kamures „Usmonli–Turk xonimlari esirgeme dernegi“[17] (Usmonli turk ayollarini qoʻllab-quvvatlash jamiyati)ning homiysi sifatida faoliyat yuritdi[18]. Sulton bu tashkilotga 50 usmoniylar funtini xayriya qilgan[17].
Vafoti
Sulton Mehmed 1918-yil 3-iyulda vafot etganidan soʻng[19], Kamures oʻgay oʻgʻli Shahzoda Mahmud Nejmeddinning Kuruçeşmedagi saroyiga koʻchib oʻtdi va u yerda 1921-yil 30-aprelda 66 yoshida vafot etdi. Oʻlimidan soʻng Istanbulda erining maqbarasi joylashgan Eyüp qabristoniga dafn qilindi[7][8].
Mukofotlari
- „Usmoniylar Qizil Yarim Oy medali“, 1912-yil[12]
Lavozimlari=
- „Hilol-i Ahmer xonimlar markazi“ning faxriy raisi, 1912-yil 20-mart[15]
Farzandlari
| Ismi | Tugʻilgan sanasi | Vafot sanasi | Izohlar |
|---|---|---|---|
| Shahzoda Mehmed Ziyoyiddin | 1873-yil 26-avgust[2][4] | 1938-yil 30-yanvar[4] | 5 marta uylangan, 2 oʻgʻil va 6 qiz farzand koʻrgan |
Yana qarang
Manbalar
- ↑ Brookes 2010, s. 207 n. 7.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Uluçay 2011, s. 260.
- ↑ Brookes 2010, s. 283.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Brookes 2010, s. 291.
- ↑ Faroqhi, Suraiya. The Cambridge History of Turkey. Cambridge University Press, 2008 — 79-bet. ISBN 978-0-521-62096-3.
- ↑ Brookes, D.S.. On the Sultan's Service: Halid Ziya Uşaklıgil's Memoir of the Ottoman Palace, 1909–1912. Indiana University Press, 2020 — 128 n. 15-bet. ISBN 978-0-253-04553-9.
- ↑ 7,0 7,1 Brookes 2010, s. 207.
- ↑ 8,0 8,1 Sakaoğlu 2008, s. 701.
- ↑ Brookes 2010, s. 231.
- ↑ Sakaoğlu 2008, s. 700.
- ↑ Açba, Leyla. Bir Çerkes prensesinin harem hatıraları. L & M, 2004 — 56-bet. ISBN 978-9-756-49131-7.
- ↑ 12,0 12,1 Os 2013, s. 403.
- ↑ Hacker, Barton; Vining, Margaret. A Companion to Women's Military History. BRILL, 17 August 2012 — 199-bet. ISBN 978-9-004-21217-6.
- ↑ ; Ramazan TuğPadişahın himayesinde Osmanlı Kızılay Cemiyeti 1911-1913 yıllığı. Türkiye Kızılayı Derneği, 2013 — 35-bet. ISBN 978-605-5599-14-0.
- ↑ 15,0 15,1 Os 2013, ss. 449–450.
- ↑ Os 2013, ss. 451–452.
- ↑ 17,0 17,1 Os 2013, ss. 258–260.
- ↑ De Haan, F.; Bucur, M.; Daskalova, K.. Aspasia 2007, Aspasia 2007. Berghahn Books, 2007 — 81-bet. ISBN 978-1-84545-585-9.
- ↑ Tucker, Spencer C.. World War I: The Definitive Encyclopedia and Document Collection [5 volumes]: The Definitive Encyclopedia and Document Collection. ABC-CLIO, October 28, 2014 — 1071-bet. ISBN 978-1-851-09965-8.
Adabiyotlar
- Brookes, Douglas Scott. The Concubine, the Princess, and the Teacher: Voices from the Ottoman Harem. University of Texas Press, 2010. ISBN 978-0-292-78335-5.
- Os, Nicolina Anna Norberta Maria van. Feminism, Philanthropy and Patriotism: Female Associational Life in the Ottoman Empire. Leiden University Institute for Area Studies (LIAS), Faculty of Humanities, Leiden University, 31 October 2013.
- Sakaoğlu, Necdet. Bu mülkün kadın sultanları: Vâlide sultanlar, hâtunlar, hasekiler, kadınefendiler, sultanefendiler. Oğlak Yayıncılık, 2008. ISBN 978-9-753-29623-6.
- Uluçay, Mustafa Çağatay. Padişahlarning ayollari va qizlari. Ankara: Ötüken, 2011. ISBN 978-9-754-37840-5.