Kontent qismiga oʻtish

Kaloriya cheklashni taqlid qiluvchi moddalar

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya

Kaloriya cheklashni taqlid qiluvchi moddalar (inglizcha: calorie restriction mimetics, qisqartmasi — CRM), shuningdek energiya cheklashni taqlid qiluvchi moddalar nomi bilan ham maʼlum — kaloriya cheklash (KC) koʻplab laboratoriya hayvonlarida va odamlarda yuzaga keltiradigan sezilarli qarishga qarshi taʼsirni, tamoyil jihatidan, takrorlashi kutilayotgan oziqaviy qoʻshimchalar yoki nomzod dori vositalarining farazli sinfi. Kaloriya cheklash deganda toʻyib ovqatlanmaslikka yoki organizm uchun zarur oziq moddalar tanqisligiga olib kelmagan holda kaloriya isteʼmolini 20% (yengil KC) dan 50% (kuchli KC) gacha kamaytirish tushuniladi[1]. Samarali CRM kaloriya cheklashning oʻz taʼsirini yuzaga chiqaradigan asosiy metabolik yoʻllarni oʻzgartiradi va shu tariqa ovqat isteʼmolini kamaytirmasdan turib yoshlikka xos sogʻliqni saqlab qolish hamda umr koʻrish davomiyligini uzaytirish imkonini beradi. Bu atamani Milliy qarish instituti (National Institute on Aging) xodimlari Lane, Ingram va Roth 1998-yilda Rejuvenation Research jurnalining oʻtmishdoshi boʻlgan Journal of Anti-Aging Medicine nashrida eʼlon qilgan muhim maqolasida kiritgan[2]. Namunali organizmlarda kaloriya cheklashning taʼsirida bir qator genlar va signal yoʻllari ishtirok etishi aniqlangan; ular dori vositalarini kashf etish va CRM yaratish uchun istiqbolli nishonlar hisoblanadi. Biroq hozirgacha birorta ham samarali CRM aniqlanmagan[1][3][4].

Nomzodlar

Nomzod birikmalar qatoriga quyidagilar kiradi:

  • Resveratrol (3,5,4′-trigidroksi-trans-stilben) — stilbenoidlar guruhiga mansub tabiiy fenol va fitoaleksin. Uni bir qancha oʻsimliklar, jumladan uzum hamda, ayniqsa, yapon gorechi ildizlari tabiiy ravishda ishlab chiqaradi; sanoat miqyosida resveratrol aynan shu ildizlardan ajratib olinadi. Dastlabki bir qator tadqiqotlarda resveratrol achitqilar, Caenorhabditis elegans chuvalchangi va meva chivinlarining umr koʻrish davomiyligini uzaytirishi aniqlangan edi; aynan shu xabarlarga tayanib, u CRM sifatida taklif etilgan. Bu tadqiqotlarda qatnashgan olimlar keyinchalik Sirtris Pharmaceuticals kompaniyasiga asos solgan; kompaniya resveratrol analoglarini patentlangan dori vositalari sifatida ishlab chiqish ustida ishlagan. Shundan soʻng koʻplab kompaniyalar resveratrol asosidagi oziqaviy qoʻshimchalarni ishlab chiqarib, bozorga chiqara boshladi. Biroq mustaqil olimlarning tadqiqotlari bu natijalarni takrorlay olmadi[5][6][7]. Bundan tashqari, hozirgacha oʻtkazilgan har bir tajribada resveratrol turli dozalarda ham ozgʻin, genetik jihatdan normal sichqonlarning umr koʻrish davomiyligini uzaytira olmadi[8][9][10]; kalamushlarda ham u umrni uzaytirmadi[11].
