Jamoliddin ibn al-Qosimiy
Jamoliddin al-Qosimiy | |
|---|---|
جمال الدين القاسمي | |
 | |
| Shaxsiy maʼlumotlar | |
| Tavalludi | 10-oktyabr 1866 |
| Vafoti |
10-aprel 1914 (47 yoshida) Damashq, Usmonli Suriya |
| Dini | Islom |
| Ota-onasi |
|
| Mazhab | Sunniy |
| Yurisprudensiya | Shofi'iy |
| Imom | Asariy |
| Oqim | Salafiy |
Jamoliddin ibn al-Qosimiy (arabcha: جمال الدين القاسمي; 1866 – 1914) suriyalik islomshunos olim va Usmonli Suriyasining oxirgi davrida yashagan yetakchi arboblaridan biri edi[1]. Uning asarlari hadis, tafsir (Qur’on talqini), fiqh (islom huquqi) va axloq masalalarini qamrab olgan. U Muhammad Abduh va Rashid Rido taʼsirida shakllangan musulmon islohotchilari avlodining bir qismi sifatida qaraladi[2].
Nasabi
Toʻliq ismi „Abu al-Faraj Muhammad Jamoliddin ibn Muhammad Said ibn Qosim ibn Solih ibn Ismoil ibn Abu Bakr al-Qosimiy al-Kiloniy al-Hasaniy ad-Damashqiy“ edi. U paygʻambar Muhammadning avlodidan boʻlib, Paygʻambarining har ikki nabirasi orqali nasabi ul zotga borib taqaladi. Otasi shayx Muhammad Said al-Qosimiy Damashqdagi ilm shayxlaridan biri boʻlgan[manba kerak].
Hayoti va taʼlimi
Al-Qosimiy 1866-yilda Damashqda tugʻilgan. Uning otasi Muhammad Said al-Qosimiy mahalliy diniy muallim edi. U Muhammad Salim al-Attor, Ahmad al-Halavoniy al-Kabir va Bakriy al-Attor kabi mashhur damashqlik ulamolar qoʻlida tahsil olgan[3]. Asosan islom huquqining Shofi’iy mazhabida tayyorgarlik koʻrgan va asariy aqidasiga amal qilgan[4].
Faoliyati
1890–1894-yillar oraligʻida al-Qosimiy davlat tomonidan tayinlangan voiz va muallim sifatida Suriya shaharlarida xizmat qilgan. 1895-yilda u va hamkasblari gʻayri anʼanaviy diniy gʻoyalarni targʻib qilayotganlikda ayblanib, „Mujtahidlar voqeasi“ deb atalgan hodisa doirasida qisqa muddatga hibsga olingan, keyinchalik barcha ayblovlardan oqlangan[5].
U misrlik islohotchilar Muhammad Abduh va Rashid Rido bilan yaqin yozishmalar olib borgan, bu esa ilk arab salafiy fikrining shakllanishiga hissa qoʻshgan[6]. Yosh turklar inqilobi va Ittihod va taraqqiy qoʻmitasining kuchayishidan soʻng al-Qosimiy va boshqa islohotchi olimlar Usmonli hukmronligidan tobora kuchliroq bosimlarga duch kela boshladilar, hokimiyat ularning harakatini siyosiy muxoliflik va vahhobiy taʼsiri bilan bogʻlagan[7].
Hayotining soʻnggi yillarida al-Qosimiy oʻqitish va ijodga eʼtibor qaratdi. U Damashqdagi Sinan posho masjidida tafsir va fiqh darslarini olib bordi va bu bilan otasi hamda bobosining anʼanalarini davom ettirdi[8].
Fikrlari va ilmiy merosi
Al-Qosimiyning asarlarida oʻz davridagi islohotchi gʻoyalar aks etib, ijtihod (mustaqil huquqiy mulohaza)ni targʻib qilish va taqlidga (oldingi ulamolarga tanqidsiz ergashish) qarshilik koʻrsatish alohida urgʻu bilan yoritiladi. U Ibn Taymiyya taʼlimotlarini qabul qilgan va din sohasidagi xurofot va bid’atlarga qarshi chiqishdagi roli uchun Muhammad ibn Abd al-Vahhobni eʼtirof etgan[9]. Shu bilan birga, u klassik ilmiy anʼanaga tayangan holda sektaaro qarama-qarshiliklarni rad etgan.
Asosiy asarlari ilohiyot, hadis ilmi, Qur’on tafsiri va ijtimoiy axloq masalalariga bagʻishlangan. Ular keyingi Usmonli davri ulamolariga xos boʻlgan tizimli, ensiklopedik uslubda yozilgan[10].
Tanlangan asarlari
- Qavoid at-Tahdis min Funun Mustalah al-Hadis – hadis istilohotining asoslari.
- Isloh al-Masojid min al-Bida val-Avoid – masjidlarni bid’at va odatlardan isloh etish haqida.
- Tafsir al-Qosimiy (Mahosin at-Taʼvil) – koʻp jildli Qur’on sharhi.
- Taʼsir al-Masham fi Maosir Dimashq ash-Shom – Damashq tarixiga oid asarlar.
- Irshod al-Xalq ila Amal bil-Birq – ijtimoiy islohot haqidagi risola.
Vafoti
Al-Qosimiy 1914-yilda Damashqda tif isitmasidan vafot etgan[11].
Merosi
Al-Qosimiy Levantdagi XX asr islomiy islohotchiligining asosiy peshqadamlaridan biri sifatida qaraladi. Uning shogirdlari va asarlari keyingi suriyalik va arab diniy tafakkuriga kuchli taʼsir koʻrsatgan[12].
Manbalar
- ↑ Lauzière, Henri. The Making of Salafism: Islamic Reform in the Twentieth Century. Columbia University Press, 2015 — 27–59-bet. ISBN 978-0-231-17550-0.
- ↑ Weismann, Itzchak (2001). "Taste of Modernity: Sufism, Salafiyya, and Arabism in Late Ottoman Damascus". Brill: 279–303.
- ↑ Weismann, Itzchak. Taste of Modernity. Brill, 2001 — 279–281-bet.
- ↑ Al-Istanbouli, Mahmoud Mahdi. Sheikh al-Sham Jamal al-Din al-Qasimi. The Islamic Office, 1985 — 39-bet.
- ↑ Weismann, Itzchak. Taste of Modernity. Brill, 2001 — 286–287-bet.
- ↑ Lauzière, Henri (2010). "The Construction of Salafiyya: Reconsidering Salafism from the Perspective of Conceptual History". International Journal of Middle East Studies 42 (3): 369–389. https://archive.org/details/sim_international-journal-of-middle-east-studies_2010-08_42_3/page/n1.
- ↑ Weismann, Itzchak. Taste of Modernity. Brill, 2001 — 296–299-bet.
- ↑ Weismann, Itzchak. Taste of Modernity. Brill, 2001 — 301–303-bet.
- ↑ Weismann, Itzchak. Taste of Modernity. Brill, 2001 — 289–291-bet.
- ↑ Lauzière, Henri. The Making of Salafism. Columbia University Press, 2015 — 48–52-bet.
- ↑ Weismann, Itzchak. Taste of Modernity. Brill, 2001 — 303-bet.
- ↑ Lauzière, Henri. The Making of Salafism. Columbia University Press, 2015 — 55–58-bet.