Kajaki toʻgʻoni
| Kajaki toʻgʻoni | |
|---|---|
 2007-yilda Kajaki toʻgʻonining havofotosi | |
  Kajaki toʻgʻoni joylashuvi | |
| Mamlakat | Afgʻoniston |
| Manzil | Kajaki tumani, Hilmand viloyati |
| Koordinatalar | 32°19′19″N 65°7′8″E / 32.32194°N 65.11889°E |
| Maqsad | Sugʻorish va elektr energiyasi |
| Holat | Operational |
| Qurilish boshlandi | 1951 |
| Ochilish sana | 1953 |
| tomonidan qurilgan | Morrison Knudsen |
| Ega(lari) | Energetika va suv xoʻjaligi vazirligi |
| Toʻgʻon va suv oʻtkazgichlar | |
| Toʻgʻon turi | Toʻkmali (Embankment) |
| Impounds | Hilmand daryosi |
| Uzunlik | 270 m (890 ft) |
| Kengligi (cho'qqi) | 10 m (33 ft) |
| suv ombori | |
| Umumiy sigʻimi | 1,715×106 m3 (1,390,373 acre⋅ft) |
| Faol sigʻimi | 1,134×106 m3 (919,349 acre⋅ft) |
Kajaki toʻgʻoni — Afgʻonistonning Hilmand viloyatidagi Kajaki tumanida, Hilmand daryosida joylashgan tuproqli to'g'on. U Qandahor shahridan taxminan 161 km (100 mi) shimoli-gʻarbda joylashgan. Toʻgʻonda gidroelektr stansiyasi mavjud va Energetika va suv xoʻjaligi vazirligi orqali Hilmand va Argandab vodiysi boshqarmasi tomonidan boshqariladi.[3]
Kajaki toʻgʻoni ikki xil vazifani bajaradi:
- Hududni elektr energiyasi bilan taʼminlash
- 263,045 ga (650,000 akr) qurgʻoqchil yerlarni sugʻorish.
Toʻgʻondan chiqayotgan suv 500 km masofadagi kanallar orqali qishloq xoʻjaligi yerlariga yetib boradi. 2022-yil iyul holatiga koʻra, toʻgʻon 151 megavatt (MVt) gacha elektr energiyasi ishlab chiqaradi.[1][2]
Toʻgʻonning balandligi 100 m (330 ft), uzunligi esa 270 m (890 ft) boʻlib, suv omborining umumiy sigʻimi 1,715 milliard m³ ni tashkil qiladi. Toʻgʻon Siston havzasini suv bilan taʼminlaydigan asosiy daryo oqimini nazorat qiladi.
Tarixi
Toʻgʻon boʻyicha tadqiqotlar 1946-yilda boshlangan va 1950-yilda dastlabki loyihasi tayyorlangan. Toʻgʻon 1951—1953-yillarda Amerikaning Morrison Knudsen kompaniyasi tomonidan qurilgan.[4][5]
1975-yilda AQSh Xalqaro taraqqiyot agentligi (USAID) toʻgʻon ostida qurilgan elektr stansiyasiga dastlabki ikkita 16,5 MVt quvvatli generatorlarni oʻrnatdi. Stansiya aslida uchta generator uchun moʻljallangan edi, biroq oʻsha vaqtda faqat 1 va 3-bloklar oʻrnatilgan.[5]
1979-yilda Sovet Ittifoqi Afgʻonistonga bostirib kirishidan oldin pudratchilar mamlakatni tark etgan edi.[4] Ular elektr energiyasi va sugʻorish uchun suv hajmini oshirish maqsadida toʻgʻonni 2 m (6 ft 7 in)ga koʻtarishni va favqulodda suv chiqargichni yakunlashni rejalashtirgan edilar, biroq bu ishlar bitmay qolgan. Darvozalarning o'rnatilmasligi natijasida to'g'on suvni faqat 1,033.5 m (3,391 ft) balandlikdan yuqori darajada o'tkazadi. Darvozalarning o'rnatilishi suv ombori sig'imini yana 1,01 milliard m³ ga oshirishi mumkin.[5]
2001-yil oktyabr oyida AQSh harbiy-havo kuchlarining Afgʻonistondagi hujumlari paytida Kajaki toʻgʻoni elektr stansiyasi bombardimon nishoni boʻlgan.[6]
USAID va Jahon banki koʻmagida 1 va 3-bloklar qayta tiklandi va quvvat 33 MVtga yetkazildi.[7] 1-blok 2005-yil sentyabrda, 3-blok esa 2009-yil oktyabrda ishga tushirildi.[8]
2008-yil avgust oyida ISAF va Afgʻoniston qoʻshinlari "Burgut choʻqqisi" (Oqab Tsuka) operatsiyasi doirasida Qandahordan Kajaki toʻgʻoniga uchinchi generatorni muvaffaqiyatli yetkazib berishdi.[9] Biroq, Tolibon hujumlari tufayli generatorni oʻrnatish uzoq vaqtga kechikdi.[10]
2022-yil iyul oyida ikkinchi bosqich ishga tushirilishi bilan umumiy quvvat 151 MVtga koʻtarildi.[1][2]
Suv boʻyicha kelishuv
