Jilvon

Jilvon, Jil bon — Buxoro vohasining shimoliy chekkasidagi choʻl landshaftli hudud. Qizilqum chegarasida, Shofirkon va qisman Gʻijduvon tumanlari hududida joylashgan. Uning bir qismi oʻrta asrlardayoq oʻzlashtirila boshlangan. Ayrim koʻchmanchi guruhlar, qaroqchilar hujumidan, voha aholisi va karvonlarni himoya qilish uchun xonlik tomonidan u yerda jilbon (chegara posboni) mansabi joriy qilingan. Jilbonlar Buxoro va Vardonze shaharlariga kelib ketayotgan karvonlarni ham nazorat qilishgan. Keyinroq jilbon atamasi joy nomiga aylangan. Shayboniylar davrida Jilvon rudi (arigʻi) qazilgan. 1640, 1880 va 1920-yillarda sodir boʻlgan kuchli qum koʻchishlari oqibatida Jilvon etagidagi qishloqlar qum ostida qolgan. Aholining bir qismi boshqa joylarga koʻchib oʻtgan. Bu Sadriddin Ayniyning asarlarida ham qayd qilingan. 1926-yilda Shofirkon tumani tashkil qilingach, Jilvon choʻlini oʻzlashtirish va obod qilish ishlariga buxorolik Hamro Polvon boshchilik qildi. 1927—28-yillarda Gʻijduvon va Shofirkon tumanlarini kesib oʻtuvchi 35 km uzunlikdagi yangi Jilvon arigʻi qazildi. 2000-yilda uning uzunligi 50 km ga yetdi. Jilvonni oʻzlashtirish asosan tugallandi; choʻl oʻrnida yangi qishloqlar barpo qilindi. Hozirgi kunda oʻsha joydagi qishloqlardan beshtasi „Jilvon“ nomi bilan maʼlum.