  • Diabetga qarshi dori boʻlgan metformin CRM sifatida taklif etilgan, chunki bu preparat berilgan sichqonlarda kaloriya cheklangan sichqonlardagiga oʻxshash gen ekspressiyasi oʻzgarishlari aniqlangan[12]. U diabetni davolash uchun allaqachon klinik tasdiqdan oʻtgan va soʻnggi 40 yil davomida aynan shu maqsadda qoʻllanib kelinmoqda. Metformin muskul va yogʻ hujayralari yuzasidagi insulin retseptorlarining sezgirligini oshiradi hamda jigarda glyukoza ishlab chiqarishni kamaytiruvchi genlarni faollashtiradi; shu yoʻl bilan fermentativ boʻlmagan glikatsiya va yosh oʻtishi bilan bogʻliq boshqa shikastlanishlar xavfini pasaytiradi. Bu taʼsirlar kaloriya cheklashda ham kuzatiladi. Keyinchalik metformin qisqa umr koʻradigan yoki genetik jihatdan saratonga moyil sichqon zotlarining umr koʻrish davomiyligini uzaytirgani haqida xabar berilgan[13]. Biroq genetikasi va umr koʻrish davomiyligi normal boʻlgan kalamush va sichqonlarda oʻtkazilgan ikkita tadqiqot metforminning maksimal umr koʻrish davomiyligiga taʼsiri yoʻqligini, median umr koʻrish davomiyligiga esa juda kichik taʼsir koʻrsatishini aniqlagan[14][15].
  • Oksaloatsetat — limon kislota siklining metabolik oraliq mahsuloti. Qisqa umr koʻradigan Caenorhabditis elegans toʻgarak chuvalchangida oksaloatsetat qoʻshimchasi oksidlangan nikotinamidadenindinukleotidning qaytarilgan shakliga nisbatini (NAD+:NADH) oshiradi va shu orqali AMPK hamda FOXO signal yoʻllarini faollashtiradi; bu kaloriya cheklashda sodir boʻladigan jarayonga oʻxshaydi[16]. NAD+/NADH nisbatining ortishi sitoplazmada oksaloatsetatning malat degidrogenaza fermenti yordamida malatga aylanish reaksiyasi tufayli yuzaga keladi. Hujayralardan ajratib olingan va oksaloatsetatga boyitilgan muhitda sinovdan oʻtkazilgan mitoxondriyalarda bu ortish juda sezilarli boʻlishi mumkin[17]. NAD+/NADH nisbatining pasayishi esa uglevod almashinuvi orqali boshqariladigan hujayra qarishi mexanizmi sifatida taklif etilgan[18].
Ana shu signal yoʻllariga koʻrsatadigan oʻxshash taʼsiri tufayli oksaloatsetat kaloriya cheklashni taqlid qiluvchi modda sifatida taklif etilgan[16]. Qisqa umr koʻradigan Caenorhabditis elegans toʻgarak chuvalchangida muhitga oksaloatsetat qoʻshilishi oʻrtacha umr koʻrish davomiyligini haqiqatan ham oshiradi; uning maksimal umr koʻrish davomiyligiga taʼsiri bor-yoʻqligi esa aniq boʻlmay qolgan[16][19]. Biroq ikkita mustaqil olimlar guruhi toʻrtta universitet laboratoriyasida sinovdan oʻtkazganda, oksaloatsetat qoʻshimchalari sogʻlom laboratoriya sichqonlarining umr koʻrish davomiyligiga hech qanday taʼsir koʻrsatmadi[10].
  • Rimonabant (Acomplia) — dastlab Yevropa Ittifoqida qoʻllash uchun tasdiqlangan, biroq keyinchalik xavotir va depressiyani oʻz ichiga olgan psixiatrik nojoʻya taʼsirlari sababli bozordan olib qoʻyilgan semizlikka qarshi dori[20]. Qoʻshma Shtatlarda qoʻllash uchun rimonabantni FDA hech qachon tasdiqlamagan[21]. Bu modda endokannabinoid-1 retseptorini bloklaydi. Endokannabinoidlar — kannabisga oʻxshash, ishtahani qoʻzgʻatadigan va energiya muvozanatini boshqaradigan kimyoviy moddalar. Gipotalamusdagi endokannabinoid retseptorining haddan tashqari qoʻzgʻalishi ishtahani kuchaytiradi va lipogenezni ragʻbatlantiradi. Shuningdek, u adiponektinning foydali taʼsirlarini toʻsib qoʻyadi. Rimonabant bularning oldini oladi va shu tariqa ishtahani pasaytiradi, energiya muvozanatini tiklaydi hamda qorin ichidagi yogʻni kamaytiruvchi adiponektin miqdorini oshiradi. U lipid profilini, glyukozaga chidamlilikni va bel oʻlchamini yaxshilaydi, shu bois taʼsiri jihatidan kaloriya cheklashga qiyoslanadi.