1973-yilda Afgʻoniston va Eron oʻrtasida imzolangan kelishuvga binoan,[11] Afgʻoniston Eronga sekundiga kamida 23 m3/s (810 cu ft/s) suv chiqarishga rozi boʻlgan.[12] 1998-yilda suv oqimi toʻxtatilgach, Homun koʻli qurib qolgan .[13] 2023-yilda Eron prezidenti Ebrahim Raisi suv masalasini jiddiy ko'tardi.[14] 2025-yil yanvarida esa Afgʻoniston hukumati Eronni suv bilan taʼminlashda davom etishini tasdiqladi.[15]
Iqlimi
| Kajaki iqlim koʻrsatkichlari | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Oy | Yanvar | Fevral | Mart | Aprel | May | Iyun | Iyul | Avgust | Sentyabr | Oktyabr | Noyabr | Dekabr | Yil |
| Oʻrtacha yuqori harorat °C (°F) | 12.0 (53.6) |
14.2 (57.6) |
21.0 (69.8) |
27.5 (81.5) |
33.6 (92.5) |
39.2 (102.6) |
40.3 (104.5) |
38.8 (101.8) |
34.1 (93.4) |
28.1 (82.6) |
20.3 (68.5) |
14.6 (58.3) |
27.0 (80.6) |
| Kunlik oʻrtacha harorat °C (°F) | 5.5 (41.9) |
7.7 (45.9) |
13.7 (56.7) |
19.3 (66.7) |
24.5 (76.1) |
29.3 (84.7) |
30.9 (87.6) |
29.0 (84.2) |
23.5 (74.3) |
17.9 (64.2) |
11.2 (52.2) |
7.2 (45.0) |
18.3 (65.0) |
| Oʻrtacha past harorat °C (°F) | −0.9 (30.4) |
1.2 (34.2) |
6.4 (43.5) |
11.2 (52.2) |
15.4 (59.7) |
19.4 (66.9) |
21.6 (70.9) |
19.2 (66.6) |
13.0 (55.4) |
7.7 (45.9) |
2.2 (36.0) |
−0.5 (31.1) |
9.7 (49.4) |
| Manba: Climate-Data.org[16] | |||||||||||||
San'atda
- Amerikaliklarning toʻgʻon qurish harakatlari Adam Curtisning 2015-yildagi "Bitter Lake" hujjatli filmida tilga olingan.[17]
- "Kajaki" (2014) — toʻgʻon yaqinidagi harbiy voqealar haqida britaniyaliklar tomonidan suratga olingan film.
Shuningdek qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 „Kajaki Dam power generation capacity surges to 151MW“. Pajhwok Afghan News (2022-yil 27-iyul).
- ↑ 2,0 2,1 2,2 „Second Phase of Kajaki Power Dam Completed“. TOLOnews (2022-yil 27-iyul).
- ↑ „Projects Completed“. CEYTUN Construction & Trade Inc. (2018). Qaraldi: 2023-yil 22-may.
- ↑ 4,0 4,1 „Helmand's Golden Age“. BBC News. Qaraldi: 2022-yil 22-iyun.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 „Kajakai Hydroelectric Project Condition Assessment Dam Safety Assessment Report“. Amherst, New York: Acres International Corporation (2004-yil aprel). Qaraldi: 2012-yil 7-fevral.
- ↑ „Kajakai list as October 31, 2002 aerial bombing location“. Qaraldi: 2006-yil 29-iyul.
- ↑ „Afghanistan: Infrastructure“. USAID (2007-yil iyul). 2008-yil 8-oktyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 19-mart.
- ↑ „Kajakai Dam Powerhouse Boosts Power to 33 MW“. Afghanistan IRP (2009-yil 24-oktyabr). 2016-yil 3-martda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2026-yil 19-mart.
- ↑ „British Troops Complete Operation to Deliver Turbine“. 2008-yil 4-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2008-yil 2-sentyabr.
- ↑ „British engineers evacuated from key Afghan dam as Taliban approach“. The Guardian (2015-yil 18-sentyabr).
- ↑ „Iran's House Speaker Says Water Treaty Should 'Remain Undamaged'“. TOLOnews (2023-yil 20-may).
- ↑ „Improper water related statement served nobody's interest: IEA“. Pajhwok Afghan News (2023-yil 19-may).
- ↑ „Afghanistan/Iran: Flow of Hirmand river approved“. ReliefWeb (2002-yil 18-noyabr).
- ↑ „Iran's President Warns Islamic Emirate to Take Water Issue Seriously“. TOLOnews (2023-yil 18-may).
- ↑ „Araghchi: Iran's Water Rights Will Be Provided Based on Helmand Treaty“. TOLOnews (2025-yil 27-yanvar).
- ↑ „Climate: Kajaki - Climate-Data.org“. Qaraldi: 9-sentyabr 2016-yil.
- ↑ Boone, Jon. Adam Curtis's Bitter Lake, review. The Spectator (2015-yil 30-yanvar).
Tashqi havolalar
 |
Vikiomborda „Kajaki toʻgʻoni“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor. |