Isteʼmol meʼyorlari

Isteʼmol meʼyorlari — aholining sihat-salomatligini taʼminlash va ish qobiliyatini saqlashda muhim ahamiyatga ega boʻlgan oziq-ovqat va xizmatlarni isteʼmol qilishning miqdoriy meʼyorlari (oʻlchami, hajmi va boshqalar). Isteʼmol meʼyorlari aholi isteʼmolini eng maqbul darajaga keltirib, inson kamolotini taʼminlashga xizmat qiladi, miqdoran oʻlchash mumkin boʻlgan tovarlar va xizmatlarga nisbatan ishlatiladi. Har bir mamlakatda iqtisodiy holat, tabiiyiqlim sharoitlaridan kelib chiqqan holda ilmiy tadqiqot muassasalari tomonidan maksimum va minimum I. m. tarzida ishlab chiqiladi. Maksimum Isteʼmol meʼyorlari eng koʻp isteʼmol etish meʼyori boʻlib, inson shaxsini har tomonlama kamoloti uchun, eng koʻp isteʼmol chegaralarini belgilaydi. Oziq-ovqat isteʼmoliga nisbatan fiziologik meʼyorlar qabul qilingan boʻlib, bu insonning qanday mehnat faoliyati bilan shugʻullanishi va qayerda yashashidan qati nazar qanday oziq-ovqatlar turlarini qanday miqdorda isteʼmol eti-shini bildiradi. Bu meʼyorlar tibbiyot nuqtai nazaridan qaralib, inson ovqatlanishdan bir kecha-yu kunduzda 3200—3400 kilokaloriyaga teng energiya olishini va bunga maʼlum miqdoriy nisbatdagi mahsulotlar (mas, oqsil, yogʻ, vitamin va uglevodlar) isteʼmoli orqali erishishni koʻzda tu-tadi. Bunda haddan tashqari koʻp va kam isteʼmol qilish inson sogʻligʻiga zararli ekanligi inobatga olinadi. Isteʼmolning quyi meʼyori inson uchun zarur minimal isteʼmoldan kelib chiqadi. BMT ning Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti ishlab chiqqan meʼyor buyicha bu koʻrsatkich 2300 kilokaloriyaga teng. Umuminsoniy meʼyorlar mamlakatlar, mintaqalar va hududlardagi tabiiy sharoit va isteʼmol koʻnikmalarini hisobga olib, aholini yoshiga, ish xarakteriga qarab tabaqalashtiriladi. Bu meʼyor mas, Xitoyda 2150, Oʻzbekistonda 2500 kaloriya qilib belgilangan. I. m. aholi yoshiga qarab tabaqalashganda 16 dan katta yoshlilar 1 shartli isteʼmolchi boʻlsalar, bolalar 0,2, 0,3, 0,5, 0,7, 0,9 istemolchi deb qabul qilinadi, shunga qarab maxsus meʼyorlar belgilanadi. Nooziq-ovqat tovarlariga Isteʼmol meʼyorlari belgilanmaydi, chunki ularni tabiiy oʻlchami yoʻq, ularning isteʼmoli did, moda va daromadga qarab tez oʻzgarib turadi. Ammo kommunal xizmatlariga nisbatan Isteʼmol meʼyorlarini qoʻllash mumkin, bunda jon boshiga qancha elektr energiyasi, issiqlik, gaz, suv isteʼmol etilishi hisobga olinib, bu resurslar isteʼmolining optimal boʻlishi koʻzda tutiladi. Isteʼmol meʼyorlari totalitar-rejali tizimda keng qoʻllanilib, tabiatan yakka isteʼmol ni bir qolipga solish, isteʼmolni tenglashtirishga qaratilgan. Bozor iqtisodiyotida Isteʼmol meʼyorlari moʻljal sifatida boʻlib, bozor talabi qanday chegarada oʻzgarishi mumkinligini bildiradi.

Yana qarang

• Isteʼmol