  • Alfa-lipoik kislota (α-lipoik kislota yoki ALA) koʻplab tadqiqotlarda normal sichqon va kalamushlarning umr koʻrish davomiyligini uzaytira olmadi — na yolgʻiz oʻzi qoʻllanganda[22][23], na kombinatsiyalangan terapiya tarkibida[24][25].
  • 2-deoksi-D-glyukoza, yoki 2DG. 2-deoksiglyukoza CRM sifatida oʻrganilgan birinchi vosita boʻldi[2][4][26]. Bu birikma glikolizni tormozlaydi va kaloriya cheklashning ayrim fiziologik taʼsirlarini, xususan, insulinga sezgirlikning ortishi, glyukoza darajasining pasayishi, tana haroratining pasayishi hamda boshqa biokimyoviy oʻzgarishlarni takrorlay oladi[2][26]. U C. elegans chuvalchanglarining umrini uzaytirgani haqida xabar berilgan[27]; biroq kalamushlarning turli zotlarida oʻtkazilgan tadqiqotlar 2DG sinovdan oʻtkazilgan bir necha dozalarda umr koʻrish davomiyligini uzaytirmasligini va zaharli taʼsir koʻrsatishini aniqladi[26]. „Yuraklarning gistopatologik tahlili doza ortishi bilan yurak miotsitlarida vakuolizatsiya kuchayishini koʻrsatdi; toʻqimani boʻyash esa vakuolalarda na glikogen, na lipid borligini aniqladi“[26].
  • mTOR (mechanistic Target Of Rapamycin) signal yoʻlini tormozlovchi dori — rapamitsin kaloriya cheklashni taqlid qiluvchi modda boʻlishi mumkin degan taxmin bildirilgan[4][28]. Bu taxmin quyidagilarga asoslanadi: mTORC1 faolligi oziq moddalarning mavjudligiga javob beradi; mTOR faolligi kaloriya cheklash taʼsirida tormozlanadi; mTOR signalizatsiyasini genetik yoʻl bilan tormozlash umurtqasiz hayvonlarda maksimal umr koʻrish davomiyligini uzaytiradi; mTORni rapamitsin bilan farmakologik tormozlash esa ham umurtqasizlarda, ham sichqonlarda maksimal umr koʻrish davomiyligini uzaytiradi[9][28][29]. mTOR kaskadining ayrim elementlarini oʻchirib qoʻyish umurtqasiz hayvonlarda rapamitsinning umr koʻrish davomiyligiga taʼsirini toʻsib qoʻyadi[28]. Shunga qaramay, kutilmaganda, kaloriya cheklash va rapamitsinning metabolizmga hamda gen ekspressiyasiga taʼsiri sichqonlarda sezilarli darajada farq qiladi[30][31][32]; dalillar bu ikki qarishga qarshi terapiya mexanizmlari koʻp jihatdan bir-biridan farq qilishini va, ehtimol, bir-birini toʻldirishi mumkinligini koʻrsatmoqda[31][32].

CRM boʻlishi mumkin deb taxmin qilinayotgan boshqa moddalar:

  • Glyukozamin yoki uning hosilasi N-atsetilglyukozamin toʻgarak chuvalchanglar va sichqonlarning umrini uzaytirgan[33][34].
