Jamila (roman)
| Asl nomi | qirgʻizcha: Жамийля |
|---|---|
| Muallif(lar) | Chingiz Aytmatov |
| Mamlakat | Qirgʻiziston |
| Til | ruscha |
| Nashr etilgan sanasi | 1958-yil |
Jamila[a] — Chingiz Aytmatovning rus tilida ilk bor 1958-yilda nashr etilgan birinchi yirik qissasidir[1]. Bu qissa Aytmatovga xalqaro shuhrat keltirdi, chunki u Lui Aragonning qoʻliga tushib qolib, u asarni fransuz tiliga tarjima qildi va muqaddimada uni „dunyodagi eng goʻzal sevgi qissasi“ deya ulugʻladi[2][3].
Syujet
Qissa badiiy qahramon boʻlmish qirgʻiz rassomi Seyitning nuqtai nazaridan, uning oʻz bolaligiga nazar tashlashi orqali hikoya qilinadi[4]. Hikoyada uning kelinoyisi Jamila va mahalliy nogiron yigit Daniyar oʻrtasidagi muhabbat tasvirlanadi; bu paytda Jamilaning eri Sadik „frontda“ (Ikkinchi jahon urushi chogʻida sovet askari sifatida) boʻladi[4]. Oʻn besh yoshli yigit sifatida, patriarxal muhitda, erining yoʻqligida kelinoyisining xatti-harakatlarini kuzatish Seyitning burchi hisoblanadi[4].
Tahlil
Hikoyadagi ishoralarga qaraganda, voqealar shimoli-gʻarbiy Qirgʻizistonda, taxminan Talas viloyatida kechadi. Asar syujeti oʻsha davrda oʻz choʻqqisining dastlabki bosqichida boʻlgan jamoa xoʻjaligi madaniyati fonida rivojlanadi.
Chingiz Aytmatov hikoya voqealari kechadigan hayotni patriarxal tarzda tasvirlasa-da, uni mutlaq zulmkor tizim sifatida koʻrsatmaydi[5]. Seyit Jamilaning Daniyar bilan boʻlgan muhabbatini sir tutadi, uni erkinlik deb biladi[5]; kattalashgan, birinchi shaxsdagi rivoyatchi sifatida esa aynan shu erkinlik uni rassomlik kasbini tanlashga undaganini tushuntiradi[5].
Qanday qilib Aytmatov inqilobdan oldingi Qirgʻizistonning odatiy patriarxal stereotipini takrorlamagan boʻlsa[5], xuddi shunday tarzda hikoya sovet adabiyotida keng tarqalgan, erlari yoʻqligida ayollarni soʻzsiz va sadoqatli qilib koʻrsatadigan stereotipni ham qabul qilmaydi[4], bu esa oʻsha davr sovet adabiyoti uchun dadil qadam edi[4].
Nashrlar
Hikoya Aytmatovning „Togʻlar va dashtlar qissalari“ toʻplamiga „Birinchi muallim“, „Tuya koʻzi“ kabi asarlar bilan birga 1963-yil aprelida kiritilgan va shu toʻplam uchun Aytmatovga Lenin mukofoti berilgan[6].
Ruscha nashrlarga quyidagilar kiradi:
- „Джамиля“, Собрание сочинений в трех томах (ru). Moskva: Молодая гвардия, 1982 — 79–124-bet.
Ingliz tilidagi bosma tarjimalar orasida:
- „Dzhamilia“, Tales of the Mountains and Steppes. Moscow: Progress Publishers, 1973.
- „Jamilia“, tarjimon James Riordan, Telegram Books, London, 2007
Onlayn mavjud variantlar:
- Jamila — Faynna Glagoleva tomonidan ingliz tiliga qilingan Jamila tarjimasi
- Djamilya — hikoya asosida 1968-yilda suratga olingan filmni yuklab olish
Izohlar
- ↑ ruscha: Джамиля [dʐəmʲɪˈlʲa]; qirgʻizcha: Жамийля [t͡ɕamʲi(ː)lʲá] va baʼzan inglizchalashtirilib Dzhamilia shaklida yoziladi[1]
Manbalar
- ↑ 1,0 1,1 Mozur Jr 2017, s. 30.
- ↑ Follath & Neef 2010.
- ↑ Mozur Jr 2017, ss. 32–33.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Mozur Jr 2017, s. 32.
- ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 Mozur Jr 2017, s. 33.
- ↑ Mozur Jr 2017, s. 37.
Adabiyotlar
- Aragon, Louis (July 1959). „Самая прекрасная история в мире о любви“ [The Finest Love Story in the world]. Культура и жизнь [Culture and Life]. № 7. 39–43-bet.
- Reference Guide to Short Fiction. Cengage.