Juma masjidi (Qabala)
| Masjid | |
| Tasvir yaratishda xatolik: | |
| Masjid, 2019-yilda | |
| Mamlakat |  Ozarbayjon
|
| Joylashuvi | Qabala shahri, Nizomiy koʻchasi 1-uy |
| Koordinatalar | 40°58′46″N 47°51′00″E / 40.9795°N 47.8501°E |
| Meʼmoriy uslub | Islom arxitekturasi |
| Meʼmor | Usta Salmon |
| Binokorlik | 1899-yil—1906-yil |
| Bino maydoni | 42 x 20 m |
| Minoralar soni | 1 |
| Minoralar soni | 1 |
| Qurilish materiallari | tosh, gʻisht, oq metall |
Juma masjidi (ozarbayjoncha: Qəbələ Cümə Məscidi; arabcha: مسجد الجمعة (قابالا)) – Ozarbayjonning Qabala shahrida joylashgan XIX–XX asrlarga oid masjid va tarixiy yodgorlik.
Masjid 2001-yil 2-avgustda Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 132-sonli qarori bilan mahalliy ahamiyatga ega koʻchmas tarixiy va madaniy yodgorliklar roʻyxatiga kiritilgan.
Tarixi
Dastlabki yillar
Juma masjidining qurilish ishlari 1898-yilda boshlangan[1]:107. Masjid qurilishi mahalliy aholi yordami va Shaki mintaqasidan boʻlgan usta Salmon rahbarligida amalga oshirilgan[1]:168.
Sovet istilosi davri
Ozarbayjonda Sovet istilosidan soʻng 1928-yildan boshlab dinga qarshi rasmiy harakat boshlandi[2]:140. Shu yilning dekabr oyida Ozarbayjon Kommunistik Partiyasi Markaziy qoʻmitasi koʻplab masjid, cherkov va sinagogalarni maʼrifiy maqsadlar uchun klublar ixtiyoriga topshirgan[2]:141. 1917-yilda Ozarbayjonda 3000 ta masjid mavjud boʻlgan boʻlsa, 1927-yilda soni 1700, 1928-yilda 1369, 1933-yilda esa atigi 17 tani tashkil qilgan[2]:141[3].
Ushbu davrda Qabala Juma masjidi ibodat uchun yopilgan, barcha mulki musodara qilingan, diniy hamda ilmiy kitoblar yoqib yuborilgan. Maʼlum vaqt davomida masjidda sud majlislari oʻtkazilgan, keyinchalik esa klub sifatida foydalanilgan[4].
Mustaqillikdan keyin
Ozarbayjon mustaqillikka erishgach, masjid 2001-yil 2-avgustda Vazirlar Mahkamasining 132-sonli qarori bilan mahalliy ahamiyatga ega tarixiy yodgorlik sifatida tasdiqlangan[5].
2004-yilda masjid binosi boʻshatilib, u yerda keng koʻlamli taʼmirlash ishlari olib borilgan. 2005-yilda ibodat uchun dindorlar ixtiyoriga topshirilgan. Masjidda roʻyxatdan oʻtgan diniy jamoa faoliyat yuritadi[4].
Meʼmorchiligi
Masjid qurilishida pishiq gʻisht, daryo toshlari va oʻrmon yogʻochidan foydalanilgan[1]:107. Masjidning ichki qismi va tom qoplamasi uchun yogʻoch materiallar mashhur filantrop Hoji Zeynalabdin Tagʻiyev tomonidan yuborilgan. Qabaladan boʻlgan filantrop Hoji Mahammad ham masjid qurilishi uchun zarur mablagʻni yigishda yordam bergan. Kavkazorti diniy boshqarmasi ham qurilish ishlariga hissa qoʻshgan. Masjidning ichki oʻlchamlari 42 x 20 metrni tashkil qiladi. Masjidning gumbazi mavjud emas, minorasi pishiq gʻishtdan qurilgan. Ushbu masjid 1906-yilda aholiga xizmat koʻrsatish uchun ochilgan[4].
Yana qarang
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 1,2 Azərbaycan Respublikası Məscidlərinin Ensiklopediyası (az). Bakı: Beynəlxalq Əlhud a, 2001. ISBN 964-8121-59-1 (2021-yil 23-iyulda asl nusxadan arxivlangan).
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Yunusov. Azərbaycanda İslam (az). Bakı: Zaman, 2004. ISBN 9952-8052-2-5. Qaraldi: 2022-yil 14-dekabr (2023-yil 5-iyulda asl nusxadan arxivlangan).
- ↑ Ələsgərova, Nəsrin „Ислам в Азербайджане: история и современность | Heinrich Böll Stiftung“ [Tbilisi – South Caucasus Region] (ru). ge.boell.org (2005-yil 15-yanvar). 2019-yil 13-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2024-yil 4-sentyabr.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Azərbaycanın seçilmiş İslam abidələri (az). Bakı: Dini Qurumlarla İş Üzrə Dövlət Komitəsi, 2015 — 128-bet. Qaraldi: 2024-yil 19-sentyabr (2024-yil 19-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan).
- ↑ „Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2001-ci il 2 avqust Tarixli 132 nömrəli qərarı ilə təsdiq edilmişdir“ (az). mct.gov.az (2001-yil 2-avgust). 2021-yil 7-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 14-dekabr.
Havolalar
Vikiomborda „Juma masjidi (Qabala)“ mavzusi boʻyicha mediafayllar bor.