  • Peroksisoma proliferatorlari bilan faollashadigan gamma-retseptor (PPARγ) inhibitorlari, masalan, rosiglitazon va gugulipidlar; ular insulinga sezgirlikni oshiruvchi vositalar sifatida ishlaydi hamda yogʻ hujayralarining PPAR-retseptorlariga birikib, bu hujayralarni insulinga sezgirroq qiladi
  • Sirtuinlarni modullovchi vositalar (STAC — inglizcha sirtuin-activating compounds, yaʼni sirtuinlarni faollashtiruvchi birikmalar), masalan, fizetin
  • Eksenatid — glyukagonsimon peptid-1 (GLP-1) modulatori (dastlab gila kaltakesagi zaharidan topilgan); inkretinga taqlid qiluvchi moddalar guruhiga kiradi va glyukoza nazoratini osonlashtiradi
  • Adiponektin (leptin bilan birgalikda yogʻ toʻqimasi almashinuvini boshqaradi; uni rosiglitazon kabi PPAR inhibitorlari faollashtiradi)
  • Atsipimoks
  • Gidroksitsitrat
  • Dipeptidilpeptidaza-4 (DPP-4) inhibitorlari
  • Yodatsetat[4]
  • Mannogeptuloza (glikolizni tormozlovchi vosita)[4]
  • Neyropeptid Y (NPY) modulatorlari
  • 4-fenilbutirat (PBA)
  • Gimnemozid (glyukozaning soʻrilishini modullaydi)
  • Spermidin[35]

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ 1,0 1,1 Nikolai, Sibylle; Pallauf, Kathrin; Huebbe, Patricia; Rimbach, Gerald (22 September 2015). "Energy restriction and potential energy restriction mimetics". Nutrition Research Reviews 28 (2): 100–120. doi:10.1017/S0954422415000062. PMID 26391585. http://journals.cambridge.org/download.php?file=%2FNRR%2FS0954422415000062a.pdf&code=be4c8fe053e9278f589a28152cc6112a. Qaraldi: 8 November 2015. Kaloriya cheklashni taqlid qiluvchi moddalar]]
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 Lane MA; Ingram DK; Roth GS (Winter 1998). "2-Deoxy-D-glucose feeding in rats mimics physiologic effects of calorie restriction". J Anti-Aging Med 1 (4): 327–37. doi:10.1089/rej.1.1998.1.327. 
  3. ↑ de Magalhaes, JP; Wuttke, D; Wood, SH; Plank, M; Vora, C (2012). "Genome-environment interactions that modulate aging: powerful targets for drug discovery". Pharmacol Rev 64 (1): 88–101. doi:10.1124/pr.110.004499. PMID 22090473. PMC 3250080. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3250080. 
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Ingram, DK; Roth, GS (Feb–Mar 2011). "Glycolytic inhibition as a strategy for developing calorie restriction mimetics". Experimental Gerontology 46 (2–3): 148–54. doi:10.1016/j.exger.2010.12.001. PMID 21167272. 
  5. ↑ "Effects of resveratrol on lifespan in Drosophila melanogaster and Caenorhabditis elegans". Mech. Ageing Dev. 128 (10): 546–52. October 2007. doi:10.1016/j.mad.2007.07.007. PMID 17875315. https://durham-repository.worktribe.com/output/1553214. 
  6. ↑ Kaeberlein, Matt; Thomas McDonagh; Birgit Heltweg; Jeffrey Hixon; Eric A. Westman; Seth D. Caldwell; Andrew Napper; Rory Curtis et al. (April 29, 2005). "Substrate specific activation of sirtuins by resveratrol". Journal of Biological Chemistry 280 (17): 17038–17045. doi:10.1074/jbc.M500655200. PMID 15684413. https://archive.org/details/sim_journal-of-biological-chemistry_2005-04-29_280_17/page/17038. 
  7. ↑ Zou, S; Carey JR; Liedo P; Ingram DK; Müller HG; Wang JL; Yao F; Yu B et al. (Jun–Jul 2009). "The prolongevity effect of resveratrol depends on dietary composition and calorie intake in a tephritid fruit fly". Experimental Gerontology 44 (6–7): 472–6. doi:10.1016/j.exger.2009.02.011. PMID 19264118. PMC 3044489. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3044489. 
  8. ↑ "Resveratrol delays age-related deterioration and mimics transcriptional aspects of dietary restriction without extending life span". Cell Metab. 8 (2): 157–68. August 2008. doi:10.1016/j.cmet.2008.06.011. PMID 18599363. PMC 2538685. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2538685. 
  9. ↑ 9,0 9,1 "Rapamycin, but not resveratrol or simvastatin, extends life span of genetically heterogeneous mice". J. Gerontol. A Biol. Sci. Med. Sci. 66 (2): 191–201. February 2011. doi:10.1093/gerona/glq178. PMID 20974732. PMC 3021372. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3021372. 
  10. ↑ 10,0 10,1 Strong, Randy; Richard A. Miller; Clinton M. Astle; Joseph A. Baur; Rafael de Cabo; Elizabeth Fernandez; Wen Guo; Martin Javors et al. (January 2013). "Evaluation of Resveratrol, Green Tea Extract, Curcumin, Oxaloacetic Acid, and Medium-Chain Triglyceride Oil on Life Span of Genetically Heterogeneous Mice". J Gerontol A Biol Sci Med Sci 68 (1): 6–16. doi:10.1093/gerona/gls070. PMID 22451473. PMC 3598361. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3598361. 
