Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Jibal: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Oʻzbekcha Vikipediyadan (UzWiki) 100% asl holatida import qilindi.
Oʻzbek imlo, tinish belgilari, ichki havolalar va turkumlar tuzatildi
[[Abbosiylar xalifaligi]] davrida Jibal markazi [[Ray]] boʻlgan alohida viloyat sifatida tashkil qilinib, u 10-asr boshlarida Abbosiylar nazoratini yoʻqotmaguncha faoliyat yuritgan{{sfn|Bosworth|1998|p=538}}. Biroq, 9-asrning koʻp qismida bu hudud [[Samarradagi anarxiya|avtonom]] mahalliy sulola [[Dulafiylar]] tomonidan boshqarilgan{{sfn|Bosworth|1998|p=538}}{{sfn|Donner|1995|pp=476–477}}. 10-asr oxiri va 11-asr boshlarida Jibalning katta qismi [[Buvayhiylar|Buvayhiy]] amirliklaridan biriga aylangan, janubi esa [[Kakuyiylar]] qoʻliga oʻtgan{{sfn|Bosworth|1998|p=538}}.
[[Abbosiylar xalifaligi]] davrida Jibal markazi [[Ray]] boʻlgan alohida viloyat sifatida tashkil qilinib, u 10-asr boshlarida Abbosiylar nazoratini yoʻqotmaguncha faoliyat yuritgan{{sfn|Bosworth|1998|p=538}}. Biroq, 9-asrning koʻp qismida bu hudud [[Samarradagi anarxiya|avtonom]] mahalliy sulola [[Dulafiylar]] tomonidan boshqarilgan{{sfn|Bosworth|1998|p=538}}{{sfn|Donner|1995|pp=476–477}}. 10-asr oxiri va 11-asr boshlarida Jibalning katta qismi [[Buvayhiylar|Buvayhiy]] amirliklaridan biriga aylangan, janubi esa [[Kakuyiylar]] qoʻliga oʻtgan{{sfn|Bosworth|1998|p=538}}.


Jibaldagi soʻzlashuv tili [[Arab tili|arab]] manbalarida ''Fahla'' yoki ''Bahla'' nomi bilan maʼlum boʻlgan pahlaviy tili boʻlgan. Pahlaviy so‘zma-so‘z [[Parfiya]] maʼnosini bildirsa-da, bu nom „qahramon, qari, qadimiy“ degan maʼnoni anglatgan. „Pahlaviy“ [[Gʻarbiy Eroniy tillar|shimoli-gʻarbiy Eron tillari va dialektlari guruhi]]ning umumiy nomi boʻlib, ular bugungi kunda ham mavjud. Masalan, [[Tolish tili|tolish]], janubiy [[Tati tili (Eron)|tati]] yoki [[Qadimiy ozarcha|ozariy]] variantlari shular jumlasidan{{sfn|Paul|2000}}.
Jibaldagi soʻzlashuv tili [[Arab tili|arab]] manbalarida ''Fahla'' yoki ''Bahla'' nomi bilan maʼlum boʻlgan pahlaviy tili boʻlgan. Pahlaviy soʻzma-soʻz [[Parfiya]] maʼnosini bildirsa-da, bu nom „qahramon, qari, qadimiy“ degan maʼnoni anglatgan. „Pahlaviy“ [[Gʻarbiy Eroniy tillar|shimoli-gʻarbiy Eron tillari va dialektlari guruhi]]ning umumiy nomi boʻlib, ular bugungi kunda ham mavjud. Masalan, [[Tolish tili|tolish]], janubiy [[Tati tili (Eron)|tati]] yoki [[Qadimiy ozarcha|ozariy]] variantlari shular jumlasidan{{sfn|Paul|2000}}.


== Manbalar ==
== Manbalar ==

2026-yil 20-noyabr, 13:16 dagi (joriy) koʻrinishi

Lagekarte Dschibal
1886-yilgi X asrga oid Yaqin Sharq xaritasi. Xaritada Jibal viloyati koʻrsatilgan.

Jibāl (arabcha: جبال‎‎), shuningdek, al-Jabal (arabcha: الجبل‎‎), arablar tomonidan Gʻarbiy Eronda Umaviylar va Abbosiylar xalifaliklari davrida mavjud boʻlgan mintaqa va viloyatga berilgan nom.

Bu nom „togʻlar“ degan maʼnoni anglatib, jabal („togʻ, tepalik“) soʻzining koʻpligi boʻlib, mintaqaning Zagrosdagi togʻli tabiatini ifodalagan[1][2]. 12—14-asrlar oraligʻida Jibal nomi asta-sekin unutilib, Mesopotamiyadagi Arab Iroqidan farqlash uchun Iroq Ajami („Fors Iroqi“) atamasi ishlatila boshlagan[1][3][4]. Mintaqa hech qachon aniq belgilangan chegaralarga ega boʻlmagan. Shunday boʻlsa-da, sharqda Maranjob choʻli, janubda Fors va Xuziston, janubi-gʻarb va gʻarbda Iroq, shimoli-gʻarbda Ozarbayjon, shimolda Elburs togʻlari bilan chegaralanib, hududi jihatidan qadimgi Midiya mamlakati bilan taxminan mos kelgan[1][3].

Abbosiylar xalifaligi davrida Jibal markazi Ray boʻlgan alohida viloyat sifatida tashkil qilinib, u 10-asr boshlarida Abbosiylar nazoratini yoʻqotmaguncha faoliyat yuritgan[3]. Biroq, 9-asrning koʻp qismida bu hudud avtonom mahalliy sulola Dulafiylar tomonidan boshqarilgan[3][5]. 10-asr oxiri va 11-asr boshlarida Jibalning katta qismi Buvayhiy amirliklaridan biriga aylangan, janubi esa Kakuyiylar qoʻliga oʻtgan[3].

Jibaldagi soʻzlashuv tili arab manbalarida Fahla yoki Bahla nomi bilan maʼlum boʻlgan pahlaviy tili boʻlgan. Pahlaviy soʻzma-soʻz Parfiya maʼnosini bildirsa-da, bu nom „qahramon, qari, qadimiy“ degan maʼnoni anglatgan. „Pahlaviy“ shimoli-gʻarbiy Eron tillari va dialektlari guruhining umumiy nomi boʻlib, ular bugungi kunda ham mavjud. Masalan, tolish, janubiy tati yoki ozariy variantlari shular jumlasidan[6].

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 Lockhart 1965, s. 534.
  2. ↑ Le Strange 1905, s. 185.
  3. ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Bosworth 1998, s. 538.
  4. ↑ Le Strange 1905, ss. 185–186.
  5. ↑ Donner 1995, ss. 476–477.
  6. ↑ Paul 2000.