Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Kaliabor jangi

Koordinatalari: 26°19′N 92°32′E / 26.32°N 92.53°E / 26.32; 92.53
ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Kaliabor jangi
Mir Jumlaning Assomga bosqini
India Assam location map
Assom va undan oqib o‘tadigan daryo
Sanalar 1662-yil 3-mart
Urush yeri Kaliabor, Assom
26°19′N 92°32′E / 26.32°N 92.53°E / 26.32; 92.53
Natija Boburiylar g‘alabasi
Raqiblar
Ahom insignia plain Ahom qirolligi Flag of the Mughal Empire Boburiylar imperiyasi
Qoʻmondonlar
Ahom insignia plain Borgohain (POW) Flag of the Mughal Empire Mir Jumla II

Kaliabor jangi (shuningdek, Kaliabar jangi nomi bilan ham tanilgan) — Boburiylar imperiyasi qo‘shini va Ahom qirolligi o‘rtasida bo‘lib o‘tgan daryo-dengiz jangi. Boburiylar qo‘shiniga sarkarda Mir Jumla II, Ahom qo‘shiniga esa Borgohain boshchilik qilgan. Jang 1662-yil 3-martda hozirgi Assom hududidagi Brahmaputra dayrosi bo‘yida, Kaliabor yaqinida bo‘lib o‘tgan.

Tarixiy ma’lumot

Ahom qirolligi va Boburiylar imperiyasi o‘rtasida ko‘plab urushlar bo‘lib o‘tgan. Boburiylar taxti uchun kurash davomida Ahomlar fuqarolar urushidan foydalanib, Kamrup hududini egallab oldilar. Aurangzeb Boburiylar taxtiga o‘tirgach, fuqarolar urushida uni qo‘llab-quvvatlagan Dekan sarkardalaridan biri Mir Jumla II ni Bengal noibi etib tayinladi[1].

Koch Bihar Sketch Map
Koch Bihar, Bengal va Assomni bog‘lovchi hududlar xaritasi

1661-yil noyabrga kelib, Mir Jumla o‘zining rasmiy xabarchisi xabariga ko‘ra, «Assom kofirlariga qarshi muqaddas urush» deb ta’riflangan harbiy yurishni boshlashga tayyor edi[2].

Tayyorgarlik va dastlabki to‘qnashuvlar

Ahomlar qo‘shini

Ahomlar foydalangan harbiy qayiqlarning aniq soni, shuningdek, ularning ko‘pchiligi qanday qurilgani va qay tariqa boshqarilgani haqidagi ma’lumotlar noma’lum.

Boburiylar qo‘shini

Boburiylar noibi Mir Jumla 12 000 nafar otliq, 30 000 nafar piyoda askar hamda yuzlab kemalardan iborat flotiliyani to‘pladi. Ushbu kemalar orasida o‘nta g‘urab — har biri 14 ta to‘p bilan qurollangan va to‘rtta eshkakli qayiq yordamida tortiladigan suzuvchi artilleriya platformasi ham bor edi[2].

Ahom qal’alarining egallanishi

Boburiylar bosqinchi qo‘shini daryo oqimi bo‘ylab yuqoriga sekin harakatlanib, Jogighopa kabi strategik qal’alarni qamal qildi. Qo‘shin yurishini davom ettirishidan oldin ushbu qal’alar bo‘ysundirildi.

Jang

Boburiylar qo‘shini Nowgong tumanidagi Kaliaborga yetib keldi. Bu yerdan boshlab Brahmaputra daryosi bo‘ylab tepaliklar joylashgani sababli, Boburiylar qo‘shini daryo sohilidan uzoqlashishga majbur bo‘ldi va flotiliyadan ajralib qoldi. Bosqinchi quruqlik qo‘shinining harbiy flotdan vaqtincha uzilib qolishi Ahomlarga o‘zlari kutgan hujumni boshlash imkonini berdi. Boburiylar flotining asosiy qo‘shindan ajralib qolishi, shuningdek, admiral Ibn Husaynning ayrim kemalar bilan birga flotning asosiy qismida kutilmaganda yo‘qligi Ahomlarning Boburiylar flotiga hujum qilishi uchun qulay sharoit yaratdi[3].

Biroq hujum muvaffaqiyatsiz yakunlandi. Bunga Boburiylar harbiy kemalarining o‘ziga xos tuzilishi hamda ular tarkibida Yevropa kemalaridan iborat otryadning mavjudligi sabab bo‘lib, bu holat Boburiylarga ustunlik berdi.

Oqibatlari

Qochib ketayotgan ko‘plab Ahom jangchilari ularga shafqat qilmaslik haqida buyruq olgan Boburiylar askarlari tomonidan ta’qib etilib, o‘ldirildi. Qochishga muvaffaq bo‘lgan 50 nafar Ahom jangchisi esa o‘z hukmdori tomonidan og‘ir jazoga tortildi. Ahomlar admirali qiyofasini o‘zgartirib yashirinishiga qaramay, qo‘lga olindi. Biroq Mir Jumlaning yuqori martabali amaldorlari iltimosiga ko‘ra, u ozod qilindi. Ahomlarning qolgan 300 ta kemasi Mir Jumla qarorgohidan taxminan bir mil uzoqlikda langar tashlagan edi. Ertasi kuni ular to‘plardan o‘qqa tutish orqali cho‘ktirildi. Daryoning narigi sohiliga qochgan Ahom askarlari ham ta’qib qilinib, ularning ayrimlari asirga olindi. Natijada Assom harbiy flotining jangovar salohiyati butunlay yo‘q qilindi. Bu Mir Jumlaning Ahomlarga qarshi yurishi davomidagi eng hal qiluvchi g‘alabasi bo‘ldi[4].

Jangdan so‘ng Ahomlar bosqinni qaytarishning imkoni yo‘q, degan xulosaga kelib, Gharaghatdagi poytaxtlarini tark etdilar. Mir Jumla qo‘shini shaharni talon-toroj qildi, biroq ko‘p o‘tmay musson mavsumi boshlanishi bilan og‘ir sharoitga duch keldi. Urush keyingi yili Ghilajharighat shartnomasi imzolanishi bilan yakunlandi.

Manbalar

  1. ↑ Sarkar 1951, s. 208.
  2. ↑ 2,0 2,1 Richards 1993, s. 167.
  3. ↑ Sarkar 1951, ss. 238–239.
  4. ↑ Sarkar 1951, s. 240.

Adabiyotlar