  11. ↑ da Luz, PL; Tanaka L; Brum PC; Dourado PM; Favarato D; Krieger JE; Laurindo FR (September 2012). "Red wine and equivalent oral pharmacological doses of Resveratrol delay vascular aging but do not extend life span in rats". Atherosclerosis 224 (1): 136–42. doi:10.1016/j.atherosclerosis.2012.06.007. PMID 22818625. 
  12. ↑ Dhahbi, JM; Mote PL; Fahy GM; Spindler SR (Nov 17, 2005). "Identification of potential caloric restriction mimetics by microarray profiling". Physiol Genomics 23 (3): 343–50. doi:10.1152/physiolgenomics.00069.2005. PMID 16189280. 
  13. ↑ Arkad'eva, A.V.; Mamonov, A.A.; Popovich, I.G.; Anisimov, V.N.; Mikhel'son, V.M.; Spivak, I.M. (2011). "Metformin slows down ageing processes at the cellular level in SHR mice". Tsitologiia 53 (2): 166–74. PMID 21516824. 
  14. ↑ "Metformin improves healthspan and lifespan in mice". Nature Communications 4. Jul 31, 2013. doi:10.1038/ncomms3192. PMID 23900241. PMC 3736576. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3736576. 
  15. ↑ Smith, DL Jr; Elam CF Jr; Mattison JA; Lane MA; Roth GS; Ingram DK; Allison DB (May 2010). "Metformin supplementation and life span in Fischer-344 rats". J Gerontol A Biol Sci Med Sci 65 (5): 468–74. doi:10.1093/gerona/glq033. PMID 20304770. PMC 2854888. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2854888. 
  16. ↑ 16,0 16,1 16,2 Williams, D.S.; Cash, A.; Hamadani, L.; Diemer, T. (2009). "Oxaloacetate supplementation increases lifespan in Caenorhabditis elegans through an AMPK/FOXO-dependent pathway". Aging Cell 8 (6): 765–8. doi:10.1111/j.1474-9726.2009.00527.x. PMID 19793063. PMC 2988682. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2988682. 
  17. ↑ Haslam, J.M.; Krebs, H.A. (1968). "The permeabiliity of mitochondria to oxaloacetate and malate". Biochem J 107 (5): 659–67. doi:10.1042/bj1070659. PMID 16742587. PMC 1198718. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=1198718. 
  18. ↑ Lee, S.m.; Dho, S.H.; Maeng, J.S.; Kim, J.Y.; Kwon, K.S. (2012). "Cytosolic malate dehydrogenase regulates senescence in human fibroblasts". Biogerontology 13 (5): 525–36. doi:10.1007/s10522-012-9397-0. PMID 22971926. 
  19. ↑ Edwards, Clair B.; Copes, Neil; Brito, Andres G.; Canfield, John; Bradshaw, Patrick C. (2013). "Malate and Fumarate Extend Lifespan in Caenorhabditis elegans". PLOS ONE 8 (3). doi:10.1371/journal.pone.0058345. PMID 23472183. PMC 3589421. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3589421. 
  20. ↑ Sam, Amir H.; Salem, Victoria; Ghatei, Mohammad A. (2011). "Rimonabant: From RIO to Ban". Journal of Obesity 2011. doi:10.1155/2011/432607. ISSN 2090-0708. PMID 21773005. PMC 3136184. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3136184. 
  21. ↑ Moreira, Fabrício A.; Crippa, José Alexandre S. (June 2009). "The psychiatric side-effects of rimonabant" (en). Brazilian Journal of Psychiatry 31 (2): 145–153. doi:10.1590/S1516-44462009000200012. ISSN 1516-4446. PMID 19578688. 
  22. ↑ "The impact of alpha-lipoic acid, coenzyme Q10 and caloric restriction on life span and gene expression patterns in mice". Free Radic Biol Med 36 (8): 1043–57. Apr 15, 2004. doi:10.1016/j.freeradbiomed.2004.01.015. PMID 15059645. 
