Kalligrafizm
Kalligrafizm (italyancha: [kalligraˈfizmo]; calligrafismo) — 1940-yillarning birinchi yarmida Italiyada yaratilgan, oʻzining ifodali murakkabligi bilan umumiy kontekstdan ajralib turadigan ayrim filmlarga nisbatan qoʻllaniladigan italyan kino uslubidir. Kalligrafizm „Telefoni Bianchi“ (Oq telefonlar) uslubidagi Amerika tipidagi komediyalardan keskin farq qiladi va ancha badiiy, oʻta formalistik, ifoda jihatdan murakkab hisoblanadi[1]. Asosan zamonaviy adabiy materiallarga birinchi navbatda, Corrado Alvaro, Ennio Flaiano, Emilio Cecchi, Francesco Pasinetti, Vitaliano Brancati, Mario Bonfantini va Umberto Barbaro kabi mualliflarning italyan realizmi asarlariga tayanadi[2].
Asosiy tavsiflari
Ushbu turli-tuman filmlar toʻplamidagi yetakchi xususiyat kinoning boshqa sanʼat turlariga nisbatan ifodaviy mustaqilligini tasdiqlash. Shu bilan birga, turli badiiy hamda ifoda tillarini birlashtira oladigan va oʻzaro qorishtira oladigan uslub orqali uni boshqa sanʼat turlari bilan teng darajada qiyoslash imkoniyati tufayli Yevropa darajasidagi kino bilan raqobatlashish istagi hisoblanadi[3].
Natijada, koʻplab madaniy tendensiyalarni yodga solishga qodir boʻlgan va shu bilan birga, shakliy eʼtibor, „Telefoni Bianchi“ (Oq telefonlar) kinosi davrida qadri tushirilgan kinoning „hunarmandchilik“ xususiyatini qayta baholash orqali ularni yaxlit ifoda shaklida uygʻunlashtira oladigan shaklan murakkab kino yuzaga keldi. Ushbu filmlar ustida ishlashda koʻplab katta tajribaga ega texnik mutaxassislar, jumladan, operatorlar Massimo Terzano, Ubaldo Arata va Carlo Montuori hamda sahna bezakchilari Virgilio Marchi, Gino Carlo Sensani va Antonio Valente hamkorlik qilishadi[1].
Asosiy adabiy manbalar asosan XIX asrning italyan (Antonio Fogazzarodan tortib Emilio De Marchigacha), rus va fransuz badiiy adabiyoti namunalaridir. Filmlar ustida Corrado Alvaro, Ennio Flaiano, Emilio Cecchi, Francesco Pasinetti, Vitaliano Brancati, Mario Bonfantini va Umberto Barbaro kabi yozuvchilar hamkorlik qiladi. Tasviriy jihatdan esa kalligrafiya Toskana Macchiaiolilariga, pre-rafaelitlarga va simvolistlarga tayanadi. Bu maʼnoda, zamonaviy fransuz kinosining, xususan, poetik realizm hamda Jean Renoir, Marcel Carné va Julien Duvivier asarlarining, shuningdek, Amerika va nemis kinosining taʼsiri ustunlik qiladi[1].
Fransuz poetik realizmi va italyan neorealizmidan farqli oʻlaroq, ushbu qisqa oqim filmlari hech qanday realistlik daʼvosiga yoki ijtimoiy majburiyatga ega emas edi[4]. Asosiy qiziqish har bir ishlab chiqarish komponentining professionalligini oshirishga qodir boʻlgan kinoda mujassamlashgan shakliy parvarish va madaniy havolalarning boyligi boʻlib qolmoqda. Kalligrafizm (Calligrafismo) ishlab chiqarish tizimida yangiliklarga olib kelmaydi, balki uning sifatini oshiradi va fashistik madaniyatning tor chegaralarini engib oʻtishga qiziqqan yangi mualliflar avlodining ambitsiyalarini ochib beradi. Oʻsha davr tanqidchilari ushbu oqimni haqiqatdan yiroq va yuzaki deb tamgʻalaganlar (maxsus „kalligrafizm“ iborasini yaratgan holda); keyinchalik, 1960-yillardan boshlab, bu cheklovchi hukm tuzatildi[5].
Rejissyorlar va filmlar
Ushbu oqimning eng mashhur namoyandasi Mario Soldati boʻlib, u uzoq yillik yozuvchi va rejissyor sifatida adabiy asarlarga asoslangan hamda mustahkam shakliy tuzilishga ega filmlari bilan tanilgan: „Dora Nelson“ (1939), „Piccolo mondo antico“ (1941), „Malombra“ (1942), „Tragic Night“ (1942), „In High Places“ (1943). Tasviriy jihatdan murakkab boʻlgan uning filmlari, voqealar markaziga „Telefoni Bianchi“ (Oq telefonlar) kinosi qahramonlariga begona boʻlgan, dramatik va psixologik kuchga ega personajlarni qoʻyadi. Tanqidchi sifatida ham faol boʻlgan Luigi Chiarini ushbu yoʻnalishni oʻzining „Sleeping Beauty“ (1942), „Street of the Five Moons“ (1942) va „The Innkeeper“ (1944) filmlarida tadqiq etgan. Eklektik Ferdinando Maria Poggioli ham ushbu uslubga yaqinlashadi, u „Jealousy“ (1942) filmidan keyin, 1943-yilda „The Priestʼs Hat“ filmini suratga oladi.
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Brunetta, Gian Piero. Storia del cinema mondiale (it). Einaudi, 2002 — 357–359-bet. ISBN 978-88-06-14528-6.
- ↑ Martini, Andrea. La bella forma. Poggioli, i calligrafici e dintorni. Marsilio, 1992. ISBN 88-317-5774-1.
- ↑ Roberto, Campari. Il fantasma del bello. Iconologia del cinema italiano (it). Marsilio, 1994. ISBN 88-317-5898-5.
- ↑ Brunetta, Gian Piero. Cent'anni di cinema italiano (it). Laterza, 1991 — 258-bet. ISBN 978-8842046899.
- ↑ Martini, Andrea. La bella forma. Poggioli, i calligrafici e dintorni (it). Marsilio, 1992. ISBN 88-317-5774-1.