  23. ↑ "Dietary lipoic acid supplementation can mimic or block the effect of dietary restriction on life span". Mech Ageing Dev 129 (6): 341–8. June 2008. doi:10.1016/j.mad.2008.04.004. PMID 18486188. 
  24. ↑ Spindler SR; Mote PL (2007). "Screening candidate longevity therapeutics using gene-expression arrays". Gerontology 53 (5): 306–21. doi:10.1159/000103924. PMID 17570924. 
  25. ↑ Spindler SR; Mote PL; Flegal JM (Dec 2013). "Lifespan effects of simple and complex nutraceutical combinations fed isocalorically to mice". Age (Dordr) 36 (2): 705–718. doi:10.1007/s11357-013-9609-9. PMID 24370781. PMC 4039264. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4039264. 
  26. ↑ 26,0 26,1 26,2 26,3 "Chronic ingestion of 2-deoxy-D-glucose induces cardiac vacuolization and increases mortality in rats". Toxicol Appl Pharmacol 243 (3): 332–9. Mar 15, 2010. doi:10.1016/j.taap.2009.11.025. PMID 20026095. PMC 2830378. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2830378. 
  27. ↑ "Glucose restriction extends Caenorhabditis elegans life span by inducing mitochondrial respiration and increasing oxidative stress". Cell Metab. 6 (4): 280–93. 2007. doi:10.1016/j.cmet.2007.08.011. PMID 17908557. 
  28. ↑ 28,0 28,1 28,2 Stanfel MN; Shamieh LS; Kaeberlein M; Kennedy BK (Oct 2009). "The TOR pathway comes of age". Biochim Biophys Acta 1790 (10): 1067–74. doi:10.1016/j.bbagen.2009.06.007. PMID 19539012. PMC 3981532. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3981532. 
  29. ↑ "Rapamycin fed late in life extends lifespan in genetically heterogeneous mice". Nature 460 (7253): 392–5. 8 July 2009. doi:10.1038/nature08221. PMID 19587680. PMC 2786175. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2786175. 
  30. ↑ Miller RA; Harrison DE; Astle CM; Fernandez E; Flurkey K; Han M; Javors MA; Li X et al. (Jun 2014). "Rapamycin-Mediated Lifespan Increase in Mice is Dose and Sex-Dependent and Appears Metabolically Distinct from Dietary Restriction". Aging Cell 13 (3): 468–77. doi:10.1111/acel.12194. PMID 24341993. PMC 4032600. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4032600. 
  31. ↑ 31,0 31,1 Yu Z; Wang R; Fok WC; Coles A; Salmon AB; Pérez VI (April 2014). "Rapamycin and Dietary Restriction Induce Metabolically Distinctive Changes in Mouse Liver". J Gerontol A Biol Sci Med Sci 70 (4): 410–20. doi:10.1093/gerona/glu053. PMID 24755936. PMC 4447794. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=4447794. 
  32. ↑ 32,0 32,1 Fok WC; Bokov A; Gelfond J; Yu Z; Zhang Y; Doderer M; Chen Y; Javors M et al. (Apr 2014). "Combined treatment of rapamycin and dietary restriction has a larger effect on the transcriptome and metabolome of liver". Aging Cell 13 (2): 311–9. doi:10.1111/acel.12175. PMID 24304444. PMC 3989927. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3989927. 
  33. ↑ "Hexosamine pathway metabolites enhance protein quality control and prolong life". Cell 156 (6): 1167–1178. 2014. doi:10.1016/j.cell.2014.01.061. PMID 24630720. 
  34. ↑ "D-Glucosamine supplementation extends life span of nematodes and of ageing mice". Nature Communications 5. 2014. doi:10.1038/ncomms4563. PMID 24714520. PMC 3988823. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=3988823. 
  35. ↑ Eisenberg, Tobias; Abdellatif, Mahmoud; Schroeder, Sabrina; Primessnig, Uwe; Stekovic, Slaven; Pendl, Tobias; Harger, Alexandra; Schipke, Julia et al. (2016). "Cardioprotection and lifespan extension by the natural polyamine spermidine". Nature Medicine 22 (12): 1428–1438. doi:10.1038/nm.4222. PMID 27841876. PMC 5806691. //www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=5806691.  
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=Kaloriya_cheklashni_taqlid_qiluvchi_moddalar&oldid=531620" dan olindi